კოლეგიის შემადგენლობა:

მანანა კობახიძე – სხდომის თავმჯდომარე, მომხსენებელი მოსამართლე;

გიორგი მოდებაძე – წევრი;

თეიმურაზ ტუღუში – წევრი.

სხდომის მდივანი: სოფია კობახიძე.

საქმის დასახელება: გოგი გვიდიანი, ბიძინა გვიდიანი, ბადრი გვიდიანი, ჯამლათ გვიდიანი და ნორა ბენდელიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.

დავის საგანი: (ა) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით; (ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 282-ე მუხლის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით; (გ) „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველ პუნქტთან და მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

I
აღწერილობითი ნაწილი

1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2021 წლის 29 აპრილს კონსტიტუციური სარჩელით (რეგისტრაციის №1598) მომართეს გოგი გვიდიანმა, ბიძინა გვიდიანმა, ბადრი გვიდიანმა, ჯამლათ გვიდიანმა და ნორა ბენდელიანმა. №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიას გადმოეცა 2021 წლის 3 მაისს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიის განმწესრიგებელი სხდომა, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაიმართა 2026 წლის 6 თებერვალს.

2. №1598 კონსტიტუციურ სარჩელში საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსადმი მომართვის სამართლებრივ საფუძვლებად მითითებულია: საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი; „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹ მუხლები და 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი.

3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებას შესაძლოა წარმოადგენდეს მოპასუხისათვის გარკვეული მოქმედების შესრულების აკრძალვა. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი ადგენს სასამართლოს ვალდებულებას, შეაჩეროს საქმის წარმოება მოქალაქის გარდაცვალებისას, თუ სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა დასაშვებად თვლის უფლებამონაცვლეობას, ან იმ იურიდიული პირის არსებობის შეწყვეტისას, რომელიც საქმეში მხარეს წარმოადგენს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ სასამართლო განჩინებაზე შეიძლება კერძო საჩივრის შეტანა, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ სასამართლომ დანიშნა ექსპერტიზა. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ რეგისტრაცია ძალადაკარგულად უნდა გამოცხადდეს, თუ ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად იქნა ცნობილი რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი.

4. №1598 კონსტიტუციური სარჩელით გათვალისწინებული მოთხოვნის დაზუსტების მიზნით, 2025 წლის 22 აპრილით დათარიღებულ წერილში, მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ მოსარჩელეებისათვის პრობლემურია: (ა) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც უშვებს ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის (საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის) რეგისტრირებული მესაკუთრის ცვლილების გარეშე, უძრავი ქონების/საკუთრების უფლების შესახებ ახალი ამონაწერის გაცემის ან/და სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დაზუსტების/განახლების აკრძალვის შესაძლებლობას, როცა ასეთი აკრძალვა ვრცელდება მესამე პირების და არა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ან/და სახელმწიფოს რეგისტრირებულ ქონებაზე; (ბ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომლის მიხედვითაც, მოსამართლე უფლებამოსილია, არ შეაჩეროს საქმის წარმოება მოქალაქის გარდაცვალებისას, მიუხედავად იმასა, რომ სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა უფლებამონაცვლეობას დასაშვებად თვლის; (გ) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც კრძალავს/დაუშვებლად მიიჩნევს მოქალაქის გარდაცვალებისას საქმის წარმოების შეჩერებაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გასაჩივრებას; (დ) „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც აწესებს რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადების ვალდებულებას იმ შემთხვევაშიც, როცა რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი − სასამართლო გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და რეგისტრაციის სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების საჭიროება დადგენილი არ არის.

5. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით განისაზღვრება საქმის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გონივრულ ვადაში სამართლიანად განხილვის უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული და უზრუნველყოფილია საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი განამტკიცებს ყველას მიერ სასამართლოსადმი მიმართვისა და საქმის სამართლიანად და გონივრულ ვადაში განხილვის უფლებას.

6. №1598 კონსტიტუციურ სარჩელში აღნიშნულია, რომ მოსარჩელეებმა და მოსარჩელეების მამკვიდრებლებმა, საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთებზე მოიპოვეს ლენტეხის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 20 ივლისის №2/40 გადაწყვეტილებით, რაც შემდგომში − საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, კანონით დადგენილი წესით, ხსენებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი გახდა. მოგვიანებით, ცაგერის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 15 ოქტომბრის №3/15-19 განჩინებით, ბათილად იქნა ცნობილი ლენტეხის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 20 ივლისის №2/40 გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება იმ საფუძვლით, რომ პირი, რომლის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს უშუალოდ ეხებოდა მიღებული გადაწყვეტილება, არ იყო მიწვეული საქმის განხილვაზე. იმავდროულად, ცაგერის რაიონული სასამართლოს ხსენებული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 მარტისა №3/ბ-482-19 და 2019 წლის 23 დეკემბრის №3/ბ-482-19 განჩინებების საფუძველზე. საბოლოოდ, ლენტეხის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 20 ივლისის №2/40 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის გამო, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით, გაუქმდა, საჯარო რეესტრში აღნიშნული აქტის საფუძველზე, მოსარჩელეთა უძრავ ნივთებზე განხორციელებული რეგისტრაცია. ამასთანავე, მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში, ერთი მხრივ, მოსარჩელეებს, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან, უარი ეთქვათ ერთ-ერთი მესაკუთრის, როგორც საქმის წარმოებაში მხარის (საქმეზე მოპასუხე) გარდაცვალების გამო საქმის წარმოების შეჩერებაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, დავის დამთავრებამდე, აეკრძალა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ შესაბამის უძრავ ნივთებზე/ქონებაზე ნებისმიერი სახის უფლების რეგისტრაციის განხორციელება.

7. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი უშვებს ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ნებისმიერი სახის უფლების რეგისტრაციის განხორციელების აკრძალვის დაწესების შესაძლებლობას, მათ შორის, მაშინ, როდესაც აკრძალვა მიემართება აღნიშნულ პროცესში მესამე პირის სტატუსით მონაწილე ქონების რეგისტრირებულ მესაკუთრეებს ან/და საკუთრების (მართლზომიერი მფლობელობის) დამადასტურებელი დოკუმენტების საფუძველზე, რეგისტრაციის განმახორციელებელ პირებს. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო რეგულირება არათანაზომიერად ზღუდავს მათი საკუთრების შეუფერხებლად განხორციელების, სარგებლობის, განკარგვის, მემკვიდრეობით გადაცემის/მიღების, აგრეთვე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან ამონაწერის განახლების უფლებას. მოსარჩელე მხარის პოზიციით, სადავო ნორმით დადგენილი შეზღუდვა შესაძლებელია ემსახურებოდეს, სამომავლოდ მისაღები სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ხელშეწყობას და სხვათა კონსტიტუციური, მათ შორის, საკუთრებითი უფლებების დაცვას. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეების მოსაზრებით, გასაჩივრებული ნორმით დაწესებული შეზღუდვა ვერ პასუხობს თანაზომიერების პრინციპის აუცილებლობისა და ვიწროდ პროპორციულობის ელემენტებს. კერძოდ, სადავო შეზღუდვა აღემატება სამოქალაქო სამართალში საკუთრების ყადაღის ფორმით შეზღუდვის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფორმის მასშტაბსაც კი, რადგან ამ უკანასკნელი ღონისძიების გამოყენების შემთხვევაში, მესაკუთრე არ არის შეზღუდული, განაახლოს საჯარო რეესტრის ამონაწერი საკუთრების შესახებ. გარდა ამისა, ყადაღა, როგორც წესი, არ ვრცელდება ადრესატის საკუთრებაში არსებულ სრულ ქონებაზე, როდესაც უზრუნველყოფისათვის საკმარისია ერთ-ერთი საკუთრების ობიექტი. მეტიც, ყადაღადადებული ქონება შეიძლება, დამატებით დაიტვირთოს უფლებრივად, თუკი ქონების ღირებულება აღემატება უზრუნველყოფილ მოთხოვნას. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტს.

8. განცალკევებით, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი, საერთო სასამართლოების მიერ მისი განმარტებისა თუ გამოყენების განსხვავებული პრაქტიკის გამო, ვერ პასუხობს სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის ერთ-ერთ მთავარ მოთხოვნას, საკანონმდებლო რეგულირების განსაზღვრულობის პრინციპს, რაც სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობის დამოუკიდებელი საფუძველია.

9. მოსარჩელე მხარე, მათ შორის, არაკონსტიტუციურად მიიჩნევს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტს, რომელიც ითვალისწინებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრებაზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადებას იმ შემთხვევაშიც, როდესაც რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი − სასამართლო გადაწყვეტილება − ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და რეგისტრაციის სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების საჭიროება დადგენილი არ არის. მოსარჩელე მხარის პოზიციით, გასაჩივრებული რეგულირება განსაზღვრავს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს იმპერატიულ ვალდებულებას, სადავო შემთხვევაში, ძალადაკარგულად გამოაცხადოს პირის საკუთრებაზე არსებული რეგისტრაცია მაშინ, როდესაც ამავე ნივთზე საკუთრების საკითხი არც სასამართლოს და არც ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან არ არის სათანადოდ მოკვლეული, არ არის მესაკუთრე პირთა ვინაობა გარკვეული, მიმდინარეობს დავა საკუთრების საკითხთან დაკავშირებით და შესაძლებელია, იგივე პირები იქნენ მესაკუთრეებად ცნობილნი, ვინც თავდაპირველი რეგისტრაციისას ფლობდა უძრავ ნივთს და ვისი რეგისტრაციაც უქმდება აღნიშნულ ნივთზე/ქონებაზე. მოსარჩელე მხარისათვის ბუნდოვანია უძრავ ნივთზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლების გაუქმება მაშინ, როდესაც აღნიშნულ ნივთზე მოსარჩელეების საკუთრების უფლება გამორიცხული არ არის ან/და არც სხვა პირების საკუთრების უფლება არ დადასტურებულა. შესაბამისად, მოსარჩელეების მოსაზრებით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება, კითხვის ნიშნის ქვეშ არ აყენებს საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტების კანონიერებას, რომლებიც, თავის მხრივ, გაუქმებულ სასამართლო გადაწყვეტილებას დაედო საფუძვლად. მოსარჩელე მხარის არგუმენტაციით, საკუთრებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უფლებაზე რეგისტრაციის გაუქმებასთან შედარებით, საკუთრების უფლების ნაკლებად შემზღუდველ საშუალებას წარმოადგენს საჯარო რეესტრის დისკრეციული უფლებამოსილებით აღჭურვა, რომლის ფარგლებშიც, ჩატარდება ადმინისტრაციული წარმოება, რომელშიც, თავის მხრივ, ჩართული იქნებიან დაინტერესებული მხარეები და მესამე პირები, ამომწურავად იქნება მოკვლეული საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები და სხვა არსებითი ფაქტობრივი გარემოებები.

10. მოსარჩელე მხარე აღნიშნავს, რომ ნივთზე/ქონებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების რეგისტრაციის გაუქმება, შეიძლება, ემსახურებოდეს ნამდვილი მესაკუთრის უფლების რეალიზებას და ასეთი უფლების ასახვას საჯარო რეესტრის მონაცემთა ერთიან ბაზაში. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეების მოსაზრებით, საკუთრების უფლების შეზღუდვის ისეთი უკიდურესი ფორმა, როგორიცაა რეგისტრაციის გაუქმება, შესაძლებელია, პროპორციულად იქნეს მიჩნეული მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ქონება წარმოადგენს სხვა პირთა საკუთრებას. სადავო ნორმის გასაჩივრებული ნორმატიული შინაარსის მოქმედების პირობებში კი, არ არის განჭვრეტადი, ვისი საკუთრების უფლებას იცავს კანონმდებელი და ასეთი შეზღუდვის საჭიროება ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან დადგენილი არ არის. იმავდროულად, რამდენადაც საკუთრების უფლების შეზღუდვით დაცული კანონიერი ინტერესი და საკუთრების უფლების სუბიექტთა წრე გამოკვეთილი არ არის, მოსარჩელეთა მოსაზრებით, ვერ ხდება დაცული უფლებისა და მისი მოცულობის იდენტიფიცირება, რაც გამორიცხავს შეზღუდული და დაცული უფლებების ურთიერთშედარებისა და გაწონასწორების შესაძლებლობას.

11. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმა დაინტერესებულ პირსა და შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოების მხარეს ართმევს შესაძლებლობას, არსებითი, ხელშესახები და რეალური ზემოქმედება მოახდინოს ადმინისტრაციული წარმოების პროდუქტზე − კერძოდ, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მისაღებ გადაწყვეტილებაზე, რითაც შინაარს კარგავს ადმინისტრაციულ წარმოებაში მხარისთვის მინიჭებული ყველა საპროცესო უფლება. ამგვარი მდგომარეობა კი ზღუდავს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ, საქმის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამართლიანად განხილვის უფლებას.

12. მოსარჩელეები „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტს სადავოდ ხდიან, მათ შორის, ბუნდოვანების საფუძვლით და უთითებენ, რომ გასაჩივრებული ნორმით განსაზღვრული სიტყვების − „უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი“-ს განმარტება კანონში მოცემული არ არის და, ამავდროულად, ბუნდოვანია, რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად ან რა ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი მართალია გაუქმდა, თუმცა არსებობს საკუთრების უფლების/მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი სხვა კანონიერი ძალის მქონე დოკუმენტი ან ბუნდოვანია, რატომ უნდა გაუქმდეს რეგისტრაცია, როცა ნაკვეთზე იმავე პირების საკუთრების უფლება გამორიცხული არ არის ან/და არც სხვა პირების საკუთრების უფლება არ დადასტურებულა. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ სადავო ნორმა იძლევა საკუთრების უფლების საწინააღმდეგო განმარტებისა და გამოყენების საშუალებას, რაც არ შეესაბამება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს და არაკონსტიტუციურია.

13. იმავდროულად, მოსარჩელე მხარის პოზიციით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტს არაკონსტიტუციურად აქცევს საერთო სასამართლოთა მიერ აღნიშნული ნორმის იმგვარი განმარტება, რომელიც სასამართლოს უფლებამოსილებას ანიჭებს, არ შეაჩეროს საქმის წარმოება მოქალაქის გარდაცვალებისას, თუ სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა უფლებამონაცვლეობას დასაშვებად თვლის. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, მოქალაქის გარდაცვალების შემთხვევაში, საქმის შეუჩერებლობისას, გარდაცვლილი მოსარჩელის უფლებამონაცვლეს ეზღუდება სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების ისეთი უფლებრივი კომპონენტები, როგორებიცაა სამართალწარმოებაში ეფექტიანად ჩართვისა და სასამართლოში მონაწილეობის, აგრეთვე, საჩივრის წარდგენისა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინების საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული გასაჩივრების უფლება. ამდენად, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ საერთო სასამართლოს მიერ სადავო ნორმის ისეთი ინტერპრეტაცია, რომელიც იძლევა საშუალებას, საქმის წარმოება არ შეჩერდეს იმ პირის გარდაცვალებისას, რომელიც საქმეში მხარეს წარმოადგენს, იწვევს აღნიშნული პირის სამართალწარმოებაში ჩართვის შეუძლებლობას. ყოველივე ხსენებული კი, თავისი ინტენსივობით, უტოლდება სასამართლო ხელმისაწვდომობის აბსოლუტურ შეზღუდვას, რასაც არ გააჩნია სათანადო ლეგიტიმური მიზანი და ვერ პასუხობს თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნებს.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის არაკონსტიტუციურობაზე მსჯელობისას, მოსარჩელე მხარე განმარტავს, რომ ხსენებული სადავო ნორმა კრძალავს მოქალაქის გარდაცვალებისას საქმის წარმოების შეჩერებაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლოს განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობას. მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ განჩინება არსებით გავლენას ახდენს სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების შემადგენელ ყველა ელემენტზე და საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებების რეალიზებაზე. მოსარჩელეების მტკიცებით, მოქალაქის გარდაცვალებისას, საქმის წარმოების შეჩერებაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლო განჩინების გასაჩივრების შეუძლებლობა, ლეგიტიმური მიზნის გარეშე, ზღუდავს პირის სამართლიანი სასამართლოს განხილვის უფლებას. მოსარჩელეები, აგრეთვე, მიიჩნევენ, რომ სადავო რეგულირება ვერ პასუხობს კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვისთვის აუცილებელ განჭვრეტადობის მოთხოვნებს, რამდენადაც სიტყვასიტყვითი და სისტემური განმარტება არ იძლევა იმ ნორმატიული შინაარსის ამოკითხვისა და წინასწარ განჭვრეტის საშუალებას, რაც მას სამოსამართლო სამართლით აქვს მინიჭებული. ამავდროულად, არ არსებობს საერთო სასამართლოს ერთმნიშვნელოვნად ჩამოყალიბებული პრაქტიკა, რაც კონსტიტუციური სარჩელით გასაჩივრებულ ნორმატიულ შინაარს შეცვლიდა.

15. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი და 282-ე მუხლი ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით გარანტირებულ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლებას.

16. №1598 კონსტიტუციურ სარჩელში, მოსარჩელე მხარე, საკუთარი არგუმენტაციის გასამყარებლად, მიუთითებს, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს, საერთო სასამართლოების, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკასა და საერთაშორისო გამოცდილებაზე.

II
სამოტივაციო ნაწილი

1. კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მისაღებად აუცილებელია, იგი აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს. „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, კონსტიტუციური სარჩელი ან კონსტიტუციური წარდგინება დასაბუთებული უნდა იყოს. ამავე კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით კი განისაზღვრება საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულება, რომლებიც ადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, „კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთებულად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ მასში მოცემული დასაბუთება შინაარსობრივად შეეხებოდეს სადავო ნორმას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 5 აპრილის №2/3/412 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები − შალვა ნათელაშვილი და გიორგი გუგავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-9). იმავდროულად, „კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღებისათვის აუცილებელია, მასში გამოკვეთილი იყოს აშკარა და ცხადი შინაარსობრივი მიმართება სადავო ნორმასა და საქართველოს კონსტიტუციის იმ დებულებებს შორის, რომლებთან დაკავშირებითაც მოსარჩელე მოითხოვს სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურად ცნობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის №1/3/469 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე კახაბერ კობერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1). წინააღმდეგ შემთხვევაში, კონსტიტუციური სარჩელი მიიჩნევა დაუსაბუთებლად და არ მიიღება არსებითად განსახილველად.

2. №1598 კონსტიტუციური სარჩელით, სადავოდ არის გამხდარი, მათ შორის, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველ პუნქტთან და მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

3. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლი არეგულირებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრებაზე რეგისტრაციის გაუქმების საკითხს. აღნიშნული მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, რეგისტრაცია ძალადაკარგულად უნდა გამოცხადდეს, თუ ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად იქნა ცნობილი რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. მოსარჩელე მხარე ითხოვს სადავო ნორმის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობას, რომელიც აწესებს რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადების ვალდებულებას იმ შემთხვევაშიც, როდესაც რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი − სასამართლო გადაწყვეტილება, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და რეგისტრაციის სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების საჭიროება დადგენილი არ არის.

4. №1598 კონსტიტუციურ სარჩელში მითითებულია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, საერთო სასამართლოების შესაბამისი აქტებით, ბათილად იქნა ცნობილი ლენტეხის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 20 ივლისის №2/40 გადაწყვეტილება, რომელიც წარმოადგენდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ქონებაზე მოსარჩელეებისა და მათი მამკვიდრებლების საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტს. თავის მხრივ, ხსენებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის გამო, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით, საჯარო რეესტრში გაუქმდა, ამავე გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელეთა უძრავ ნივთებზე/ქონებაზე განხორციელებული რეგისტრაცია.

5. მოსარჩელეების შეფასებით, სადავო ნორმა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ნივთზე/ქონებაზე რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადებას ითვალისწინებს, ამავე ნივთზე/ქონებაზე სასამართლოს მიერ საკუთრების საკითხის შინაარსობრივ გადაწყვეტამდე, მესაკუთრის ვინაობის საბოლოოდ დადგენამდე – კერძოდ კი, სადავო ნივთზე მოსარჩელეების საკუთრების უფლების გამორიცხვამდე ან/და სხვა პირების საკუთრების უფლების დადასტურებამდე. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის კანონიერების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების გამო და, შედეგად, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ნივთზე/ქონებაზე რეგისტრაციის გაუქმება ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრებისა და სამართლიანი ადმინისტრაციული წარმოების უფლებებს.

6. საერთო სასამართლოებში მოსარჩელეების საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებებისა და სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობის შესახებ წარმოდგენილი არგუმენტების ანალიზით, ცხადი ხდება, რომ მოსარჩელეთა მთავარი პრობლემა მდგომარეობს მათ სასარგებლოდ მიღებული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების სამართლებრივ შედეგებში − კერძოდ კი, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრებაზე/ქონებაზე რეგისტრაციის ავტომატურად ძალადაკარგულად გამოცხადებაში, მაშინ, როდესაც რეგისტრაციის სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების საჭიროება დადგენილი არ არის.

7. აღსანიშნავია, რომ სადავო ნორმით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც ითვალისწინებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრებაზე/ქონებაზე რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადებას, მათ შორის, რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ბათილობის მოტივით, მოსარჩელეების პრობლემის ჭრილში, მხოლოდ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლით კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების სამართლებრივი მექანიზმის აღსრულების საპროცესო-სამართლებრივ ინსტრუმენტს წარმოადგენს. საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ნივთზე/ქონებაზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადება სასამართლოს იმ განჩინების ლოგიკური გაგრძელებაა, რომლითაც ბათილად გამოცხადდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და მოსარჩელეთა პრობლემის ჭრილში არ წარმოშობს იმგვარ დამოუკიდებელ სამართლებრივ შედეგებს, რომლებიც სცილდება ამავე [კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ] განჩინების ფარგლებს. სწორედ ამ კონტექსტში უნდა იქნეს განხილული მოსარჩელეების პრეტენზია, რომელიც არსებითად ემყარება მტკიცებას, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ საკუთრებაზე რეგისტრაციის გაუქმება, მისი სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების სამართლებრივი საჭიროების შეფასების გარეშე, წარმოადგენს არათანაზომიერ ჩარევას მოსარჩელეების კონსტიტუციურ უფლებებში.

8. ამ თვალსაზრისით, საყურადღებოა, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2024 წლის 27 დეკემბრის №2/8/1455 განჩინებით, საქმის არსებითი განხილვის გარეშე, როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 7 დეკემბრის №2/8/765 გადაწყვეტილების დამძლევი ნორმა, ძალადაკარგულად გამოაცხადა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც უშვებს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გაუქმების შესაძლებლობას.

9. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, 2018 წლის 7 დეკემბრის №2/8/765 გადაწყვეტილებით, დადგენილ სტანდარტებზე მითითებით, 2024 წლის 27 დეკემბრის №2/8/1455 განჩინებაში ერთმანეთისაგან განასხვავა, ერთი მხრივ, იმ განცხადების საფუძვლიანობის შემოწმება, რომლის მიხედვითაც, სათანადო წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, მოითხოვება საქმის წარმოების განახლება და, მეორე მხრივ, იმის განსაზღვრა, უნდა მოხდეს თუ არა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმება. იმავდროულად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებით, საქმის წარმოების განახლების საფუძვლის არსებობა ავტომატურად არ მიუთითებს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების საჭიროებაზე. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმება არ უნდა ხდებოდეს მხოლოდ საქმის წარმოების განახლების საფუძვლის არსებობის ფაქტიდან გამომდინარე და დამოუკიდებელ შეფასებას უნდა ექვემდებარებოდეს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების საკითხი. სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების საწინააღმდეგოდ მიიჩნევა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმება იმ შემთხვევაში, როდესაც არ მომხდარა ამავე გადაწყვეტილების გაუქმების საჭიროების შეფასება. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პოზიციით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში, მაშინ, როდესაც სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების რეალიზება საქმეზე სხვა გადაწყვეტილების მიღებას იწვევს (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 27 დეკემბრის №2/8/1455 განჩინება საქმეზე „გოგი გვიდიანი, ბადრი გვიდიანი, ბიძინა გვიდიანი და ჯამლათ გვიდიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-22, 24; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 7 დეკემბრის №2/8/765 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით ძოწენიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-55, 56, 57).

10. ამასთანავე, 2024 წლის 27 დეკემბრის №2/8/1455 განჩინებით დადგინდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 430-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, იმ პერიოდში მოქმედი საკანონმდებლო მოწესრიგების ფარგლებში, ითვალისწინებდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების წინასწარ გაუქმებას, შემდგომ − ინიშნებოდა ხელახალი განხილვა, რის შედეგადაც, არსებობდა საქმეზე იმავე გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა. ამრიგად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება უქმდებოდა ამავე გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგების შეცვლის აუცილებლობის საბოლოოდ დადგენის გარეშე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ იმ გარემოებაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ იმ პირის საქმის განხილვაზე მიუწვევლობა, რომლის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს უშუალოდ ეხება მიღებული გადაწყვეტილება, თავისთავად, არ მიუთითებს მისი შეცვლის აუცილებლობას/საჭიროებაზე, ხოლო, მოსამართლე წარდგენილი განცხადების საფუძვლიანობის შემოწმების მიღმა, არ მსჯელობდა იმაზე, რამდენად მიუთითებდა განცხადებაში იდენტიფიცირებული გარემოებები გადაწყვეტილების გაუქმების აუცილებლობაზე. ამ პირობებში, არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებისა და პროცესის განახლების შედეგად, იმავე გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვერც მხარეთა უფლებების დაცვას უწყობდა ხელს და ვერც საჯარო ინტერესების რეალიზებას მოემსახურებოდა (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 27 დეკემბრის №2/8/1455 განჩინება საქმეზე „გოგი გვიდიანი, ბადრი გვიდიანი, ბიძინა გვიდიანი და ჯამლათ გვიდიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25).

11. სწორედ ზემოხსენებულ არგუმენტაციაზე დაყრდნობით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2025 წლის პირველი ივნისიდან ძალადაკარგულად გამოაცხადა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების შესაძლებლობა, იმ მოტივით, რომ მისი გაუქმება ხდებოდა წინასწარ, ჯერ კიდევ იმ ეტაპზე, როდესაც არ დგინდებოდა ამავე გადაწყვეტილების გაუქმების უკიდურესი საჭიროება.

12. ამგვარად, ნათელია, რომ მოქმედი ნორმატიული სივრცე აღარ ითვალისწინებს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებას მარტოოდენ იმის გამო, რომ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების საფუძველი. თავის მხრივ, ხსენებული ბუნებრივად განაპირობებს იმას, რომ სადავო ნორმები ვეღარ წარმოშობს მოსარჩელე მხარის მიერ პრობლემურად მიჩნეულ ისეთ სამართლებრივ ეფექტს, როგორიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ქონებაზე რეგისტრაციის ავტომატურად ძალადაკარგულად გამოცხადებაა, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების გამო, ამგვარი რეგისტრაციის სრულად ან/და ნაწილობრივ გაუქმების საჭიროების დადგენამდე. ამრიგად, სამართლებრივი პრობლემა, რომლის გამოც, მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას ითხოვს, მოქმედ სამართლებრივ სივრცეში, არ არსებობს. დამატებით კი, ზემოხსენებულის მიღმა, მოსარჩელე მხარეს, სხვა თვალსაზრისით, არ დაუყენებია კითხვის ნიშნის ქვეშ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა და არც საამისოდ აუცილებელი არგუმენტაცია წარმოუდგენია.

13. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველ პუნქტთან და მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით და 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

14. განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლი აწესრიგებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს. კერძოდ, აღნიშნული მუხლის სადავოდ გამხდარი მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომელიც, სათანადო წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ, არის, მათ შორის, მოპასუხისათვის გარკვეული მოქმედების შესრულების აკრძალვა. მოსარჩელე მხარე ითხოვს სადავო ნორმის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობას, რომელიც იძლევა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის (სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის) რეგისტრირებული მესაკუთრის ცვლილების გარეშე უძრავი ქონების/საკუთრების უფლების შესახებ ახალი ამონაწერის გაცემის ან/და სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დაზუსტების/განახლების აკრძალვის შესაძლებლობას, როდესაც ასეთი აკრძალვა ვრცელდება მესამე პირების და არა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ან/და სახელმწიფოს რეგისტრირებულ ქონებაზე.

16. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, სარჩელის უზრუნველყოფის მექანიზმი სამოქალაქო სამართალწარმოების მნიშვნელოვან ინსტიტუტს და სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების გარანტირების საშუალებას წარმოადგენს. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება დავის საგნის განადგურების, გასხვისების, უფლებრივად დატვირთვის ან სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების აღსრულების სხვაგვარად ხელშეშლის პრევენციასა და, შედეგად, სამოქალაქო საქმეზე მართლმსაჯულების ეფექტიანი აღსრულების მიზანს ემსახურება. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება ქმნის მხარის მოლოდინს, რომ მის სასარგებლოდ გამოტანილ სასამართლო გადაწყვეტილებას ექნება სათანადო ეფექტი და არ დაბრკოლდება მისი აღსრულება (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის პირველი დეკემბრის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/5/675,681 გადაწყვეტილება საქმეზე „„შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-52). შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება წარმოადგენს სამართალწარმოების მხარის ინტერესების დაცვის მნიშვნელოვან მექანიზმს, რომელიც მას შესაძლებლობას აძლევს, დროებითი ღონისძიების გამოყენების გზით, დავის საბოლოოდ გადაწყვეტამდე, დააზღვიოს სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლებით პირის მიერ ეფექტიან სარგებლობასთან დაკავშირებული რისკები (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის პირველი დეკემბრის №2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). სწორედ ამიტომ, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების საკანონმდებლო დონეზე რეგლამენტირება არ არის თვითმიზნური და აღნიშნული მექანიზმით სარგებლობის შესაძლებლობით სამართალწარმოების მხარეთა აღჭურვას გამოხატული ლეგიტიმური მიზანი გააჩნია.

17. იმავდროულად, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოქცეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილ სამართლებრივ წესრიგში, რომელიც ითვალისწინებს ამგვარი ღონისძიების გამოყენებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ სტანდარტებს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებისას სასამართლო შებოჭილია, ერთი მხრივ, კონსტიტუციური უფლებებითა და პრინციპებით, ხოლო, მეორე მხრივ, კანონმდებლობით გათვალისწინებული პროცესუალური ნორმებით“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/5/675,681 გადაწყვეტილება საქმეზე „„შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-56).

18. უფრო კონკრეტულად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი ნორმატიული წესრიგი, მათ შორის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, განსაზღვრავს სხვადასხვა საპროცესოსამართლებრივ წინაპირობასა და სტანდარტს. მაგალითად, მოსარჩელის მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებისა და მისი კონკრეტული სახის გამოყენების აუცილებლობის მტკიცების ვალდებულებას (იხ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილი), ისევე, როგორც სასამართლოს მიერ ამგვარი გადაწყვეტილების მიღებისას, სარჩელის პერსპექტიულობის ფაქტორის გათვალისწინების საჭიროებას (იხ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილი; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ოქტომბრის №ას-507-2023 განჩინება, 16). გარდა ამისა, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების საკითხის გადაწყვეტისას, სასამართლო აფასებს რიგ საკითხებს, მათ შორის, მხედველობაში იღებს მოსარჩელე და მოპასუხე მხარის ინტერესების პროპორციული დაბალანსების აუცილებლობას და უზრუნველყოფის ღონისძიებას იყენებს იმ ფარგლებში, რაც ობიექტურად საჭიროა მოსარჩელის ინტერესების დაცვისათვის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 იანვრის №ა-198-შ-3-2024 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 8 აპრილის №ას-385-2024 განჩინება). ამასთანავე, საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურების სამართლებრივ ბერკეტს (იხ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლი), ისევე, როგორც სარჩელის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებულ საჩივრებზე, ორი ინსტანციის წესით, საქმის განხილვის შესაძლებლობას (იხ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 194-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 197¹ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები).

19. ამრიგად, ზემოხსენებული საპროცესოსამართლებრივი წესრიგი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებას გამორიცხავს იმგვარი პირის მიმართ, რომელიც, მაგალითად, რაიმე ფორმით, დაკავშირებული არ არის დავის საგანთან ან/და რომლის მიმართ სადავო ღონისძიების გამოყენება ვერ უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების აღსრულების ინტერესის დაზღვევას ან სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების სხვა მიზნების მიღწევას.

20. №1598 კონსტიტუციურ სარჩელზე თანდართული დოკუმენტებიდან დგინდება, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, საერთო სასამართლოებში მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, დავის დამთავრებამდე, აეკრძალა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მოსარჩელეთა შესაბამის [სადავო] უძრავ ნივთებზე/ქონებაზე ნებისმიერი სახის უფლების რეგისტრაციის განხორციელება. ამრიგად, მოსარჩელეთა შემთხვევაში, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოხდა უშუალოდ დავის საგანთან მიმართებით, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მიზნების მიღწევა და დაინტერესებული პირის ინტერესების გარანტირება.

21. იმ პირობებში, როდესაც, მოსარჩელე მხარის საქმის ფარგლებში, უშუალოდ დავის საგანთან მიმართებით სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილება აშკარად თვითმიზნურ ხასიათს არ ატარებს და ცალსახად ემსახურება იმას, რომ შესაძლებელი გახდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნის რეალური განხორციელება, მოსარჩელე მხარე არ უთითებს რელევანტურ არგუმენტაციაზე, რომელიც, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შინაარსისა და მასთან დაკავშირებული საპროცესო გარანტიების გათვალისწინებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის ნათელს გახდიდა მოსარჩელე მხარის მსჯელობის საფუძვლიანობას და, გარკვეული ხარისხით მაინც, წარმოაჩენდა სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურ ხასიათს. ამრიგად, ამ თვალსაზრისით, კონსტიტუციური სარჩელი დაუსაბუთებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით და 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

23. №1598 კონსტიტუციური სარჩელით გასაჩივრებულია, მათ შორის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

24. მოსარჩელე მხარის პოზიციით, სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობას განაპირობებს საერთო სასამართლოების მიერ მისი იმგვარი ინტერპრეტირება, რომელიც სასამართლოს ანიჭებს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, არ შეაჩეროს საქმის წარმოება იმ მოქალაქის გარდაცვალებისას, რომელიც საქმეში მხარეს წარმოადგენს, როდესაც სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა უფლებამონაცვლეობას დასაშვებად თვლის. მოსარჩელე მხარის არგუმენტაციით, მსგავს შემთხვევაში, საქმის წარმოების შეუჩერებლობისას, სამართალწარმოების გარდაცვლილი მხარის უფლებამონაცვლეს ეზღუდება სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების ისეთი უფლებრივი კომპონენტები, როგორებიცაა სამართალწარმოებაში ეფექტიანად ჩართვის, სასამართლო განხილვაში მონაწილეობის, საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი გასაჩივრების უფლებები და სხვა.

25. მოსარჩელეები, სადავო ნორმიდან მომდინარე შეზღუდვის დასადასტურებლად, აპელირებენ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 დეკემბრის №3/ბ-482-19 განჩინებაზე. აღნიშნული განჩინების ფარგლებში, დავის საგანს წარმოადგენდა პირველი ინსტანციის სასამართლოების განჩინებები, რომლებითაც ბათილად გამოცხადდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება. ამავე საქმეზე, მოსარჩელე მხარე, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს წინაშე, ერთ-ერთი პროცესუალური მოწინააღმდეგის გარდაცვალების მოტივით, შუამდგომლობდა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე, რაც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც სადავო გადაწყვეტილებით გაუქმდა განმცხადებლების (მათი მამკვიდრებელების) საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე და აღნიშნული გადაწყვეტილება საჩივრის ავტორთა უფლების დამდგენ დოკუმენტად იყო გამოყენებული სარეგისტრაციო წარმოების პროცესში, არსებობდა განმცხადებელთა თავდაპირველი უფლებრივი რესტიტუციის საჭიროება, რისი საცილოობის განხილვა კერძო საჩივრის ავტორს შეეძლებოდა საქმის არსებითი განხილვის შედეგად, რა პირობებშიც, ასევე შესაძლებელი იქნებოდა, ამ მოტივით, საქმის წარმოების შეჩერების საკითხის სასამართლოს წინაშე ხელახლა დაყენება.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმის წარმოება, მათ შორის, მოქალაქის გარდაცვალებისას, თუ სადავო-სამართლებრივი ურთიერთობა დასაშვებად თვლის უფლებამონაცვლეობას. გასაჩივრებული რეგულირება აწესრიგებს სასამართლოში საქმის წარმოების შეჩერების სავალდებულო, იმპერატიულ საფუძვლებს და ერთ-ერთ ამგვარ საფუძვლად მოქალაქის გარდაცვალებას განსაზღვრავს, ამავე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების დაკმაყოფილების დათქმით. სადავო ნორმის სიტყვასიტყვითი ანალიზი არ ტოვებს სივრცეს ალტერნატიული განმარტებისა და იმისათვის, რომ მასში ამოკითხულ იქნეს მოსამართლის დისკრეციული უფლებამოსილება, არ შეაჩეროს საქმის წარმოება მოქალაქის გარდაცვალების შემთხვევაში, კანონმდებლობით საამისოდ გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას. ყოველივე ხსენებულის გათვალისწინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტიდან expressis verbis არ გამომდინარეობს მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული ნორმატიული შინაარსი.

27. ამავე კონტექსტში, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის გასაჩივრებული ნორმატიული შინაარსი არ გამომდინარეობს არც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ მოსარჩელეთა საქმეზე გაკეთებული განმარტებიდან და არც №1598 კონსტიტუციურ სარჩელზე თანდართული რომელიმე მტკიცებულებიდან. კერძოდ, ზემოხსენებული განჩინება არ შეიცავს, სასამართლოს მხრიდან, რაიმე სახის მსჯელობას/მითითებას იმის თაობაზე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ, ერთ-ერთი პროცესუალური მოწინააღმდეგის გარდაცვალების მოტივით, საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი გამოიყენა. შესაბამისად, არც სამართალშემფარდებლის მიერ სადავო ნორმასთან მიმართებით გაკეთებული განმარტება არ ადასტურებს, მისი, მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ნორმატიული შინაარსით გამოყენების შესაძლებლობას.

28. ამრიგად, აშკარაა, რომ არც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა“ პუნქტის ტექსტობრივი ანალიზი და არც წინამდებარე საქმეზე წარმოდგენილი არგუმენტები/მტკიცებულებები არ ადასტურებს სადავო ნორმის მოსარჩელეთა მხრიდან წარმოდგენილი პრობლემური ნორმატიული შინაარსით გამოყენების შესაძლებლობას. სხვაგვარად, მოსარჩელე მხარემ ვერ დაადასტურა, რომ გასაჩივრებულ რეგულირებას გააჩნია მის მიერ არაკონსტიტუციურად მიჩნეული ნორმატიული შინაარსი. იმავდროულად, განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელე მხარეს, ზემოხსენებულის მიღმა, დამატებით, არ წარმოუდგენია სხვა არგუმენტაცია/მტკიცებულება, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს სადავო ნორმაში მოსარჩელეთა მიერ არაკონსტიტუციურად მოაზრებული ნორმატიული შინაარსის ამოკითხვის შესაძლებლობას მისცემდა. სწორედ ამიტომ, №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის აღნიშნულ ნაწილშიც, დაუსაბუთებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.

29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ა ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტითა და ამავე კანონის 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

30. იმავდროულად, მოცემულ საქმეზე, მოსარჩელე მხარე ითხოვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

31. მოსარჩელე მხარის მოსაზრებით, არაკონსტიტუციურია სადავო ნორმის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც კრძალავს/დაუშვებლად მიიჩნევს მოქალაქის გარდაცვალებისას საქმის წარმოების შეჩერებაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების გასაჩივრებას. მოსარჩელე მხარის პოზიციით, მოქალაქის გარდაცვალებისას საქმის წარმოების შეჩერებაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლოს განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობის არარსებობა, ლეგიტიმური მიზნის გარეშე, ზღუდავს პირის სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლებას.

32. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღებისათვის აუცილებელია, მოსარჩელე მხარემ მოახდინოს გასაჩივრებული ნორმიდან მომდინარე უფლების შემზღუდველი წესის იდენტიფიცირება. თავის მხრივ, იმისათვის, რომ გასაჩივრებულ ნორმაში ამოკითხულ იქნეს მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული სადავო ნორმატიული შინაარსი, იგი „ან ცხადად უნდა გამომდინარეობდეს სადავო ნორმის ტექსტიდან ან/და ამას უნდა ადასტურებდეს სამართალშემფარდებლის ავტორიტეტული განმარტება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №3/4/858 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ლაშა ჩალაძე, გივი კაპანაძე და მარიკა თოდუა საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის წინააღმდეგ“, II-4). ამრიგად, ამ ჭრილში, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შეაფასოს, რამდენად უშვებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლი იმის შესაძლებლობას, რომ მასში ამოკითხულ იქნეს, მოსარჩელე მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი, არაკონსტიტუციურად მიჩნეული უფლებაშემზღუდველი ნორმატიული შინაარსი.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლი აწესრიგებს საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ სასამართლო განჩინების გასაჩივრების საკითხს და ადგენს, რომ ამგვარ განჩინებაზე შეიძლება კერძო საჩივრის შეტანა, გარდა ამ კოდექსის 280-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 414-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძო საჩივრის შეტანა დასაშვებია სასამართლოს მიერ გამოტანილ განჩინებებზე მხოლოდ ამავე კოდექსით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ამომწურავად არეგულირებს კერძო საჩივრით გასაჩივრებადი განჩინებების საკითხს და აღნიშნული საპროცესო მექანიზმის გამოყენების გზით გასაჩივრებას უქვემდებარებს არა ყველა, არამედ სასამართლოს მხოლოდ იმ განჩინებებს, რომელთა მსგავსი წესით გასაჩივრების უფლებას კანონმდებელი მხარეს პირდაპირ ანიჭებს. თავის მხრივ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლი უშვებს კერძო საჩივრით სასამართლოს მხოლოდ იმ განჩინების გასაჩივრების შესაძლებლობას, რომელიც მიღებულია საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ. საპირისპიროდ, საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრებას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი არ ითვალისწინებს (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 თებერვლის №ას-265-256-2012 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 26 სექტემბრის №ას-1102-1129-2011 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2009 წლის 24 აპრილის №ას-339-658-09 განჩინება).

34. ამგვარად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის მოწესრიგების სფერო ამოიწურება საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ სასამართლო განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრების უფლების მინიჭებით. აღნიშნული სადავო ნორმა არ განსაზღვრავს სასამართლოს მიერ საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლო განჩინების გასაჩივრების საკითხს და, მით უმეტეს, არ წარმოადგენს ამგვარი სასამართლო განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრების შესაძლებლობის ამკრძალავ წესს.

35. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ უნდა ჰქონდეს საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლო განჩინების საჩივრით გასაჩივრების შესაძლებლობა, მან უნდა მოითხოვოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის იმ ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა, რომელიც ზღუდავს მსგავსი კერძო საჩივრის შეტანის უფლებას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში ამგვარ უფლებაშემზღუდველ ნორმად, როგორც წესი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 414-ე მუხლის პირველი ნაწილი მიიჩნევა, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო სამართალში კერძო საჩივრის გამოყენების ზოგად რეგლამენტირებას ახდენს და, ერთი მხრივ, აღჭურავს მხარეებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში კერძო საჩივრის წარდგენის უფლებით, ხოლო, მეორე მხრივ, გამორიცხავს მხარეთა მიერ მისი გამოყენების შესაძლებლობას სხვა შემთხვევაში (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 22 თებერვლის №1/2/1731 საოქმო ჩანაწერი საქმეზე „ქეთი ანდროსენკო და ალექსანდრე ანდროსენკო საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 16 ივნისის №1/11/1667 განჩინება საქმეზე „პაატა ნოზაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

36. მაშასადამე, ნათელია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით პირდაპირ გაუთვალისწინებელ შემთხვევაში კერძო საჩივრის გამოყენებას, მათ შორის, მოქალაქის გარდაცვალებისას საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრებას, გამორიცხავს ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სწორედ ამიტომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლით დადგენილ კერძო საჩივრის სასამართლოში შეტანის კონკრეტულ საფუძველს არ გააჩნია მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული, უფლების მზღუდავი შინაარსი და არც სადავო ნორმის ტექსტობრივი განმარტებით და არც სამართალშემფარდებლის ავტორიტეტული განმარტებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ იდენტიფიცირებული პრობლემა ხსენებული სადავო ნორმიდან მომდინარეობს.

37. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, №1598 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 282-ე მუხლის კონსტიტუციურობას საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით და 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

III
სარეზოლუციო ნაწილი

საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის, 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, 27¹ მუხლის მე-2 პუნქტის, 31-ე მუხლის, 31¹ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, 31² მუხლის მე-8 პუნქტის, 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, 31⁵ მუხლის პირველი, მე-3, მე-4 და მე-7 პუნქტების, 31⁶ მუხლის მე-2 პუნქტის, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, 43-ე მუხლის საფუძველზე,

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო
ა დ გ ე ნ ს:

1. არ იქნეს მიღებული არსებითად განსახილველად №1598 კონსტიტუციური სარჩელი („გოგი გვიდიანი, ბიძინა გვიდიანი, ბადრი გვიდიანი, ჯამლათ გვიდიანი და ნორა ბენდელიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

2. განჩინება საბოლოოა და გასაჩივრებას ან გადასინჯვას არ ექვემდებარება.

3. განჩინება გამოქვეყნდეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვებგვერდზე 15 დღის ვადაში, გაეგზავნოს მხარეებს და „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“.

კოლეგიის შემადგენლობა:

მანანა კობახიძე

გიორგი მოდებაძე

თეიმურაზ ტუღუში