ანა ბდეიანი, ლიზი უბილავა და ლაშა სონგულია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ

დოკუმენტის ტიპი	კონსტიტუციური სარჩელი
ნომერი	N1942
კოლეგია/პლენუმი	I კოლეგია - გიორგი თევდორაშვილი,
ავტორ(ებ)ი	ანა ბდეიანი, ლიზი უბილავა და ლაშა სონგულია
თარიღი	16 თებერვალი 2026

თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

1. საქართველოს კანონი - საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი

2. საქართველოს კანონი - საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი

3. საქართველოს კანონი შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ

2. სასარჩელო მოთხოვნა

სადავო ნორმა	კონსტიტუციის დებულება
. შეკრებისა და მანიფესტაციის შესახებ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მეორე პუნქტის ე) ქვეპუნტი: 2. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ: ე) განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 11¹ მუხლის მოთხოვნები;“	საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: 1. ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.
,,საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის” მუხლი 174¹ მე-10 ნაწილი: 10. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 ან 11² მუხლით გათვალისწინებული შესასრულებლად სავალდებულო მითითების შეუსრულებლობა, რამაც საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის, ტრანსპორტის ან ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილების ან ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა გამოიწვია, ან „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 და მე-8 მუხლებით გათვალისწინებული შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევა, ანდა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 11¹ მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.	საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლი 1. ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო. 2. დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: 1. ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტი: 9. არავინ აგებს პასუხს ქმედებისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროს სამართალდარღვევად არ ითვლებოდა. კანონს, თუ იგი არ ამსუბუქებს ან არ აუქმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს.
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის „მუხლი 347. შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა 1. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. 2. იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.	საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლი 1. ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო. 2. დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: 1. ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტი: 9. არავინ აგებს პასუხს ქმედებისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროს სამართალდარღვევად არ ითვლებოდა. კანონს, თუ იგი არ ამსუბუქებს ან არ აუქმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს.

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

1) საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი;

2) საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი;

3) “საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, 31 მუხლი და 31¹ მუხლი.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

საკონსტიტუციო სასამართლოში ნორმატიული აქტის ან მისი ცალკეული ნორმების კონსტიტუციურობის თაობაზე კონსტიტუციური სარჩელის შეტანის უფლება აქვთ მოქალაქეებს თუ მათ მიაჩნიათ, რომ დარღვეულია ან შესაძლებელია უშუალოდ დაირღვეს საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებული მათი უფლებანი და თავისუფლებანი. წარმოდგენილი სარჩელი ფორმით და შინაარსით შეესაბამება „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მოთხოვნებს.

სარჩელი:

· წარმოდგენილია კანონით დადგენილი ფორმით,

· შემოტანილია უფლებამოსილი სუბიექტების მიერ,

· მასში მითითებული საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად,

· სადავო საკითხები სადავო ნორმებთან მიმართებით არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ,

· დავის საგანს წარმოადგენს ნორმატიული აქტი, ასევე მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი შესაბამისად, სადავო ნორმების კონსტიტუციურობაზე მსჯელობა მოსარჩელეთა ინტერესის გათვალისწინებით შესაძლებელია იერარქიულად მაღალი ნორმატიული აქტის გასაჩივრების გარეშე.

· კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა აღნიშნული ტიპის დავისათვის,

· სადავო საკითხი შეეხება კონსტიტუციის მე-9, 31-ე და 21-ე მუხლებს და სადავო ნორმებზე მსჯელობა შესაძლებელია ნორმატიული აქტების იერარქიაში მასზე მაღლა მდგომი სხვა ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობის გარეშე.

· მოსარჩელეები არიან უფლებამოსილი სუბიექტები

წარმოდგენილი კონსტიტუციური დავის მოსარჩელეები არიან:

1. ანა ბდეიანი

2. ლიზი უბილავა

3. ლაშა სონგულია

1. მოსარჩელე ანა ბდეიანი: ანა ბდეიანი არის სამი შვილის დედა, მათ შორის ორი არასწრულწლოვანის დედა. ის არის აქტიური მოქალაქე და მუდმივად გამოხატავს მის პროტესტს საქართველოს ევროატლანტიკური კურსის ცვლილების გამო, საქართველოში მიმდინარე მდგომარეობის, ადამიანის უფლებების მასობრივი რღვევის გამო და ხშირად აღნიშნულ პროტესტს გამოხატავს რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის მიმდებარედ გამართულ შეკრება/მანიფესტაციებში მონაწილეობის გზით.

ანა ბდეიანს 14 იანვარს ჩამბარდა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლე თორნიკე კაპანაძის მიერ 2026 წლის 08 იანვარს მიღებული დადგენილება, ხოლო 20 იანვარს ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლე ზვიად ცეკვავას მიერ 2025 წლის 29 დეკემბერს მიღებული დადგენილება, რომლითაც მისთის ცნობილი გახდა, რომ:

შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარ სამმართველომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის მასალებით მის მიმართ ადმინისტრაციული სახდელის დადების თაობაზე, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის. 2025 17 დეკემბერს რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის მიმდება ტერიტორიაზე გამართულ საპროტესტო აქციაზე, მან დაბრკოლება შეუქმნა ხალხის გადაადგილებას;

- სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე შეიცავს სისხლის სამართლის ნიშნებს და საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, საქმე შემდგომი რეაგირებისათვის კი უნდა გადაეცეს შსს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს, ვინაიდან ანა ბდეიანი არის სახდელდადებული (2025 წლის 4 ნოემბრის დადგენილებით ანა ბდეიანი ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და ამავე კოდექსის 32-ე მუხლის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციული სახდელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით).

მანამდე, 2025 წლის ნოემბერში მოხდა მისი ადმინისტრაციული წესით დაკავება, რასაც მოჰყვა მისი სასამართლოში წარდგენა და 4 ნოემბრის დადგენილებით ანა ბდეიანი ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და ამავე კოდექსის 32-ე მუხლის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციული სახდელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით.

2025 წლის 19 ნოემბერს ანა ბდეიანმა მიმართა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს (საკონსტიტუციო სარჩელი N1918; ელ. ხელმისაწვდომია - https://constcourt.ge/ka/judicial-acts?legal=18890). საკონსტიტუციო სარჩელით სადავოდ არის გამხდარი მათ შორის - 1) ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის 10 ნაწილი და 2) სისხლის სამართლის კოდექსის 347 მუხლი.

2025 წლის 10 დეკემბერს ცვლილება შევიდა შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ საქართველოს კანონში (დოკუმენტის ნომერი - 1203-IVმს-XIმპ). კერძოდ 11 პრიმა მუხლს დაემატა ჩანაწერი - “ხალხის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა”. ამავე დღეს ცვლილება შევიდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის (დოკუმენტის ნომერი - 1204-IVმს-XIმპ ) 174 პრიმა მე-10 პუნქტში და სამართალდარღვევად აქცია ტროტუარზე “ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილები”-ს ხელშეშლა.

ანა ბდეიანი ადმინისტრაციულ სახდელდადებული იქნა 2025 წლის 10 დეკემბრის ცვლილებამდე, რის შემდეგაც გახდა ტროტუარზე დგომა ე.წ. დასჯადი ქმედება. ამასთან ის ნორმა, რომლის საფუძველზეც ანა ბდეიანი იქნა მიჩნეული სამართალდამრღვევად, მის მიერ გასაჩივრებულია საკონსტიტუციო სასამართლოში და ამ დრომდე საქმე არის განხილვაში.

დღეს მდგომარეობით ანა ბდეიანმა აპელაციის წესით გაასაჩივრა 1. საქმეზე N 4/13430-25 ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2026 წლის 8 იანვრის დადგენილება და 2. საქმეზე N 4/13534-25 ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 29 დეკემბრის დადგენილება.

მოსარჩელე ანა ბდეიანი მიიჩნევს, რომ დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მისი უფლებები, კონკრეტულად კი მე-9 მუხლით აღიარებული და დაცული ღირსების ხელშეუვალობა, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული შეკრების თავისუფლება და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით დაცული კანონის უკუძლის აკრძალვა.

2. მოსარჩელე ლიზი უბილავა: მოსარჩელეს 2026 წლის წლის 16 იანვარს ჩაბარდა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლე დავით მაკარაძის მიერ 2025 წლის 29 დეკემბერს მიღებული დადგენილება, რომლითაც მისთვის ცნობილი გახდა, რომ:

- 2025 წლის 22 დეკემბერს ამავე სასამართლოს მიმართა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარ სამმართველომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის მასალებით ჩემს მიმართ ადმინისტრაციული სახდელის დადების თაობაზე, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის.

- 2025 წლის 22 დეკემბერს ასევე სასამართლოს (მოსამართლე თორნიკე კაპანაძე; საქმის N 4/13486-25) მიმართა შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარ სამმართველომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის მასალებით ჩემს მიმართ ადმინისტრაციული სახდელის დადების თაობაზე, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის.

- სასამართლოს 2025 წლის 29 დეკემბრის დადგენილებით აღნიშნული საქმეები გაერთიანდა ერთ წარმოებად და გაერთიანებულ საქმეს მიენიჭა N 4/13438-25. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე შეიცავს სისხლის სამართლის ნიშნებს და საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, საქმე შემდგომი რეაგირებისათვის კი უნდა გადაეცეს შსს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს, ვინაიდან საჩივრის ავტორი არის სახდელდადებული (2025 წლის 22 ოქტომბრის დადგენილებით ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და შეეფარდა ადმინისტრაციული პატიმრობა 6 დღის ვადით).

ლიზი უბილავა არის აქტიური მოქალაქე და გამოხატავს მის პროტესტს საქართველოს ევროატლანტიკური კურსის ცვლილების გამო, საქართველოში მიმდინარე მდგომარეობის, ადამიანის უფლებების მასობრივი რღვევის გამო და ხშირად აღნიშნულ პროტესტს გამოხატავს რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის მიმდებარედ გამართულ შეკრება/მანიფესტაციებში მონაწილეობის გზით. 2025 წლის 22 ოქტომბერს სასამართლოს მიერ ლიზი უბილავა ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და შეეფარდა ადმინისტრაციული პატიმრობა 6 დღის ვადით.

ისე როგორც ანა ბდეიანის შემთხვევაში, მის მიმართ სასამართლომ ((მოსამართლე თორნიკე კაპანაძე) გაავრცელდა 2025 წლის 10 დეკემბერს ცვლილება შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ საქართველოს კანონში (დოკუმენტის ნომერი - 1203-IVმს-XIმპ). კერძოდ 11 პრიმა მუხლს დაემატა ჩანაწერი - “ხალხის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა”. ამავე დღეს ცვლილება შევიდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის (დოკუმენტის ნომერი - 1204-IVმს-XIმპ ) 174 პრიმა მე-10 პუნქტში და სამართალდარღვევად აქცია ტროტუარზე “ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილების”-ს ხელშეშლა.

მოსარჩელე ლიზი უბილავა მიიჩნევს, რომ დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მისი უფლებები, კონკრეტულად კი მე-9 მუხლით აღიარებული და დაცული ღირსების ხელშეუვალობა, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული შეკრების თავისუფლება და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით დაცული კანონის უკუძალის აკრძლვა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულზე დაყრდნობით, ნათელია, რომ მოსარჩელეები წარმოადგენენ საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით და 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით დაცულ სუბიეტებს და არ არსებობს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ ორგანული კანონით გათვალისწინებული არც ერთი ნორმა, რომელიც იქნება სარჩელის დასაშვებობაზე უარის თქმის საფუძველი.

3. მოსარჩელე ლაშა სონგულია: მოსარჩელეს 2026 წლის წლის 27 იანვარს ჩაბარდა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის (მოსამართლე თორნიკე კაპანაძე) მიერ 2026 წლის 08 იანვარს მიღებული დადგენილება, რომლითაც ჩემთვის ცნობილი გახდა, რომ:

- მის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი N აკ000066543 შედგა 2025 წლის 20 დეკემბერს, რომლითაც შსს ედავება რომ 2025 წლის 17 დეკემბერს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის მიმდებარედ ტროტუარზე დგომით, დაბრკოლება შევუქმნა ხალხის გადაადგილებას.

- სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმე შეიცავს სისხლის სამართლის ნიშნებს და საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს, საქმე შემდგომი რეაგირებისათვის კი უნდა გადაეცეს შსს თბილისის პოლიციის დეპარტამენტს, ვინაიდან მოსარჩელე არის სახდელდადებული (2025 წლის 25 ოქტომბრის დადგენილებით საქმეზე N 4/10850-25 ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და შეეფარდა ადმინისტრაციული პატიმრობა 5 დღის ვადით).

მოსარჩელემ გაასაჩივრა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის

მოსამართლე თორნიკე კაპანაძის მიერ 2026 წლის 08 იანვარს მიღებული დადგენილება და მოითხოვა მისი გაუქმება. მოსარჩელე, როგორც აქტიური მოქალაქე გამოხატავს პროტესტს საქართველოში მიმდინარე მდგომარეობის, ადამიანის უფლებების მასობრივი რღვევის გამო და ხშირად ის პროტესტს გამოხატავს რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის მიმდებარედ გამართულ შეკრება/მანიფესტაციებში მონაწილეობის გზით. 2025 წლის 25 ოქტომბერს სასამართლოს მიერ ლაშა სონგულია ცნობილ იქნა სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდაღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით და შეეფარდა ადმინისტრაციული პატიმრობა 5 დღის ვადით.

როგორც უკვე ზევით აღინიშნა 2025 წლის 10 დეკემბერს ცვლილება შევიდა შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ საქართველოს კანონში (დოკუმენტის ნომერი - 1203-IVმს-XIმპ). კერძოდ 11 პრიმა მუხლს დაემატა ჩანაწერი -“ხალხის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა”. ამავე დღეს ცვლილება შევიდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის (დოკუმენტის ნომერი - 1204-IVმს-XIმპ ) 174 პრიმა მე-10 პუნქტში და სამართალდარღვევად აქცია ტროტუარზე “ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილები”-ს ხელშეშლა. საჩივრის ავტორი ადმინისტრაციულ სახდელდადებული იქნა 2025 წლის 10 დეკემბრის ცვლილებამდე, რის შემდეგაც გახდა ტროტუარზე დგომა ე.წ. დასჯადი ქმედება.

მოსარჩელე ლაშა სონგულია მიიჩნევს, რომ დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მისი უფლებები, კონკრეტულად კი მე-9 მუხლით აღიარებული და დაცული ღირსების ხელშეუვალობა, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული შეკრების თავისუფლება და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით დაცული კანონის უკუძლის აკრძალვა.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

სადავო ნორმები, მათი არსი და მიღების მიზანი

1. სადავო ნორმების შეუსაბამობა კონსტიტუციის მე-9 მუხლთან

1.1 სადავო ნორმების შეუსაბამობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტთან

1.2. 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობის არაკონსტიტუციურობის საკითხი

1.3. ხალხის სავალი გზის გადაკეტვის განმეორებით ჩადენისათვის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არაკონსტიტუციურობა

2. სადავო ნორმების შეუსაბამობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან

2.1. კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული სიკეთე და ჩარევის საფუძვლები

2.2. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის და სისხლის სამართლის კოდექსის სადავო ნორმების გამოყენება საერთო სასამართლოების პრაქტიკაში

2.3. კონსტიტუციის 21-ე მუხლში ჩარევა სადავო ნორმებით და მისი კონსტიტუციურ სამართლებრივი შეფასება

2.4. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველის პუნქტის სიტყვების ხალხის სავალი ნაწილის არაკონსტიტუციურობა

2.5. მსუსხავი ეფექტი

3. სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტთან მიმართებით

3.1. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული კანონის უკუძალის აკრძალვის პრინციპი

3.2. სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობა მისი უკუძალის და განუსაზღვრელობის გამო

4. სასარჩელო მოთხოვნა

სადავო ნორმები, მათი არსი და მიღების მიზანი

წინამდებარე სარჩელით გასაჩივრებულია ნორმები, რომელიც ძალაში შევიდა 2025 წლის 10 დეკემბრისს ცვლილებებით :

1. შეკრებისა და მანიფესტაციის შესახებ საქართველოს კანონის მე-111 მუხლის მეორე პუნქტი: 2. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ:

ე) განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 111 მუხლის მოთხოვნები;“

2. ამავე დღეს ცვლილება შევიდა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მე-10 პუნქტში და სამართალდარღვევად აქცია ტროტუარზე “ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილებით”-ს ხელშეშლა.

3. ამასთანავე ეს ცვლილებები მოექცა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაში, რადგან აღნიშნული ქმედებებისთვის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა სისხლის სამართლის კოდექსის 347 -ე მუხლით დასჯადი მოქმედება ხდება. კონკრეტულად კი შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა.

1. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლის მე-9 ან მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.

2. იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.

კანონპროექტის განმარტებითი ბარათი მიუთითებს: "არსებობს კონსენსუსი დემოკრატიულ საზოგადოებაში გამოხატვის თავისუფლების მნიშვნელობასთან მიმართებით, თუმცა ამ უფლების გამოვლინება ხშირად კონფლიქტში მოდის სხვათა უფლებებთან, ან საზოგადოების ინტერესებთან, ისეთებთან, როგორიცაა საზოგადოებრივი წესრიგი, უსაფრთხოება და ა.შ. პროტესტის გამოხატვის ლეგიტიმური უფლების რეალიზაციისას, მანიფესტაციის ორგანიზატორების და მონაწილეების უფლება ბუნებრივად უპირისპირდება სხვათა უფლებებს, მათ შორის, უფლებას თავისუფალ გადაადგილებაზე, პროფესიული საქმიანობის განხორციელებაზე, რომელიც საგზაო მოძრაობის შეფერხებით შეიძლება შეიზღუდოს. ასეთი კონფლიქტის არსებობის შემთხვევაში სახელმწიფო უფლებამოსილი და ვალდებულიცაა, რომ ჩაერიოს სხვათა უფლებების დასაცავად. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, შეკრების უფლება მართალია მოიცავს შეკრების შინაარსის, დროის, ადგილისა და ფორმის არჩევის თავისუფლებას, თუმცა შეკრებისა და მანიფესტაციების ჩატარების დრო, ადგილი და ფორმა შეიძლება შეიზღუდოს, როდესაც ეს აუცილებელია დემოკრატიულსაზოგადოებაში მნიშვნელოვანი ლეგიტიმური ინტერესების დასაცავად. ამავდროულად, როდესაც შეკრების უფლება სხვა კონსტიტუციურ უფლებებთან და ღირებულებებთან მოდის კონკურენციაში, იმისდა მიხედვით, რამდენად მწვავე და მასშტაბურია ჩარევა საზოგადოების ყოველდღიურ ცხოვრებაში, რამდენად სცდება შეკრება თანმდევი დისკომფორტის ზღვარს და ზღუდავს სხვა პირთა უფლებებსა თუ სხვა ლეგიტიმურ ინტერესებს, განსხვავებულია ამ შეკრების/დემონსტრაციის კონსტიტუციური დაცვის ხარისხიც და იგი შესაძლოა, სხვადასხვა ტიპის შეზღუდვას დაექვემდებაროს"^{^[1]}

ასევე, კანონპროექტი მიუთითებს შემდეგს: "საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს აღნიშნული განმარტებების საწინააღმდეგოდ, ამჟამად მოქმედი საქართველოს კანონმდებლობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების დროს, რიგ შემთხვევებში, სხვა ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების არასამართლიანი შეზღუდვის ხარჯზე შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილეებისათვის უპირობო უპირატესობის მინიჭებას ითვალისწინებს, რამაც აღნიშნული სხვა ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა შეიძლება გამოიწვიოს^{^[2]}."

ზოგადად, დასახელებულ რეგულაციაში ბოლო 1 წლის განმავლობაში მეექვსედ შევიდა ცვლილება კოდექსში. ყველა ცვლილება ემსახურებოდა ადმინისტრაციული სახდელების გამკაცრებას.

სადავო ნორმით დადგენილი “ხალხის სავალი ნაწილი” განუსაზღვრელი ხასიათისაა, ფაქტიურად, პარკი, ნებისმიერი ტროტუარი, და ყველა ის ადგილი რომელიც არ არის ტრანსპორტის სავალი ადგილი, არის ხალხის გადაადგილებისთვის გათვალისწინებული. ამგვარი განუსაზღვრელი მოქმედებისთვის მკაცრი ადმინისტრაციულ სამართლებრივი სახდელი და სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა იწვევს კონსტიტუციის რამდენიმე მუხლის დარღვევას მოსარჩელეების მიმართ და ასევე ზოგადად იმ პირთათვის, რომლებიც მომავალში გამოხატვისა და შეკრების კონსტიტუციური თავისუფლებით ისარგებლებს.

1. სადავო ნორმების შეუსაბამობა კონსტიტუციის მე-9 მუხლთან

საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტით, ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო. ხოლო ამავე მუხლის მეორე პუნქტით დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება. საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით დაცულ სფეროში ჩარევად ჩაითვლება ქმედება, რომელიც სახელმწიფოს მიერ განხორციელდა და იყო: 1. ინტენსიური; 2. არაპროპორციულად ხანგრძლივი ან მუდმივი; 3. პირი წარმოადგენს სახელმწიფოსათვის „მიზნის მიღწევის საშუალებას, (შიშველ ობიექტს). 4. მოწესრიგების თვითნებური ხასიათი. თუკი 4 კომპონენტიდან რომელიმე მათგანი მაინც სახეზეა დგინდება მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტში ჩარევა, რაც პირის უფლების დარღვევის ტოლფასია და პირიქით, თუ არც ერთს ჩამოთვლილი კომპონენტიდან არ ჰქონია ადგილი, ადამიანის ღირსებაში არ მომხდარა ჩარევა.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ამ ტესტით შემოწმდა მოქალაქე ბექა წიქარიშვილის მიმართ გამოყენებული სასჯელი. მოსარჩელე ბრალდებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის- დიდი ოდენობით (69 გრ. გამომშრალი მარიხუანა) ნარკოტიკული საშუალება - გამომშრალი მარიხუანის შეძენა-შენახვისთვის. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ).

ამ საქმეში არსებული შემოწმების ტესტის მიხედვითსაქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი ადამიანებს აბსოლუტურად იცავს ამავე ნორმით აკრძალული ქმედებებისგან. „ანუ, კონსტიტუციური აკრძალვა ადამიანის წამების, არაჰუმანური, სასტიკი, პატივისა და ღირსების შემლახველი მოპყრობისა და სასჯელის გამოყენების თაობაზე ადამიანების აბსოლუტური უფლებებია, რაც ნიშნავს იმას, რომ კონსტიტუცია უპირობოდ გამორიცხავს ამ უფლებებში ჩარევას“. (II-19) „შესაბამისად, არ არსებობს ლეგიტიმური მიზანი, დაუძლეველი ინტერესი, როგორი მნიშვნელოვანიც არ უნდა იყოს ის (ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტის დაცვა, ტერორიზმთან ბრძოლა, სახელმწიფო უსაფრთხოება და სხვა), რომლის დასაცავადაც შესაძლებელი იქნებოდა ამ უფლებებში ჩარევის გამართლება“ . ცხადია, ხელისუფლება არ თავისუფლდება კონსტიტუციური ვალდებულებისგან, დაიცვას მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესები, კონსტიტუციით გათვალისწინებული ლეგიტიმური მიზნები (სახელმწიფო უსაფრთხოება, ტერიტორიული მთლიანობა, სხვათა უფლებები, სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელება და სხვა), თუმცა ვერც ერთი ამ სიკეთის დაცვა ვერ გაამართლებს ადამიანის წამებას, არაჰუმანურ და სასტიკ მოპყრობას, პატივისა და ღირსების შემლახველ ქმედებას ან სასჯელს“.

წიქარიშვილის საქმეში ((საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბერის გადაწყვეტილება №1/4/592 საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ) მოსარჩელის აზრით, მარიხუანის შენახვისთვის არა მხოლოდ სადავო ნორმით დადგენილი შეუსაბამოდ მაღალი სასჯელი, არამედ ზოგადად თავისუფლების აღკვეთაც არაპროპორციული და ღირსების უფლების შემლახველი იყო, რითაც ირღვეოდა კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მეორე პუნქტი. სასამართლომ შეამოწმა იყო თუ არა მოსარჩელის მიმართ სახელმწიფოს მიერ გამოყენებული სასჯელი ღირსების შემლახავი. სწორედ ამ ტესტით უნდა იქნეს შემოწმებული სადავო ნორმებით დადგენილი სასჯელების კონსტიტუციურობა.

1. ინტენსივობის საზომი: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ მოსარჩელის უფლებაში ჩარევა შეაფასა კრიტერიუმით, რომ მის მიმართ უნდა ყოფილიყო ისეთი „არაჰუმანური, სასტიკი, პატივისა და ღირსების შემლახველი მოპყრობა და სასჯელი, ადამიანზე განზრახ ფიზიკური, ფსიქოლოგიური, მორალური ზემოქმედება, იძულება, რაც, შედეგად, ადამიანს აყენებს განსაცდელს, სტრესს, სატანჯველს“.

2. სასამართლოს მიერ განიმარტა, რომ ჩარევის დასადგენად მოსარჩელეზე „ასეთი წნეხი, იძულება, ზემოქმედება როგორც თვისობრივად, ისე ხანგრძლივობით, ინტენსივობის გარკვეულ ხარისხს, მაღალ დონეს უნდა აღწევდეს“( №1/4/592 გადაწყვეტილება II-54. და 104.)

3. ობიექტად გამოყენების ფორმულა: მოსარჩელეზე დაკისრებული სასჯელი შესაძლოა ემსახურებოდეს ზოგად პრევენციას, მაგრამ თუკი ეს სასჯელის ზომა აშკარად შეუფერებელია აღნიშნული ქმედებისათვის, პირი ხდება სახელმწიფოს ქმედების შიშველი ობიექტი. სასამართლომ განმარტა, რომ „ადამიანი არ შეიძლება იყოს სისხლის სამართლის პოლიტიკის ინსტრუმენტი და დანაშაულთან ბრძოლის საშუალება, ადამიანი არის მიზანი, რომელზე ორიენტირებითაც მოქმედებს ხელისუფლება“. თუკი იქცევა ინსტრუმენტად სახელმწიფო პოლიტიკის ფარგლებში, ეს გარდაუვლად გამოიწვევს მისი ღირსების ხელყოფას (( №1/4/592 გადაწყვეტილება II-82.)

4. ქმედების თვითნებური ხასიათის შემოწმებისას მხედველობაშია მისაღები თუ „რამდენად არის ქმედების მიზანი ადამიანის დამცირება და შეურაცხყოფა“. ამ შემთხვევაში აღნიშნული ტესტის მე-2 და მე-3 კომპონენტები - მოსარჩელის მიმართ სახელწიფოს ქმედების ინტენსიურობა და ობიექტად/ინსტრუმენტად გამოყენება დასტურდება. მაშასადამე, სახეზეა ადამიანის ღირსების ხელყოფა არაადამიანური, სასტიკი სასჯელის დაწესების გზით, რომელიც ხანგრძლივობით ინტენსივობის მაღალ ხარისხს აღწევს. სწორედ ამ ტესტის მიხედვით სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო მარიხუანას მოხმარებისთვის დაწესებული სარჩელი.

საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ტესტის მიხედვით უნდა შეფასდეს გასაჩივრებული ნორმის არაკონსტიტუციურობა (ხალხის სავალ ნაწილზე პროტესტისათვის 15 დღემდე პატიმრობა და განმეორებით ამგვარი ქმედებისთვის სისხლის სამართლებრივი სასჯელი) კონსტიტუციის მე-9 მუხლთან მიმართებით. მართალია, როგორც საკანონმდებლო პრაქტიკა გვაჩვენებს, აღნიშნული პასუხისმგებლობა დროთა განმავლობაში კიდევ უფრო მკაცრდებოდა, თუმცა იგი უნდა იქნეს განხილული დღეს არსებული მდგომარეობით, მე-9 მუხლის მეორე პუნქტისათვის არსებული ტესტით.

აქვე უნდა აღინიშნოს რომ ტესტი რელევანტურია სადავო ნორმების შემთხვევაში, გამომდინარე იქედან რომ სახდელს აქვს სისხლის სამართლებრივი ბუნება. ამას ადასტურებს თვით კანონის განმარტებითი ბარათი, რომელიც იშველიებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას საქმეზე „მაქარაშვილი და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ მიუთითებს სასამართლოს სიტყვებს, რომ „დემონსტრანტთა მიერ არჩეული პროტესტის ფორმები - პარლამენტის შენობის შესასვლელების ბლოკირება, პარლამენტისკენ მიმავალი გზის შუაგულში დაჯდომა, პოლიციისთვის ხელის შეშლა გზის სავალი ნაწილი გათავისუფლების პროცესში ქმედებების აღსაკვეთად სახელმწიფოს ფართო შეხედულების ზღვარი აქვს, მათ შორის, სახელმწიფოს აქვს უფლებამოსილება სისხლისსამართლებრივი ბუნების მქონე სასჯელები დააწესოს“.კანონმდებელი აღიარებს და ადასტურებს მის მიზანს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი უნდა ითვალისწინებდეს სისხლის სამართლის სიმკაცრის მქონე სახდელებსაც კი.

სადავო პასუხისმგებლობის სისხლის სამართლებრივი ბუნება: ასევე ძალიან კარგად შეიძლება გამოიკვეთოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი ე.წ. Engel-ის კრიტერიუმებით. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, სისხლისსამართლებრივ ბრალდებად მიჩნევისთვის მნიშვნელოვანია: 1.ეროვნული კანონმდებლობის მიერ დანაშაულის სამართლებრივი კლასიფიკაცია, კერძოდ, რეგულირდება, თუ - არა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით; 2. დანაშაულის სისხლისსამართლებრივი ბუნება; 3. პოტენციური სასჯელის სიმკაცრის ხარისხი. პირველი, ფორმალური კრიტერიუმის დაუკმაყოფილებლობა ( სადავო ნორმების ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში მოთავსების გამო) არ გამორიცხავს დანაშაულის სისხლისსამართლებრივ ბუნებას. თუ ალტერნატიულად მეორე და მესამე კრიტერიუმები არსებობენ.

ისინი მართალია ალტერნატიულია, თუმცა შესაძლებელია მათი ერთობლიობაში, ერთმანეთის შემავსებლად განხილვა, თუკი, დამოუკიდებლად თითოეულის არსებობა ცხადად არ არის წარმოჩენილი ამ სამართლებრივ ტესტზე დაფუძნებული და შემდეგ, ევროპული სასამართლოს კარგად ჩამოყალიბებული პრაქტიკიდან გამომდინარე, დარღვევის სისხლისსამართლებრივი ბუნება შეიძლება გამომდინარეობდეს:

ა. მისი სისხლისსამართლებრივი ხასიათიდან (ვრცელდება ყველაზე და არა - პირთა შეზღუდულ ჯგუფზე[3] და სანქცია, მათ შორის, სადამსჯელო ან შემაკავებელ/გადათქმევინების მიზნებს ემსახურება *(საქმეში Nemtsov v. Russia no.1774/11, 31/07/2014, სასამართლომ დაადგინა, რომ 15-დღიანი პატიმრობა წმინდად სადამსჯელო ხასიათის იყო (პარ. 82-84). საქმეზე Mikhaylova v. Russia no.46998/08, 19/11/2015,), ან

ბ. ამ კონკრეტული დანაშაულისთვის სისხლის სამართლის სფეროსთვის მიკუთვნებული ბუნებისა და სიმკაცრის (Balsytė-Lideikienė v. Lithuania no.72596/01, 04/11/2008, პარ. 60.) სასჯელის დაკისრების შესაძლებლობიდან. ასეთი სიმკაცრის სახდელად მიჩნეულია, მაგალითად, პატიმრობა, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, რომლებიც თავიანთი ბუნებით, ხანგრძლივობით ან აღსრულების ხერხით, არ იწვევს არსებით ზიანს.

ამ მიდგომას ადასტურებს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 ის 2025 წლის 12 ნოემბრის დასკვნა: მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული უკანონო მოქმედებები კვალიფიცირდება, როგორც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, მისთვის გათვალისწინებული სანქციების სიმკაცრე, რომლის ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი ფორმაც თავისუფლების შეზღუდვაა, შესაძლოა, ჩაითვალოს სისხლისსამართლებრივ სანქციად და შეფასდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის ჭრილში, როგორც სისხლისამართლებრივი მართლმსაჯულების განხორციელება.[4]

შესაბამისად, სადავო ნორმების ნორმათა სისხლის სამართლებრივი ბუნება ცალსახად იძლევა იმის შესაძლებლობას რომ მათი კონსტიტუციურობის საკითხი განხილული იქნეს საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით დაუშვებლად მიჩნეული არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენებასთან მიმართებით.

1.2. 15 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობის არაკონსტიტუციურობის საკითხი

სარჩელის ამ ნაწილში განხილული იქნება, რამდენად არის მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრული ხალხის სავალი გზის გადაკეტვისთვის 15 დღემდე პატიმრობა კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისი.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ტესტის მიხედვით, უნდა დადგინდეს რამდენად არის შეკრება/მანიფესტაციის დროს, სახის ხალხის სავალი გზის მთლიანი ან ნაწილობრივ გადაკეტვისთვის დაწესებული 15 დღემდე პატიმრობა, დასახელებული სამართალდარღვევის მიზნებისათვის 1. ინტენსიური; 2. არაპროპორციულად ხანგრძლივი; 3. წარმოადგენს თუ არა პირისახელმწიფოსათვის „მიზნის მიღწევის საშუალებას, (შიშველ ობიექტს); 4. აქვს თუ არა მოწესრიგების თვითნებური ხასიათი.

1. პირველ რიგში, მნიშვნელოვანია შეფასდეს თუ რამდენად ინტენსიურია კონკრეტული მოქმედების, ხალხის სავალ ადგილის სამართალდარღვევად გამოცხადება და ამის გამო პირის პატიმრობით დასჯა. ინტენსივობის გასაზომად სამართლებრივი სახელწმიფოს მოქმედება, როგორც სტანდარტი უნდა იქნეს აღებული. ასეთ სტანდარტს თვით საკონსტიტუციო სასამართლო ადგენს თავისი პრაქტიკით. “სამართლებრივ სახელმწიფოში ხელისუფლება შეზღუდულია უპირობო ვალდებულებით, ადამიანის თავისუფლებაში (მის ნებისმიერ უფლებაში) ჩაერიოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც ეს გარდაუვალია და მხოლოდ იმდენად, რამდენადაც ეს ობიექტურად აუცილებელია. ასეთია ნებისმიერი სამართლებრივი სახელმწიფოს კონსტიტუციური წესრიგი. ბუნებრივია, რომ სახელმწიფო ამ ვალდებულებით განსაკუთრებით შეზღუდულია პასუხისმგებლობის მომწესრიგებელი კანონმდებლობის შექმნისას და გამოყენებისას. ასეთი კანონმდებლობა თავისთავად ხასიათდება ადამიანის თავისუფლებაში ინტენსიური ჩარევის კანონზომიერებით. ამიტომ ასევე კანონზომიერია ამ პროცესში სახელმწიფოს მომეტებული სიფრთხილის აუცილებლობა, რადგან სამართალი დაკარგავს თავის ფუნქციას, თუ ადამიანები დაისჯებიან ამისათვის შესაბამისი და აუცილებელი საფუძვლის გარეშე. ... ასევე ცხადია, რომ არ შეიძლება სამართლის ჰუმანურობის ფუნქციის უგულებელყოფა, რადგან ის ხელს უწყობს არა მხოლოდ თავად სამართლის, არამედ საზოგადოების პროგრესულ განვითარებას. შესაბამისად, სამართლის ჰუმანურობის მიღწევა და ამ გზით მისი განვითარება მუდმივი მიზანია, რომლის ხელშეწყობა და უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ვალდებულებაა, თუმცა, ბუნებრივია, იმ ზღვრამდე, ვიდრე ეს არ დაუპირისპირდება სამართლისა და კანონის სხვა მიზნებსა და ძირითად ფუნქციას. ... ადამიანებს უნდა შეეძლოთ, ისარგებლონ საზოგადოების და სამართლის განვითარების, პროგრესული, ჰუმანური აზროვნების პოზიტიური შედეგებით. პირმა პასუხი უნდა აგოს რეალურად საზოგადოებრივად საშიში ქმედების ჩადენისთვის, ამასთან, იმ წესითა და ფარგლებში, რაც ობიექტურად აუცილებელი და საკმარისია კონკრეტული სამართალდარღვევისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების მიზნების მისაღწევად” (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება N1/6/557,571,576 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ვალერიან გელბახიანი, მამუკა ნიკოლაიშვილი და ალექსანდრე სილაგაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-62-64). სწორედ სამართლის/კანონის ფუნქციების თანაარსებობა და მათი მიზნების თანაბრად დაცვა განაპირობებს პასუხისმგებლობის ფარგლებსა და შინაარსს.

სასამართლოს მიერ შემოთავაზებულ ინტენსივობის სტანდარტს, რომელიც ადგენს ა) ჩარევას გარდაუვალი ობიექტური აუცილებლობის გარეშე, ბ) ჰუმანურობის ფუნქციის უგულებელყოფით. პროტესტის გამოხატვა ტროტუარზე დგომის ან ხალხის სავალ ნაწილზე ყოფნის გარეშე წარმოუდგენელია, შესაბამისად ამ მოქმედებისთვის 15 დღემდე პატიმრობის გამოყენება არის სასჯელის/სახდელის უკიდურესად მძიმე ზომა. როცა პირის ქმედება, რომელიც ემსახურება საკუთარი გამოხატვის კონსტიტუციურ უფლებას, არ აყენებს ზიანს არც თანამოქალაქეებს და არც სხვა რომელიმე სამართლებრივ სიკეთეს მისი პატიმრობით დასჯა, გამოირჩევა მაღალი ინტენსივობით - რადგან არ არსებობს რაიმე გარდაუვალი აუცილებლობა და ამასთანავე კანონი კარგავს ჰუმანურობის ფუნქციას, რადგან იგი შურისძიებაზე და დასჯაზეა ორიენტირებული. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ 15 დღემდე პატიმრობა, მოქმედი რედაქციით არის ერთადერთი სახდელის ზომა. კანონმდებლის მიერ ალტერნატივა საერთოდ აღარ არის შემოთავაზებული. მოსამართლეს აქვს მხოლოდ ორი ალტერნატივა: ან სრულად გაათავისუფლოს პასუხისმგებლობისგან, ან გამოიყენოს პატიმრობა. შუალედური გადაწყვეტილების მიღება მას არ შეუძლია. ნორმა, პირდაპირ უალტერნატივოდ უკიდურეს ღონისძიებას განიხილავს, რაც კიდევ უფრო ზრდის ჩარევის ინტენსივობას.

2. არაპროპორციული ხანგრძლივი. ტესტის ამ ნაწილში აუცილებელია ნათლად ითქვას, რომ სასჯელის ზომა არათუ არაპროპორციულად ხანგრძლივი, არამედ არსობრივად - პატიმრობის მძიმე ინტენსივობის გათვალისწინებით მიუღებელია, ისეთი ქმედებისათვის, როგორიცაა კონსტიტუციით დაცული შეკრების უფლების გამოხატვისას ხალხის სავალ ნაწილზე დგომა და თუნდაც სავალი ნაწილის გადაკეტვა.

საპატიმრო სასჯელების კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტთან შესაბამისობის განსაზღვრისას საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა, რომ: „თავისუფლების აღკვეთა წარმოადგენს რა ადამიანის თავისუფლების შეზღუდვის უმკაცრეს ფორმას, ზოგადად სახელმწიფოს პოლიტიკა უნდა იყოს მისი უკიდურეს შემთხვევაში გამოყენებაზე ორიენტირებული. ამასთან, უნდა იგულისხმებოდეს არა მხოლოდ მოსამართლის მიერ მისი ასეთი მიდგომით გამოყენება, არამედ კანონის დონეზეც ამა თუ იმ ქმედებისთვის სასჯელის სახით პატიმრობის მხოლოდ იმ შემთხვევაში გათვალისწინება, როდესაც ეს ობიექტურად აუცილებელია ქმედების სიმძიმის, გამოწვევადი საფრთხეების, დანაშაულის ჩადენის კონკრეტული გარემოებების, დამნაშავის პიროვნების და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით, როდესაც თუ არა საზოგადოებისგან პირის იზოლირება, შეუძლებელი იქნება მისგან პოტენციურად მომდინარე სხვა საფრთხეების განეიტრალება და სასჯელის მიზნების მიღწევა. ამასთან, მაშინაც კი, როდესაც პირის ქმედების რეგულირება აუცილებელია, თუ პასუხისმგებლობის სხვა ზომები/სახეები ობიექტურად საკმარისია კონკრეტულ შემთხვევაში სასჯელის მიზნების მისაღწევად, კანონი უნდა უბიძგებდეს სამართალშემფარდებელს, სწორედ არასაპატიმრო ალტერნატივების გამოყენებისკენ“ ((საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბერის გადაწყვეტილება №1/4/592 საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-96.)

სწორედ ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, მოქმედი სადავო ნორმებით, რომელიც ხალხის სავალი ნაწილის გადაკეტვისთვის საპატიმრო სასჯელს ითვალისწინებს ვერ აკმაყოფილებს ღირსების ხელშეუხებლობის უფლებაში ჩარევის ტესტის ვერც მეორე კრიტერიუმს და შესაბამისად არღვევს კონსტიტუციით დაცულ მთავარ ღირებულებას- ადამიანის ღირსებას.

3. მიზნის მიღწევის საშუალება. ზოგადად სასჯელის ერთ-ერთი მიზანი შეიძლება იყოს პრევენცია. თუმცა როცა სასჯელის მიზანი, მხოლოდ ობიექტურად დანახული პრევენციაა, ასეთ შემთხვევაში ადამიანები, გამოყენებულნი არიან სამართლისათვის მიზნის მიღწევის „საპრევენციო“ საშუალებად. აღნიშნულის შესახებ მკაცრი ჩანაწერი გვხვდება, ვენეციის კომისიის მოსაზრებაში, რომელიც ეხება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა და შეკრებებისა და დემონსტრაციების შესახებ კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ ნორმებს. ვენეციის კომისია კანონმდებელს პრევენციის შეფასების შესახებ აძლევს შემდეგ რეკომენდაციას: „პირველ რიგში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტი არ იძლევა ზოგადი პრევენციის პოლიტიკის გატარების უფლებას, რომელიც მიმართულია იმ პირის ან პირთა კატეგორიის წინააღმდეგ, რომლებსაც ხელისუფლება აღიქვამს, როგორც საშიშ პირებს ან უკანონო ქმედებების ჩადენისკენ მიდრეკილებს. იმისათვის, რომ ასეთი პრევენციული პატიმრობა გამართლებული იყოს მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად, ხელისუფლებამ დამაჯერებლად უნდა აჩვენოს, რომ შესაბამისი პირი, სავარაუდოდ, ჩართული იქნება კონკრეტული და სერიოზული დანაშაულის ჩადენაში. მეორეც, იმისათვის, რომ იყოს პროპორციული ისეთი სერიოზული ზომისა, როგორიცაა თავისუფლების აღკვეთა, კონკრეტული „დანაშაული“ ასევე უნდა იყოს სერიოზული ხასიათის, რომელიც საფრთხეს უქმნის სიცოცხლის და ფიზიკურ ხელშეუხებლობას ან იწვევს მნიშვნელოვან მატერიალურ ზიანს. [5] შესაბამისად, არათუ სამართლებრივი, არამედ ყველა ადამიანური ლოგიკით წარმოუდგენელია, თუ როგორ შეიძლება ადამიანმა ხალხის სავალ ადგილზე მშვიდობიანი დგომით, შეაჩეროს სხვა ადამიანების გადაადგილება, და ამისთვის ის უალტერნატივოდ, საპატიმრო სასჯელით დაისაჯოს.

ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ გადაწვეტილების მიღებისას გაითვალისწინოს ის ფაქტი რომ ტროტუარზე მშვიდობიანად დგომისთვის სისხლის სამართლებრივის ბინების სასჯელი არ არის განცალკავებული ზომა, რომელსაც უკვე ბოლო ერთი წლის განმავლობაშ კანონმდებელი იღებს. ის არის იმ რეპრესიული და სისტემური ცვლილებების ნაწილი, რომელზეც არსებობს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 მოსაზრებები და რეკომენდაციები.[6] რადგან ამ შეფასებით სადავო რეგულაციაზე, შედარებით მსუბუქი სასჯელებიც კი სერიოზულ შეშფოთებას იწვევდა ადამიანის უფლებების საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობასთან დაკავშირებით. ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 აზრით არსებული „მკაცრი ადმინისტრაციული ან სისხლისსამართლებრივი სანქციები, უნდა იქნას ამოღებული ან გადაიხედოს სრულად.“ რადგან მას აქვს დამაშინებელი ეფექტი, და არ ემსახურება დემოკრატიულ საზოგადოებაში გამოხატვის და შეკრების თავისუფლების დაცვას. სწორედ დამაშინებელი ეფექტი არის ის ფაქტორი, რომლის გამოც მოსარჩელეები აღიქვამენ თავს, მიზნის მიღწევის საშუალებად. ნათელია, რომ მოსარჩელეების მიმართ გამოყენებული სანქციები გამოიყენება სხვა, პროტესტის მქონე მოქალაქეების დასაშინებლად.

4. თვითნებური ხასიათი. სამართლებრივ სახელმწიფოში დაუშვებელია ძირითადი უფლებების თვითნებური შეზღუდვა. ქმედების თვითნებური ხასიათის შემოწმებისას მხედველობაშია მისაღები თუ რამდენად არის ქმედების მიზანი ადამიანის დამცირება, დაშინება ან შეურაცხყოფა. სწორედ ამის აკრძალვას ემსახურება საკონსტიტუციო კონტროლი, თავისუფლების უკანონო და თვითნებური შეზღუდვისაგან ადამიანის დაცვას. იგი ვერ შესრულდება საკონსტიტუციო სასამართლოს მხოლოდ ფორმალური ჩართულობით, რადგან ადამიანის თავისუფლებაში ჩარევაზე პასუხისმგებლობა ამ დროს სწორედ სასამართლოზე გადადის. სადავო ნორმები არის საკანონმდებლო ორგანოს თვითნებობის გამომხატველი, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ ხელისუფლების დანაწილების პრინციპს, და ხელისუფლების ადამიანის უფლებათა ბოჭვას. ყოველგვარი სერიოზული და გონივრული დასაბუთების გარეშე ადამიანის თავისუფლების შეზღუდვა საპატიმრო სარჩელით არის კანონმდებლის თვითნებური გადაწვეტილება. ეს წარმოაჩენს იმ რისკებს, რომელზეც საკონსტიტუციო სასამართლო ამ მუხლის განმარტებისას მსჯელობს. „ხელისუფლების დანაწილების პრინციპს საფრთხე შეექმნება არა მხოლოდ მაშინ, თუ საკონსტიტუციო სასამართლო ყველა სანქციის სამართალდარღვევასთან შესაბამისობის შეფასებას დაიწყებს, არამედ მაშინაც, თუ სასჯელის სიმძიმის განსაზღვრა სრულად და უკონტროლოდ კანონმდებლის დისკრეციის იმედად დარჩება, რადგან დემოკრატიის გადარჩენას და შენარჩუნებას ხელს უწყობენ სწორედ კონსტიტუციური მექანიზმები, რომლებიც აბალანსებენ პოლიტიკურ ხელისუფლებას, ზღვარს უდებენ მის ძალაუფლებას, ხელს უშლიან მის თვითნებობას, ანეიტრალებენ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების რისკებს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბერის გადაწყვეტილება №1/4/592 საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II 6).

დასკვნის სახით უნდა ითქვას, რომ სადავო ნორმა, რომელიც ითვალისწინებს 15 დღემდე პატიმრობას, შეკრება/მანიფესტაციის დროს ხალხის სავალი გზის გადაკეტვის გამო, პირდაპირ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტს და აქედან გამომდინარე პირველ პუნქტით დაცულ ადამიანის ღირსების ხელშეუვალობას.

სარჩელის ამ ნაწილში განხილული იქნება, ხალხის სავალი გზის განმეორებით გადაკეტვისთვის, სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრული დაკისრებული სანქცია (1 წლამდე პატიმრობა), კონსტიტუციის მე-9 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტის შესაბამისი.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლი თვალისწინებს შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევისთვის სისხლის სამართლებრივ სასჯელს. სადავო ნორმის პირველი ნაწილით საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹ მუხლის მე-9 ან მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. ხოლო მეორე ნაწილი ადგენს, რომ იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე“.

ამ შემთხვევაში, ისე როგორც წიქარიშვილის საქმეზე, სასამართლომ მხოლოდ უნდა გასცეს პასუხი კითხვას, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახით თავისუფლების აღკვეთის არაპროპორციული სასჯელის დაწესება/გამოყენება შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს არაჰუმანურ, სასტიკ, ადამიანის ღირსების შემლახველ სასჯელად. აღნიშნულისთვის სასამართლო იყენებს თავისსავე დამკვიდრებულ ტესტს. სასამართლომ ამ საქმეში ძალიან კარგად დაასაბუთა თუ რატომ და რა შემთხვევაში უნდა იმსჯელოს საკონსტიტუციო სასამართლომ სისხლის სამართლებრივ სასჯელების პროპორციულობის შესახებ. სასამართლომ განაცხადა რომ იგი„ ვალდებულია, შეაფასოს სასჯელთა პოლიტიკა იმ უკიდურეს შემთხვევაში, როდესაც მისი შედეგი ადამიანის ამა თუ იმ უფლების დარღვევაა. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ საკონსტიტუციო სასამართლო სასჯელის ყველა ზომის კონსტიტუციურობაზე პოტენციურად მსჯელობაუნარიანია. ასეთი მიდგომა დაარღვევდა ბალანსს სასამართლოს და კანონმდებლის კომპეტენციებს შორის, შექმნიდა ცდუნებას, მართლმსაჯულებამ ჩაანაცვლოს კანონმდებელი. თუმცა ამ სფეროში შესვლისას სასამართლოს სიფრთხილე უსაფუძვლო და უადგილო გახდება, როდესაც სასჯელის ზომა აშკარად არაგონივრული და არაპროპორციულია. სასამართლო უფლებამოსილია და ვალდებულიც, შეაფასოს იმ სასჯელთა კონსტიტუციურობა, რომელთა არაადეკვატურობის, არაპროპორციულობის დონე მნიშვნელოვან ხარისხს აღწევს, დისბალანსი მკაფიოდ, მკვეთრად გამოხატულია. რადგან ასეთ შემთხვევაში სასჯელი სცდება თავის მიზნებს და გაუმართლებლად ზღუდავს კონსტიტუციურ უფლებებს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბერის გადაწყვეტილება №1/4/592 საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II 34).

1. ინტენსიურობა და ხანგრძლივობა. სისხლის სამართლებრივი სასჯელი არის ყველაზე მკაცრი ზომა ქმედებისთვის, და შესაბამისად იგი მხოლოდ მაშინ შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როცა სხვაგვარად დანაშულთან ბრძოლა, ან მისი აღმოფხვრა შეუძლებელია. შესაბამისად სამართლის ამ სფეროში კანონმდებელი განსაკუთრებული სიფრთხილით უნდა გამოირჩეოდეს. თუ სასტიკი, არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობისთვის განმსაზღვრელი, ამოსავალი არის ის განსაცდელი, ტკივილი, სტრესი, რასაც განიცდის ადამიანი, ამასთან, როდესაც სახელმწიფოს ასეთი დამოკიდებულება იწვევს ადამიანის ამა თუ იმ უფლებაში/უფლებებში ჩარევის ისეთ ინტენსივობას, რომელიც აშკარად სცდება კონსტიტუციით უფლებაში ჩარევისთვის მკაცრად დასაშვებ ფარგლებს, მაშინ შეუძლებელია, რომ არაადამიანურ მოპყრობად და სასჯელად არ იქნეს მიჩნეული ადამიანისთვის თავისუფლების აღკვეთა მაშინ, როდესაც ამისთვის საფუძველი და, შესაბამისად, საჭიროება არ არსებობს საერთოდ, ან, როდესაც თავისუფლების აღკვეთის კონკრეტული ხანგრძლივობა აშკარად არაპროპორციულია ჩადენილი ქმედებისთვის საკმარისი პასუხისმგებლობის მიზნების მისაღწევად. სამართლებრივ სახელმწიფოში სისხლის სამართლის - ქმედების კრიმინალიზაციისა და მისი დასჯადობის ფუნქცია მხოლოდ მაშინაა წარმატებული, როდესაც ის გამოიყენება, როგორც ultima ratio. საზოგადოების და ადამიანის ინტერესების დასაცავად სისხლისსამართლებრივი ნორმები უნდა გამოიყენებოდეს, როგორც უკიდურესი საშუალება, როდესაც ამოწურულია სამართლებრივ სიკეთეთა დაცვის არასისხლისსამართლებრივი საშუალებები. ამ პროცესის წარმატებულობას უზრუნველყოფს ხელისუფლების მხრიდან შემდეგი პირობების კუმულაციურად დაკმაყოფილება: ა)კანონით დანაშაულად მხოლოდ ისეთი ქმედების მიჩნევა, რომელიც უმართლობის ხარისხის იმ მომეტებული რისკების მატარებელია, რომელთა განეიტრალება და ამ გზით საზოგადოების და ადამიანების დაცვა ობიექტურად სისხლის სამართლის სფეროს განეკუთვნება; ბ)კანონითვე კრიმინალიზებული ქმედებისთვის პასუხისმგებლობის პროპორციული ზომის გათვალისწინება. სასჯელი, როგორც ერთგვარად სოციალური კონტროლის მექანიზმი, სახელმწიფო იძულების ყველაზე მკაცრი ღონისძიებაა, ამიტომ კონკრეტული ქმედებისთვის სასჯელის დაწესებისას კანონმდებელი შეზღუდულია იმის დემონსტრირების ვალდებულებით, რომ სასჯელის მის მიერ შერჩეული ღონისძიება არის ეფექტური და პროპორციული; გ)კანონმდებლის მიერ სასამართლოს აღჭურვა შესაძლებლობით, გადაწყვეტილება მიიღოს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ქმედების სიმძიმის, დამნაშავის პიროვნების, ყველა ინდივიდუალური გარემოების გათვალისწინებით; დ)სასამართლოს მიერ ზემოაღნიშნული ინსტრუმენტების სწორად და სამართლიანად გამოყენება. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბერის გადაწყვეტილება №1/4/592 საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II 34).თვით საკონსტიტუციო სასამართლოს ტესტის მიხედვით მშვიდობიანად, ტროტუარზე დგომა და ხალხის სავალი გზის გადაკეტვა, თუნდაც განმეორების შემთხევაში არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს სისხლის სამართლებრივ ქმედებას. რადგან 1. პირი ახორციელებს მხოლოდ მის კონსტიტუციურ უფლებას და მას არ აქვს ბოროტი განზრახვა. არ შეიძლება მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვისას ხალხის სავალ ადგილზე დგომა, რომელიც ადგილზევე შეიძლება აღმოიფხვრას, იმით რომ სამართალდამცველმა სთხოვოს პროტესტის მონაწილეს გადაადგილება და ეს ქმედება თუნდაც სხვა დროს, განმეორებითაც მოხდეს, პირი მიეცეს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობაში და ის 1 წლამდე ან ზოგიერთ შემთხვევაში 2 წლამდე პატიმრობით დაისაჯოს. ასევე, პროტესტის გამოხატვა ტროტუარზე, და ხალხის სავალ ადგილზე არის მხოლოდ გამოხატვისტვის მიზნის მიღწევის საშუალება, და ის საერთოდ ვერ იქნება დანაშაული, და ვერ დააზიანებს რაიმე უფრო მნიშვნელოვან ღირებულებას. შესაბამისად ასეთი მოქმედებისთვის, რომელიც საერთოდ არ შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, სისხლის სამართლებრივი სასჯელის გამოყენება არის უკიდურესად უსამართლო. 2. კანონი ახდენს ისეთი ქმედების კრიმინალიზებას რომელიც თავისი არსით არ არის კრიმინალი. და თვითონვე აწესებს ისეთ მაღალ სასჯელს რომელიც აბსოლუტურად არაპროპორციულია. 3. პატიმრობა, არის ბლანკეტური სასჯელი, და მოსამართლეს არ აძლევს შესაძლებლობას, რომ გადაწვეტილება მიიღოს პიროვნების, ინდივიდის შესაბამისი სასჯელი, სისხლის სამართლით კოდექსი ითვალიერებს სასჯელის სხვა ფორმებსაც, თუმცა კანონმდებელმა ყველაზე უფრო მკაცრი შეარჩია, რაც ადასტურებს იმას, რომ მას სურს ადამიანების დასჯა და არა მათზე ინდივიდუალურად მორგებული სასჯელის შეფარდება. ეს კი სცდება სასჯელის მიზნებს, რომელიც თანამედროვე სამართლებრივ სახელწმიფოში შეიძინა სისხლის სამართლებრივმა სასჯელმა. 4. კანონმდებელი „აიძულებს“ სასამართლოს რომ იყოს სადამსჯელო ორგანო. აქვე ხაზგასმით უნდა ითქვას, რომ პატიმრობის გარდა, სხვა ნებისმიერ სისხლის სამართლებრივ სასჯელსაც რომ ითვალისწინებდეს ნორმა, ამ სადავო ქმედებისათვის, ის არაკონსტიტუციური იქნებოდა, რადგან მშვიდობიან საპროტესტო აქციაზე ხალხის სავალ ადგილზე დგომა და გზის გადაკეტვა არ შეიძლება იყოს სისხლის სამართლებრივად დასჯადი ქმედება.

დაკავების, პატიმრობის სიმძიმეზე ასევე განაცხადა ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑-მა თავის დასკვნაში. “დაკავება უნდა გამოიყენებოდეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს სერიოზული (მძაფრი) საჭიროება სერიოზული დანაშაულის აღკვეთისათვის და როდესაც დაკავება აბსოლუტურად აუცილებელია (მაგ. ძალადობრივი ქცევის გამო).[7]

2. ადამიანის ობიექტად გამოყენება. მოსარჩელეები არიან აქტიური ადამიანები, რომლებიც ჩართულნი არიან საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. დიდი ალბათობით ისინი, ისე როგორც სხვა აქტიური თანამოქალაქეები საქართველოში, მიმდინარე მოვლენებთან დაკავშირებით შეეცდებიან გამოხატონ თავიანთი პოზიცია და ეს რა თქმა უნდა იქნება ხალხის სავალ გზაზე დგომით. სხვაგვარად პროტესტი გამოხატვა უბრალოდ შეუძლებელია. სადავო ნორმები კი არ აძლევს მათ უფლებას, თავისი შეხედულებისამებრ გამოხატონ პროტესტი. როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, აღნიშნული რეგულაცია არ ემსახურება არანაირ საზოგადოებრივ, სახელმწიფო ან საჯარო ინტერესს, ის არის მხოლოდ დაშინების მიზნით შექმნილი, ხოლო მოსარჩელეებს იყენებს დაშინების ობიექტად სხვათა მიმართ. შესაბამისად, იგი იჭრება საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ სიკეთეში და ახლო მომავალშივე უქმნის 1 წლამდე პატიმრობის მყისიერ საფრთხეს მოქალაქეებს.

დასკვნის სახით, კიდევ ერთხელ უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული სადავო ნორმები წარმოადგენს უკიდურესად მძიმე ჩარევას ადამიანის ღირსების უფლებაში რადგან იგი არის კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით აკრძალულ ქმედება და აქედან გამომდინარე აღვევს ამავე მუხლით დაცულ სიკეთეს, საქართველოს კონსტიტუციის ნორმა-პრინციპს, ადამიანის ღირსების ხელშეუვალობას.

2. სადავო ნორმების შეუსაბამობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ღირსების უფლების დარღვევას უკავშირებს სხვა ძირითად უფლებათა დარღვევას. “ღირსება... არ შეიძლება იქნეს განხილული, როგორც მხოლოდ ერთ-ერთი სუბიექტური კონსტიტუციური უფლების ობიექტი. ღირსება არის ის უფლება და ამავე დროს, ის ფუნდამენტური კონსტიტუციური პრინციპი, რომელსაც ეყრდნობა და უკავშირდება ძირითადი უფლებები... ღირსების ხელყოფა, ფაქტიურად, ყოველთვის უკავშირდება სხვა ძირითადი უფლების ან უფლებების დარღვევას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის #2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“, II-31). „ადამიანის უფლებათა კონცეფცია ემსახურება უმთავრეს იმპერატივს, ადამიანის ღირსების დაცვას, რომელიც აისახება კიდეც აღნიშნულ უფლებებში...“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება #3/1/512 საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინაააღმდეგ“, II-43).

თუმცა არამხოლოდ საკონსტიტუციო სასამართლო, არამედ ზოგადად მსოფლიოში დამკვიდრებული პრაქტიკა ღირსების უფლების განმარტებასთან დაკავშირებით. ადამიანის ძირითადი უფლებების უკიდურესად უხეშად შელახვა შეიძლება ამ უფლების დარღვევასთან ერთად იწვევდეს ღირსების ძირითად უფლებაში ჩარევას, რომელიც თავის მხრივ ხელშეუხებელია[8]

მიუხედავად ამ მიდგომისა, სადავო ნორმები დამოუკიდებლად ღირსების უფლებაში ჩარევისაგან, უნდა იქნეს განხილული კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან მიმართებით.

კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს, რომ „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება“.

კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულია უფლება, რომელიც შესაძლებლობას აძლევს პირს, მისი შეხედულებისამებრ აირჩიოს გამოხატვის ფორმა, საშუალება და ადგილი. კერძოდ, მას კანონით გარანტირებული უნდა ჰქონდეს უფლება, საჯაროდ და მშვიდობიანად გამოხატოს საკუთარი აზრი ქუჩის იმ ნაწილში და იმ ფორმით, რომელსაც თავად ჩათვლის მიზანშეწონილად. აზრის გამოხატვა არა მხოლოდ საუბრით, განცხადებებით, არამედ მდუმარე ფორმით ან დროებითი კონსტრუქციების აგებით (რომელიც არ იწვევს სავალი ნაწილის გადაკეტვას) არის შესაძლებელი. შეკრებაზე აზრის გამოხატვის განსაკუთრებით მწვავე ფორმაა ქუჩის გადაკეტვა. როცა ქუჩის სავალი ნაწილის დაკავებას შეკრებაში მონაწილეთა მიერ შერჩეული გამოხატვის ფორმა და საშუალება განაპირობებს, ესე იგი ის ყურადღების მიპყრობის, საკუთარი აზრის, პროტესტის ან სოლიდარობის გამოხატვის ეფექტურ საშუალებად არის მიჩნეული.

აქვე უნდა აღინიშნოს რომ სწორედ ქუჩაში, სადაც ადამიანები, თანამოქალაქეები გადაადგილდებიან აქვს მნიშვნელობა შეკრებას და აზრის გამოხატვას. სახლში, ტყეში, უკაცრიელ კუნძულზე თუ ველად, აზრის გამოხატვის და შეკრების კონსტიტუციური უფლება კარგავს თავის მნიშვნელობას. შესაბამისად მისთვის ადგილის შერჩევის უფლების გამოცლა, იწვევს ამ უფლების შინაარსისგან დაცლას. მითუმეტეს თუ ქუჩაში, ტროტუარზე მშვიდობიანი შეკრებისათვის აზრის გამოხატვისთვის, დასჯა და მითუმეტეს პატიმრობით დასჯა იქნება შემოღებული, კანონმდებელი რეალურად საერთოდ აუქმებს ამ უფლებას, რადგან შეუძლებელს ხდის უფლების განხორციელებას.

შეკრების კონსტიტუციური უფლების განხორციელებას თანამედროვე დემოკრატიის ფუნქციონირებისთვის მაიდენტიფიცირებელი მნიშვნელობა გააჩნია. ამასთან, ისტორიულად და დღესაც, დეფიციტური დემოკრატიის პირობებში, სწორედ ამგვარი პოლიტიკური დატვირთვა ხდებოდა შეკრების უფლების შეზღუდვის მთავარი მოტივი.[9] გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტური და ფუნქციური ელემენტია. ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის ქმნის აუცილებელ საფუძველს. როგორც გამოხატვის ერთ-ერთი ფორმა, შეკრების თავისუფლება, თავისუფალი და დემოკრატიული საზოგადოების, მისი თითოეული წევრის ინტერესებისა და მისწრაფებების რეალიზებას უწყობს ხელს. აქედან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცული უფლება არის გამოხატვის თავისუფლების lex specialis. ამ მიმართებით, ის მჭიდრო კავშირშია საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლთან. შეკრებას კონსტიტუციურ უფლებად მისი მიზანი და შინაარსი აქცევს. ეს განაპირობებს ბუნებრივ და არსებით კავშირს კონსტიტუციის მე-17 და 21-ე მუხლებს შორის. ამ მხრივ, კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, რომელიც ადამიანთა ჯგუფის მიერ აზრის გამოხატვის კოლექტიურ შესაძლებლობას იცავს, კონსტიტუციის მე-17 მუხლით დაცული სიკეთის ერთგვარი გამყარება. სწორედ აქედან გამომდინარე ასკვნის საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო, რომ საკანონმდებლო ნორმას, რომელიც შეკრების ან/და მანიფესტაციის ჩატარების ფორმით აზრის გამოხატვის შესაძლებლობას, შეკრების ადგილს, მის შინაარსს ან ფორმას უკავშირდება, კონსტიტუციის მე-17 და 21-ე მუხლებთან თანაბარი მიმართება შეიძლება ჰქონდეს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება № 2/482,483,487,502 საქმეზე მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის”, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია”, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. II- 4).

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკა საკმაოდ მდიდარია კონსტიტუციის 21-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით. საკონსტიტუციო სასამართლომ ერთხელ უკვე იმსჯელა ტრანსპორტის სავალი გზის თვითნებურად გადაკეტვასთან დაკავშირებით. თუმცა მას არ უმსჯელია შეკრების დროს ხალხის სავალი ნაწილის სრულად ან ნაწილობრივ გადაკეტვასთან დაკავშირებით. მართალია საკონსტიტუციო სასამართლომ სავალი გზის თვითნებურად გადაკეტვა მიიჩნია დაუშვებელ ფორმად, თუ ადამიანების ბუნებრივი რაოდენობა არ იქნებოდა საკმარისი, თუმცა მან ამასთანავე იმსჯელა თუნდაც დაუშვებელი ქმედების პროპორციულობაზე.

მნიშვნელოვანია დადგინდეს თუ რა არის სადავო ნორმების ლეგიტიმური მიზანი. კანონმდებლობიდან და სადავო ნორმებიდან ზუსტად ჩანს რომ სახელწმიფოს არათუ ვერ ასრულებს თავის ვალდებულებებს არამედ ცდილობს ისე დასაჯოს და დააშინოს სხვა მოქალაქეები რომ მათ საერთოდ აღარ შეეძლოთ მშვიდობიანი პროტესტის გამოხატვა. ამაზე მეტყველებს შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლი პუნქტი „5¹. ამ მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილისთვის კანონის დარღვევის შესაწყვეტად 15 წუთის მიცემა არ გულისხმობს იმას, რომ, თუ იგი ამ 15 წუთის განმავლობაში კანონის დარღვევას შეწყვეტს, მას ეს კანონდარღვევა ჩადენილად არ ეთვლება. შეკრების ან მანიფესტაციის აღნიშნულ მონაწილეს კანონდარღვევის ჩადენის მომენტიდან საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა ეკისრება.“

ეს ნორმა არ ემსახურება საზოგადოებრივი წესრიგის დამყარების მიზანს, მისის მიზანია აქციის მონაწილეთა დაშინება და მათი დასჯა. ამიტომ ის ვერ იქნება კონსტიტუციის შესაბამისი.

უფლებების შეზღუდვა იმ შემთხვევაში შეიძლება იყოს გამართლებული, თუკი მის საპირწონედ გვაქვს დაცვის ღირსი ინტერესი. ამასთან, სხვა უფლებების მსგავსად, შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლების ძირითადი უფლების შეზღუდვა მარტოოდენ თანაზომიერების პრინციპის განუხრელი დაცვითაა შესაძლებელი. „პროტესტის გამოხატვის ლეგიტიმური უფლების რეალიზაციისას, მანიფესტაციის ორგანიზატორების და მონაწილეების უფლება ბუნებრივად უპირისპირდება სხვათა უფლებებს, მათ შორის, უფლებას თავისუფალ მიმოსვლაზე, პროფესიული საქმიანობის განხორციელებაზე, რომელიც საგზაო მოძრაობის შეფერხებით შეიძლება შეიზღუდოს. ასეთი კონფლიქტის არსებობის შემთხვევაში სახელმწიფო უფლებამოსილი და ვალდებულიცაა, რომ ჩაერიოს, თუმცა ასეთი ჩარევა უნდა იყოს გონივრული და მიზნის პროპორციული. გარდა ამისა, უფლებათა შორის ბალანსის დაცვის მიზნით კანონმდებელი უნდა ხელმძღვანელობდეს მკაფიო კრიტერიუმებით“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 10 ნოემბრის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება, II-26).

ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 მიერ სადავო ნორმების შეფასების მიხედვით “თავისუფალი და მშვიდობიანი შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა შეესაბამებოდეს მკაცრ სამნაწილიან ტესტს, რომელიც განსაზღვრულია, შესაბამისად, ICCPR-ის 21-ე მუხლით და ECHR-ის 11(2)-ე მუხლით, ასევე ICCPR-ის 19(3)-ე მუხლით და ECHR-ის 10(2)-ე მუხლით. ამ ტესტის მიხედვით, ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს კანონით გათვალისწინებული (კანონიერების მოთხოვნა), უნდა ემსახურებოდეს ერთ ან რამდენიმე ლეგიტიმურ მიზანს, რომლებიც ამომწურავად არის ჩამოთვლილი შესაბამის ხელშეკრულებაში/კონვენციაში, უნდა იყოს აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში და უნდა იცავდეს პროპორციულობის პრინციპს (რაც, მათ შორის, გულისხმობს, რომ დაწესებული შეზღუდვა უნდა წარმოადგენდეს ყველაზე ნაკლებად მზღუდავ ზომას იმ ზომებს შორის, რომლებიც საკმარისად ეფექტიანია დასახული მიზნის მისაღწევად). გარდა ამისა, შეზღუდვა უნდა იყოს არადისკრიმინაციული (ICCPR-ის 2-ე და 26-ე მუხლები და ECHR-ის 14-ე მუხლი და ECHR-ის მე-12 პროტოკოლი)”. [10] დასკვნაში ასევე აღნიშნულია რომ შეზღუდვები არ უნდა გამოყენებული სხვა მიზნებისთვის, გარდა იმისა რაც კანონით არის გათვალისწინებული. უფლების შეზღუდვა არ უნდა იწვევდეს ევროპული კონვენციის მე-18 მუხლის დარღვევას.[11]

ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹-ე მუხლის მე-10 ნაწილი და პირდაპირ არ აწესებს, რომ ხალხის სავალი ნაწილის გადაკეტვა სამართალდარღვევას წარმოადგენს. იგი მხოლოდ უთითებს შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ საქართველოს კანონზე, რომელიც სისტემურად უნდა გაიაზროს განმხილველმა ორგანომ. მით უმეტეს, გადამისამართება არ ხდება კონკრეტულად ამავე კანონის მე-11¹ მუხლის მე-4 პუნქტზე - რომელიც არის ერთადერთი პუნქტი ამ მუხლში, რომელიც კრძალავს კონკრეტულ ქმედებას აქციის ორგანიზატორებისა და მონაწილეების - არამედ მითითება გავრცელებულია ზოგადად მთელ მუხლზე და მის ნორმებზე.

მოსარჩელეები დავობენ შეკრებებისა შემზღუდველი ნორმების შინაარსზე, რაც გულისხმობს ხალხის სავალი გზის გადაკეტვის განუსაზღვრელობას და მისი გამოყენების პრაქტიკას. მართალია მოსარჩელეებს ამ ეტაპზე ხელთ არა აქვთ მტკიცებულებად ვიდეო მასალა, თუმცა ისინი მშვიდობიანად, იდგნენ ტროტუარის განაპირას და როგორც მედიაში გავრცელებული კადრებიდან ვრცელდება, პირები რომლებიც ადმინისტრაციული წესით იქნენ დაპატიმრებული ტროტუარზე დგომისთვის სრულიად მშვიდად იდგნენ ტროტუარზე და სადაც ასევე მოძრაობდნენ გამვლელები. სასამართლო ერთ-ერთ საქმეში, როგორც მტკიცებულებას დაბრკოლების შესახებ თავის გადაწვეტილებაში მიუთითებს რომ - „საპროტესტო აქციაზე გამოვლინდა დ. ჯ., რომელიც საპროტესტო აქციის სხვა მონაწილეებთან ერთად აბრკოლებდა ხალხის გადაადგილებას, რაც დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი არაერთი ვიდეო ჩანაწერით, რომლებზეც ასახულია კადრები, სადაც არაერთ მოქალაქეს უწევს საავტომობილო გზის სავალ ნაწილზე, ეგრედწოდებულ „ბას ლაინზე“ გადასვლა და ამგვარად გადაადგილება დანიშნულების ადგილამდე„. ისეთი შემთხვევის მართვა - როცა ტროტუარზე ბუნებრივად იმატებს ხალხი და აქციის მონაწილეთა თუ სხვა ფეხით მოსიარულეთა ბუნებრივი რაოდენობა ხდება იმდენად მრავალრიცხოვანი, რომ შეუძლებელი ხდება ტროტუარზე გადაადგილება - არის შსს უფლებამოსილება. თუ საპროტესტო აქციის მონაწილეების არა განზრახ ცდილობენ ფეხით მოსიარულეთათვის ხელის შეშლას, არამედ მათი რიცხვი არის იმდენად დიდი რომ ისინი ვერ ეტევიან ტროტუარზე, საკითხი უნდა მართოს შსს-მ. ასეთ შემთხვევაში ხალხის რაოდენობის გამო მან შესაძლოა უზრუნველყოს სატრანსპორტო მოძრაობის შეჩერება, ან სხვაგვარად მართოს მშვიდობიანი პროტესტი. აქედან გამომდინარე, რადგან არც ერთი ვიდეო მტკიცებულებიდან არ ჩანს რომ აქციის მონაწილეები განზრახ კეტავენ გზას და ისინი მშვიდად დგანან აქციაზე, გამოდის რომ ან 1. ფეხით მოსიარულეები ბუნებრივად ვერ ეტეოდნენ სავალ გზაზე და შსს უნდ უზრუნველყოს მათი გადაადგილება სატრანსპორტო გზის გადაკეტვით, ან 2. თუ ფეხით მოსიარულეებს შეეძლოთ გაევლოთ ტროტუარზე (რადგან ადგილიც იყო და არავინ არ ავიწროვებდა) მაშინ ისეთი ფეხით მოსიარულეები უნდა დაჯარიმდნენ ვინც ე.წ. „ბას ლაინი“ გადაკეტა.

სადავო ნორმა არ ადგენს მისი გამოყენების სტანდარტებს, და რეალობაში კი ნორმის გამოყენების პრაქტიკა, მოსარჩელეებთან მიმართებით, თუმცა ასევე სხვა შემთხვევებშიც ხდება ყოველგვარი განმარტების გარეშე, არაკონსტიტუციურად და ადამიანის შეკრების უფლების უგულებელყოფით. საკონსტიტუციო სასამართლომ არაერთხელ მიუთითა, რომ განსაზღვრულობის მოთხოვნები დაკმაყოფილებულია მაშინ, „თუ კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებში შეუძლებელი იქნება ნორმის თვითნებური და ადამიანის უფლებებისთვის საზიანო გამოყენება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის #2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“, II, 6).

იმისათვის, რომ კონკრეტული ქმედება - ხალხის გზის სავალ ნაწილზე დგომა - ჩაითვალოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად, ან განმეორების შემთხვევაში სისხლის სამართლის დანაშაულად და პირისთვის დადგეს შესაბამისი პასუხისმგებლობა, აუცილებელია ნორმა იყოს განსაზღვრული, რომ იგი მის გამოყენებისას მოსამართლეს კონტექსტის სრული შეფასება და უფლებაში ჩარევის სტანდარტის მკაცრად დაცვას ავალდებულებდეს. სადავო ნორმა კი ამ ფუნქციას ვერ ასრულებს.

„ხელისუფლების დისკრეცია შემოიფარგლება სხვათა უფლებების დაცვის, საზოგადოებრივი წესრიგის და უსაფრთხოების აღდგენის აუცილებლობით. ხელისუფლება უფლებამოსილია, ჩაერიოს შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების რეალიზაციაში, როდესაც უფლებებს შორის არსებული კონფლიქტის გადაჭრის სხვა ნაკლებად მკაცრი საშუალება არ არსებობს“ (II-49). აღნიშნული მსჯელობიდან და თავად, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11¹ მუხლის სისტემური გააზრებიდან გამომდინარე, თუნდაც უკანონოდ ხდებოდეს გზის დაკავება, თუ ეს კონფლიქტში მოდის სხვათა უფლებებსა და საზოგადოების ინტერესებთან იმდენად, რომ შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლება ბოროტად სარგებლობის ტოლფასი ხდება, ხელისუფლების წარმომადგენლებმა პირველ რიგში, ამ კონფლიქტის გადასაჭრელად ყველაზე ნაკლებად მკაცრ საშუალებას უნდა მიმართონ. თუმცა სადავო ნორმის მიზანი არ არის მსგავსი მოქმედება, პირიქით, ნორმა მიზნად სამართალდამცველისთვის ისახავს ეფექტიანი და არაპროპორციული რეაგირების შესაძლებლობის მიცემას, და არა აძლევს არც მას და არც მოსამართლეს იმის შესაძლებლობას რომ მიიღოს ნაკლებად მკაცრი გადაწვეტილება.

გარდა ამისა სადავო ნორმა არ ითვალისწინებს სამართალდარღვევა ხალხის სავალი ნაწილის გადაკეტვა ჩადენილია იქნება მშვიდობიანი აქციის დროს თუ არა. აღნიშნული სტანდარტი არის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შეფასების კრიტერიუმი ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოსთვის.

საინტერესოა, ევროპული სასამართლოს საქმე Galstyan v. Armenia (26986/03). ეს საქმე მნიშვნელოვანია, რადგან სასამართლო განმარტავს, რომ კონვენციის მე-11 მუხლში გამოყენებული ტერმინი „შეზღუდვა“ მოიცავს ორივე ზომას, რომელთა მიღება ხდება შეკრებამდე და მის შემდეგაც. შესაბამისად, სანქციის დაწესებაც, უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს (პარ. 101-ე პარაგრაფი). აქვე, სასამართლო მსჯელობს იმაზე, რომ აქცია, რომელში მონაწილეობაზეც და დემონსტრაციაზე განხორციელებულ ქმედებებზეც ედავებოდნენ მოსარჩელეს, იყო მშვიდობიანი და ის არ იყო აკრძალული. ასევე, არაფერი მიუთითებდა იმაზე, რომ სამართალდამცველები შეეცადნენ მის დაშლას ან რომ მათ მოუწოდეს მონაწილეებს, (მათ შორის მოსარჩელეს) დაეტოვებინათ დემონსტრაცია იმ მიზეზით რომ ის იყო უკანონო, არასანქცირებული ან მოძრაობის შეფერხების/ტრანსპორტის სავალი გზის ბლოკირების მიზეზით. „შესაბამისად, სასამართლო ასკვნის, რომ დემონსტრაცია არ იყო აკრძალული. მასში შეერთებით, მოსარჩელემ ისარგებლა შეკრების თავისუფლების უფლებით და შემდგომში მისი დამნაშავედ ცნობა, მის უფლებაში ჩარევას უტოლდება“. ევროპულმა სასამართლომ პოლიციის მხრიდან უმოქმედობაზე და მითითების მიუცემლობაზე, მოგვიანებით 116-ე პარაგრაფში გაამახვილა ყურადღება, სადაც იმსჯელა, რომ სატრანსპორტო გზის ბლოკირების ბრალდება, რაშიც დამრღვევად ცნეს მოსარჩელე, ამ საქმეში უტოლდებოდა მხოლოდ და მხოლოდ დემონსტრაციაში მის ფიზიკურად მონაწილეობას, იქ სადაც გზა უკვე გადაკეტილი იყო შესაბამისი ხელისუფლების წარმომადგენელი პირების მიერ, ცხადი განზრახვით რომ ხელი შეეწყოთ კანონიერი დემონსტრაციის განხორციელებისთვის.

ამავე გადაწყვეტილების 117-ე პარაგრაფის მიხედვით: „ზემოაღნიშნულის მხედველობაში მიღებით, სასამართლო ასკვნის, რომ განმცხადებელს სანქცია დაეკისრა მხოლოდ დემონსტრაციაზე დასწრებისა და აქტიური ყოფნის ფაქტის გამო და არა რაიმე უკანონო, ძალადობრივი ან უხამსი ქმედების ჩადენის გამო. ამასთან დაკავშირებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების არსი შეილახებოდა, თუ სახელმწიფო არ აკრძალავდა დემონსტრაციას და შემდეგ დააწესებდა სანქციებს მასში მონაწილეებზე მხოლოდ მასზე დასწრების ფაქტის გამო, განსაკუთრებით მსგავსი სიმკაცრისას, რაიმე გასაკიცხის ჩადენის გარეშე, რაც მოსარჩელის შემთხვევაში იყო. ამიტომ სასამართლო ასკვნის, რომ განმცხადებლის მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლებაში ჩარევა არ იყო „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“. ანალოგიური მსჯელობა შემოგვთავაზა და გადაწყვეტილება მიიღო სასამართლომ საქმეზე Ashughyan v. Armenia 33268/03, 17 ივლისი, 2008 (პარ. 86-94).

მსგავსი მსჯელობაა საქმეში Ezelin v. France 11800/85, 1991, 53, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ მშვიდობიან აქციაში მონაწილეობის თავისუფლება იმდენად მნიშვნელოვანია რომ ადამიანი არ უნდა დაექვემდებაროს სანქციას - თუნდაც დისციპლინური ჯარიმების ყველაზე დაბალი საფეხურის - დემონსტრაციაში მონაწილეობისთვის, რომელიც არ ყოფილა აკრძალული, სანამ ის თავად არ ჩადის დასაგმობ ქმედებას.

სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს ამ პრაქტიკას ცალსახად ეწინააღმდეგება საქართველოში სადავო ნორმებით დადგენილი პასუხისმგებლობის ზომების პრაქტიკაში გამოყენება ადმინისტრაციული ორგანოების და ასევე სასამართლოს მიერ. მხოლოდ იმ ფაქტის გამო, რომ საპროტესტო, მშვიდობიან აქციაზე პირი იდგა ტროტუარზე, ისჯება ყველაზე მკაცრი ზომით - პატიმრობით. შესაბამისად, საქართველოში დღეს არსებული ნორმის გამოყენების პრაქტიკა არათუ დემოკრატიულ საზოგადოებაში შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას ემსახურება, ის ცალსახად არის გამოყენებული იმ მიზნით, რომ მოქალაქე მშვიდობიან აქციაზე დასწრებისათვის და მასში მონაწილეობისთვის დაისაჯოს.

საკონსტიტუციო სასამართლომ თავის პრაქტიკაში იმსჯელა ადმინისტრაციულ სახდელების პროპორციულობასთან დაკავშირებით. კერძოდ, სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განაცხადა: „ქმედების სამართალდარღვევად განსაზღვრა, სახდელის დაწესება და მისი სიმძიმის განსაზღვრა სახელმწიფოს (კანონმდებლის) ექსკლუზიურ კომპეტენციას წარმოადგენს... მიუხედავად იმისა, რომ ადმინისტრაციული სახდელის ზომის, მოცულობისა და სიმძიმის დადგენისას კანონმდებელი ფართო მიხედულებით სარგებლობს, მისი დისკრეციული უფლებამოსილება არ არის უსაზღვრო. კონკრეტული სახის ადმინისტრაციული სახდელის განსაზღვრისას კანონმდებელი ვალდებულია, მოქმედებდეს პროპორციულობის პრინციპის დაცვით. კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელი არ უნდა იყოს აშკარად არაგონივრული და არაპროპორციული საშუალება კანონმდებლის მიერ დასახული მიზნის მიღწევისა და, შესაბამისად, არ უნდა იწვევდეს პირის კონსტიტუციური უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევას. მართალია, კანონმდებლის ძალისხმევა ყოველთვის მიმართული უნდა იყოს იმისკენ, რომ მან ადეკვატურად მიუსადაგოს თითოეული ადმინისტრაციული სახდელი იმ ქმედებას, რაც არღვევს სხვათა უფლებებს და ზიანს აყენებს საზოგადოებას, სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული სახდელის ზომა შეფასების საგანი მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში შეიძლება გახდეს... საკონსტიტუციო სასამართლო მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაინახავს პირის კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებასთან ადმინისტრაციული სახდელის მიმართებას, თუ ეს უკანასკნელი კანონმდებლის მიზნის მიღწევისა და კონსტიტუციური უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის აშკარად არაგონივრულ და არაპროპორციულ ზომას წარმოადგენს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 10 ნოემბრის №4/482,483,487,502 საოქმო ჩანაწერი საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები - ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები - დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-8).

სწორედ ამ პრაქტიკიდან გამომდინარე ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს რომ სადავო ნორმებით დადგენილი პასუხისმგებლობა იმდენად არაპროპორციულია, რომ სრულიად სპობს კონსტიტუციით გარანტირებული სიკეთეებით სარგებლობის შესაძლებლობას. გარდა ამისა, ნორმა პრაქტიკაში სწორედ ისე განიმარტება, როგორც ეს სამართალდამცავი ორგანოებისთვის და პირებისთვის ე.წ. კარტბლანშით არის გადაცემული.

აქ ასევე მნიშვნელოვანია საკონსტიტუციო სასმართლომ გაითვალისწინოს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑[12] მიერ საქართველოსთვის სპეციალურად შემუშავებული მოსაზრებები. რომლის მიხედვითაც:

“91. ნებისმიერი სანქცია არ უნდა იყოს გადაჭარბებული. დისპროპორციულად დიდი ჯარიმა ან ადმინისტრაციული პატიმრობის დაწესება განსაკუთრებულ შეშფოთებას იწვევს. გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა ხაზი გაუსვა, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობა, როდესაც სისხლისსამართლებრივი დევნა არ არის გათვალისწინებული, წარმოადგენს თავისუფლების თვითნებური ჩამორთმევის მძიმე რისკებს.[13] ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ ასევე დააზუსტა,[14] რომ იგი განსაკუთრებული ყურადღებით შეისწავლის ყველა იმ შემთხვევას, სადაც ეროვნული ორგანოების მიერ არაძალადობრივი ქცევისთვის დაწესებული სანქციები გულისხმობს თავისუფლების აღკვეთას. ასეთი სახის სანქციები იწვევს შეშფოთებას სასამართლო პროცესის სამართლიანობის თაობაზე და შეიძლება ფართოდ იქონიოს „მსუსხავი ეფექტი“ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების განხორციელებაზე. დისპროპორციული სანქცია თავისთავად ასევე შეიძლება იყოს საკმარისი მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების დარღვევის შესადგენად.

92. შეკრების მონაწილეთა დაპატიმრება და/ან დაკავება (ადმინისტრაციული, სისხლისსამართლებრივი ან სხვა სახის სამართალდარღვევების ჩადენის საფუძველზე) თითოეულ კონკრეტულ საქმეში უნდა ემყარებოდეს მაღალი ხარისხის დასაბუთებულ საფუძველს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც საქმე მხოლოდ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებს ეხება. დაკავების მოკლე პერიოდებიც კი პირდაპირ იმოქმედებს მონაწილეთა შეკრების უფლებაზე, მათ გადაადგილების თავისუფლებაზე (ICCPR-ის მე-12 მუხლი და ECHR-ის მე-4 ოქმის მე-2 მუხლი), და შეიძლება წარმოადგენდეს თავისუფლების ჩამორთმევას ICCPR-ის მე-9 მუხლისა და ECHR-ის მე-5 მუხლის (პიროვნების თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება) მიხედვით. შესაბამისად, დაკავება უნდა გამოიყენებოდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს გადაუდებელი საჭიროება სერიოზული სისხლისსამართლებრივი დანაშაულების ჩადენის თავიდან ასაცილებლად, სადაც დაპატიმრება აბსოლუტურად აუცილებელია (მაგ., ძალადობრივი ქცევის გამო). სახელმწიფოები უნდა უზრუნველყოფდნენ, რომ მომიტინგეები არ დააკავონ მხოლოდ შეკრების დროს პოლიციის ქმედებებთან უთანხმოების გამოხატვისთვის. გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტმა განაცხადა, რომ დაპატიმრება ან დაკავება, როგორც სასჯელი პაქტით გარანტირებული უფლებების ლეგიტიმური განხორციელებისთვის, არის თვითნებური, მათ შორის შეკრების თავისუფლების ჩათვლით.

ამასთანავე საინტერესოა მსგავს საქმეებთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომა. სახდელის სიმკაცრესთან მიმართებით ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ყურადღება ექცევა შესაძლო სასჯელის სიმკაცრეს და არა - ფაქტობრივად შეფარდებულს (Galstyan v. Armenia No. 26989/03, 15/11/2007, პარ. 59.) შესაბამისად, ამ კრიტერიუმზე მსჯელობისას, მნიშვნელოვანია, რა დევს სასწორზე, რა არის პოტენციური სასჯელი. საქმეზე Balsytė-Lideikienė v. Lithuania no.72596/01, 2008 სასამართლომ განმარტა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტულ საქმეზე პირის მიმართ მხოლოდ გაფრთხილება გამოიყენეს, შესაძლო სახდელი, რომელიც შეიძლება მისთვის დაეკისრებინათ იყო 1 000-დან 10 000-მდე LTL, მისი გადაუხდელობის შემთხვევაში კი შესაძლებელი იყო, მისი 30 დღემდე პატიმრობით ჩანაცვლება. ამასთან, სიტყვიერ გაფრთხილებასთან ერთად, მოსარჩელის საკუთრების კონფისკაცია მოხდა, რაც, სასამართლოს განმარტებით, ხშირად სისხლისსამართლებრივ სასჯელად მიიჩნევა. ზემოთ ხსენებული პრაქტიკისა და კრიტერიუმების მიხედვით ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილი (რომელიც ძალაში იყო 16 ოქტომბრამდე) და დღეს მოქმედი რედაქცია 174¹-ე მუხლის მე-10 ნაწილი, მრავალი მიზეზის გამო, არის ბუნებით სისხლისსამართლებრივი.

შესაბამისად, ყველა სადავო ნორმა, რომელიც მოსარჩელეებს არაპროპორციულ პასუხისმგებლობას აკისრებს, მისი უკიდურესად არაპროპორციულობის გამო, სასამართლომ არაკონსტიტუციურად უნდა მიიჩნიოს.

სადავო ნორმის მიხედვით: შეკრებისა და მანიფესტაციის შესახებ საქართველოს კანონის მე-111 მუხლის მეორე პუნქტით: 2. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ:

ხოლო „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის პირველის პუნქტის ახალ რედაქციაში ჩაემატა სიტყვები ხალხის სავალი ნაწილი და მოქმედი რედაქცია გამოიყურება ასე:

„1. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა მიერ ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვის შემთხვევაში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის გახსნის ან/და ტრანსპორტის ან ხალხის მოძრაობის აღდგენის შესახებ, თუ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობის გათვალისწინებით შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება სხვაგვარად შესაძლებელია.“;

სიტყვები „განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის,“ და “ხალხის სავალი ნაწილი ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა“ განუსაზღვრელი და ბუნდოვანია. სწორედ ამიტომ მოსარჩელეები, წარმოდგენილი სარჩელით, დავობენ ამ სიტყვების შინაარსის არაკონსტიტუციურობაზე. რადგან მათ მიაჩნიათ, რომ სადავო ნორმების განმარტება ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ და ასევე სასამართლო პრატიკაში ბუნდოვანებისა და განუსაზღვრელობის გამო, არღვევს მოსარჩელეთა კონსტიტუციით გარანტირებულ შეკრების თავისუფლებას. არც ერთი კეთილსინდისიერი განმარტების გარგლებში არ შეიძლება “ხალხის სავალი ნაწილი ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა“ ჩაითვალოს კონსტიტუციურად. რადგან ყველა ადამიანი როცა ის არსებობს, ან დგას ზოგადად ქუჩაში ის ნაწილობრივ იკავებს ქუჩის გარკვეულ ნაწილს. ამიტომ ამ სიტყვების განმარტება სასამართლო პრატიკაში არის გამოყენებული ბოროტად.

კონსტიტუციურ სამართლებრივ შემოწმებას ექვემდებარება, თუ რამდენად აკმაყოფილებს პასუხისმგებლობის დამდგენი კანონი განჭვრეტადობისა და განსაზღვრულობის ხარისხობრივ სტანდარტებს. (საკონსტიტუციო სასამართლომ ასეთუ სტანდარტი დადო შემდეგი გადაწვეტილებებით: N1/1/428,447,459 გადაწყვეტილება, II-1; N2/2/516,542 გადაწყვეტილება, II-29-30; N2/1/1289 გადაწყვეტილება, II-3, 7.) მისი შინაარსი უნდა იძლეოდეს იმის საშუალებას, რომ ადრესატები დაცული იყვნენ სახელისუფლებო თვითნებობისაგან, შეძლონ კანონით აკრძალული ქმედების არსის სწორად გაგება, თავიანთი ქცევის შესაძლო სამართლებრივი შედეგების განჭვრეტა და ქცევის წარმართვა კანონის შესაბამისად (N2/2/516,542 გადაწყვეტილება, II-31; N2/1/1289 გადაწყვეტილება, II-4, 8, 10.).

განსაზღვრულობის კუთხით, პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებზე ვრცელდება საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში დამკვიდრებული სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, ისინი უნდა იყვნენ შინაარსობრივად ზუსტი და არაორაზროვანი, ასევე საკმარისად განსაზღვრული რეგულირების საგნის, მიზნისა და მასშტაბების მიხედვით. (N2/3/406,408 გადაწყვეტილება, II-36; N2/1/1289 გადაწყვეტილება, II-4.). ამასთან, საკონსტიტუციო სასამართლო მოითხოვს საკმარის და არა აბსოლუტურ განსაზღვრულობას. მხედველობაში მიიღება, რომ პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმები ხანგრძლივი ვადით მოქმედებს და მოიცავს შემთხვევათა ფართო და დინამიურად ცვალებად სპექტრს. კანონმდებლისაგან ნორმათა გადამეტებული დეტალიზაციისა და კონკრეტიზაციის მოთხოვნა აჩენს გარკვეული საზოგადოებრივად საშიში ქმედებების დაუსჯელად დატოვების რისკს. აქედან გამომდინარე, პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმას შეიძლება ჰქონდეს ზოგადი შინაარსი, თუ ის ექვემდებარება გონივრულ განმარტებას და ამ გზით უზრუნველყოფს აღნიშნული საფრთხის თავიდან აცილებას. განსაზღვრულობა უნდა იყოს იმ ხარისხის, რაც მაქსიმალურად გამორიცხავს კანონის განსხვავებულ განმარტებებს და განსხვავებული სამართლებრივი შედეგების დადგომას მსგავს შემთხვევებში (იხ. N2/1/1289 გადაწყვეტილება, II-12 და 14).

სადავო ნორმა არ მიუთითებს არანაირ კრიტერიუმს, რა შემთხვევაში შეიძლება იყოს აკრძალული ტროტუარზე პროტესტის გამოხატვა, ან რას ნიშნავს ხალხის სავალი ნაწილი სრულად ან ნაწილობრივ გადაკეტვა ადამიანის მიერ. მაგალითად, არ ითვალისწინებს არც ისეთ საერთაშორისო სტანდარტს, რომელიც დადგენილია სამართლებრივ და დემოკრატიულ სახელწმიფოებში. ეს არის შეკრება მანიფესტაციის „მშვიდობიანობა“.

ამ სტანდარტზე მიუთითებს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 თავის სასწრაფო მოსაზრებაში[15] საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში 2025 წლის 16 ოქტომბერს მიღებული ცვლილებების შესახებ. კომისიის დასკვნის შესაბამისად „კანონი უნდა იყოს ისე ფორმულირებული, რომ იძლეოდეს გონივრულ წარმოდგენას, თუ როგორ იქნება მისი დებულებები ინტერპრეტირებული და გამოყენებული. უფრო კონკრეტულად კი, კანონიერების მოთხოვნა გულისხმობს, რომ შეკრებებზე ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა შეესაბამებოდეს საერთაშორისო სტანდარტს“. [16] ბუნდოვანებაზე საუბრობს კომისია ასევე მოგვიანებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის კონტექსტში. რომლის მიხედვითაც, „სისხლისსამართლებრივი სანქციები თავისთავად არ ჩაითვლება პროპორციულ მიზნად, რადგან მას ექნება „მსუსხავი ეფექტი“ ინდივიდებისათვის გამოხატვის თავისუფლების უზრუნველყოფისას. სისხლისსამართლებრივი დევნის ან არაპროპორციული სანქციების შიშით, სავარაუდოდ, თვითცენზურას მიმართავენ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საფუძვლად ამ ყველაფერს საკანონმდებლო ცვლილებები უდევს, რომლებიც ბუნდოვანი და ფართოდ განმარტებადია, როგორც აღნიშნულ შემთხვევაში.[17]

ნორმის ბუნდოვანებაზე არაერთხელ გააკეთა საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტება, და მან სადავო ნორმების ნორმატიული შინაარსი არაკონსტიტუციურად სცნო სწორედ მისი ბუნდოვანებიდან და განუსაზღვრელობიდან გამომდინარე. საკონსტიტუციო სასამართლომ ამ მხრივ ძალიან მნიშვნელოვანი პრაქტიკა განავითარა, რომლითაც მან ამ შემთხვევაშიც უნდა ისარგებლოს. მან მიუთითა რომ გარდა იმისა, რომ შეკრების შეზღუდვისათვის კანონის დათქმა ფორმალურად უნდა არსებობდეს, აუცილებელია, ეს კანონის დათქმა იყოს განსაზღვრული და განჭვრეტადი. საქმეში პოლიტიკური გაერთიანება „თავისუფალი საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება №1/3/538 საქმეზე პოლიტიკური გაერთიანება „თავისუფალი საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ), მან შეაფასა, სადავო ნორმის კეთილსინდისიერი განმარტების შემთხვევაში, რამდენად ქმნის იგი შეკრებასთან დაკავშირებული ნივთების მიტანის აკრძალვის საშუალებას, რამდენად ტოვებს იგი პოლიციის მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობას და რამდენად იწვევს შეკრების უფლების რეალიზების შეფერხებას და რამდენად შეიძლება სადავო ნორმები, კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებში, მოსარჩელის მიერ მითითებული შინაარსით იქნეს გამოყენებული. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, თავად ის ფაქტი, რომ სადავო ნორმის ყველაზე გონივრული განმარტება მის შინაარსს კონსტიტუციის შესაბამისად აქცევს, არ არის ყოველთვის საკმარისი ნორმის კონსტიტუციურობის დასამტკიცებლად. აუცილებელია, რომ კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებში, ნორმა არ იძლეოდეს არაკონსტიტუციური გამოყენების შესაძლებლობას. კონსტიტუციური დავის ფარგლებში, საკონსტიტუციო სასამართლომ „...უნდა შეაფასოს, ნორმის განსაზღვრულობა არის კი იმ ხარისხის, რომ მისი გამოყენების საფუძველზე, ცალსახად გამოირიცხოს კონსტიტუციური უფლების დარღვევის თუნდაც ერთეული შემთხვევა. ბუნებრივია, აქ არ იგულისხმება კანონის დარღვევის შედეგად უფლებაში გადამეტებული ჩარევის შემთხვევები. ამ საკითხებზე მსჯელობა სცილდება საკონსტიტუციო სასამართლოს უფლებამოსილების ფარგლებს. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს შემდეგ გარემოებას: ნორმა, მისი შინაარსის, მისივე ტექსტის ადეკვატურად, სწორად წაკითხვისას და შესაბამისად გამოყენებისას, იწვევს თუ არა კონსტიტუციური უფლების დარღვევის საფრთხეს. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის N1/3/407 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე – ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-11.)

გარდა სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისა, შემოღებული მოწესრიგების ბუნდოვანებაზე მიუთითებს ვენეციის კომისია თავის დასკვნაში აძლევს რეკომენდაციას კანონმდებელს“თვით ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის შესაბამისად მკაფიო კრიტერიუმების შემოღებაზე, ინდივიდუალური შეფასებებისთვის, ადმინისტრაციული დაკავების გამოყენებამდე“ გარდა ამისა, კომისიის აზრითადამიანისუფლებათაევროპულიკონვენციისმე-5 მუხლის 1-ლიპუნქტიარიძლევაზოგადიპრევენციისპოლიტიკისგამოყენებისუფლებას იმპირისანპირთაკატეგორიისწინააღმდეგ, რომლებსაცხელისუფლებააღიქვამს, როგორცსაშიშპირებსანუკანონოქმედებებისჩადენისკენმიდრეკილებს.[18]

სწორედ ამ ტესტი გამოყენების პირობებში სასამართლომ უნდა შეაფასოს სადავო ნორმა მიიღოს გადაწვეტილება მისი არაკონსტიტუციურობის შესახებ.

2.5. მსუსხავი ეფექტი

განსახილველ შემთხვევაში, იმდენად აშკარად იკვეთება სადავო ნორმების მიღების რეალური მოტივაცია (მოქალაქეების კრიტიკული/არასასურველი აზრის ჩახშობა), რომ გაუმართლებელი იქნებოდა სადავო რეგულირების შედეგად მოსარჩელეების და ზოგადად მოქალაქეების გამოხატვის თავისუფლებასა და შეკრების თავისუფლებაზე „მსუსხავი ეფექტის“ უგულებელყოფა. აღნიშულ ეფექტის სიძლიერეს არ მალავს კანონმდებელი. უფრო მეტიც, პირდაპირ საუბრობს კანონის მსუსხავ ეფექტზე.[19]

აღნიშნულზე მიუთითებს აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელთ არსებული ცალკეული საკანონმდებლო მექანიზმების უკონტროლო და რეპრესიული ბუნება. შესაბამისად, ყველა დასახელებული გარემოება, ერთობლიობაში, იძლევა გონივრული დასკვნის საფუძველს, რომ სადავო რეგულირებას ექნება „მსუსხავი ეფექტი“ მოსარჩელეთა გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებაზე.

საერთო ჯამში, კონსტიტუციურ სარჩელში უკვე დასაბუთდა, რომ სადავო ნორმების რეალური მიზანი არის მხოლოდ კრიტიკული და არასასურველი აზრის გამოხატვის ჩახშობა. ამასთან, სადავო ნორმებით შექმნილმა რეპრესიულმა მექანიზმები იწვევს არამხოლოდ მშვიდობიანი შეკრების უფლების შეზღუდვას, არამედ დევნას აზრისა და მისი გამოხატვის გამო, რასაც საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მე-2 წინადადება დაუშვებლად აცხადებს.

ამ ეფექტზე პირდაპირ მიუთითებს ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის 𝐎𝐒𝐂𝐄/𝐎𝐃𝐈𝐇𝐑 თავის დასკვნაში: „სანქციების ბუნება და სიმკაცრე, მათ შორის იმ ქცევაზე დაწესებული, რომელიც გარკვეულ საზოგადოებრივ წესრიგის დარღვევას მოიცავს, არის მნიშვნელოვანი ფაქტორი კონკრეტული შეზღუდვების აუცილებლობისა და პროპორციულობის შეფასებისას. შეკრებების დროს არასაჭირო ან არაპროპორციულად მკაცრმა სანქციებმა შეიძლება ხელი შეუშალოს სხვდასხვა ღონისძიების ჩატარებას და გამოიწვიოს “მსუსხავი ეფექტი“, რომელიც მონაწილეებს შეკრებაზე დასწრებისგან თავს შეაკავებინებს”.[20]

ამრიგად, სადავო ნორმებს აქვთ „მსუსხავი ეფექტი” არამხოლოდ მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (21-ე მუხლის პირველი პუნქტი), არამედ გამოხატვის თავისუფლებაზე, რაც მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი, მე-2 და მე-5 პუნქტებით დაცული უფლებაში ჩარევაზე. მითუმეტეს იმ პირობებში, როცა ნორმის გამოყენების პრაქტიკა არ იძლევა ზუსტ პასუხებს და როცა ნებისმიერი მოქმედება საპროტესტო აქციის პროცესში შეიძლება მიჩნეულ იქნეს გადაკეტვად, კიდევ უფრო მაღალია მსუსხავი ეფექტი.

კანონის უკუძალა

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტის მიხედვით. „არავინ აგებს პასუხს ქმედებისათვის, რომელიც მისი ჩადენის დროს სამართალდარღვევად არ ითვლებოდა. კანონს, თუ იგი არ ამსუბუქებს ან არ აუქმებს პასუხისმგებლობას, უკუძალა არა აქვს“. ამავდროულად, ის უშვებს გამონაკლისს იმ კანონისათვის, რომელიც ამსუბუქებს ან აუქმებს პასუხისმგებლობას. უკუძალის აკრძალვა განიხილება, როგორც კანონიერების პრინციპის დროის კომპონენტი, რადგანაც ის სწორედ კანონის დროში მოქმედების

სტანდარტებს ადგენს.[21] ნდობის დაცვის სამართალსახელმწიფოებრივი პრინციპი მოითხოვს, რომ ინდივიდს უნდა ჰქონდეს ნდობა სამართლის მდგრადობისადმი დროში.[22] ეს განსაკუთრებით აქტუალურია იმ კანონებთან დაკავშირებით, რომლებიც ადგენენ ან ამძიმებენ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.[23]

უკუძალის აკრძალვის პრინციპით დაცული საგნობრივი სფეროს ფარგლების დადგენისათვის აუცილებელია, პირველ რიგში, იმის გარკვევა, თუ რას გულისხმობს კონსტიტუცია ტერმინში „უკუძალა“, ანუ რა არის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით აკრძალული. ზოგადად, „უკუძალა“ კანონის მოქმედების გავრცელებაა მის ძალაში შესვლამდე დაწყებულ ურთიერთობებზე, თუმცა მისი დასაშვებობის კუთხით, დიდი მნიშვნელობა აქვს იმას, თუ რა ტიპის უკუძალაა სახეზე. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ნამდვილ

(რეტროაქტიურ) და არანამდვილ (რესტროსპექტიურ) უკუძალას. უკუძალა არ აქვს სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დამდგენ კანონს. აქ ის შემთხვევები იგულისხმება, როდესაც ქმედება მისი ჩადენისას სამართალდარღვევად არ ითვლებოდა და ცხადია, მისთვის არც პასუხისმგებლობა იყო გათვალისწინებული. თუმცა, ქმედების ჩადენის შემდეგ ძალაში შევიდა კანონი, რომელმაც ის სამართალდარღვევად გამოაცხადა, მისთვის სამართლებრივი პასუხისმგებლობაც დაადგინა და ამ კანონის მოქმედება გავრცელდა მის ამოქმედებამდე ჩადენილ ქმედებებზე. აქ აშკარაა მჭიდრო კავშირი უკუძალის აკრძალვისა და კანონის გარეშე პასუხისმგებლობის პრინციპებს შორის. უკუძალა ასევე არ შეიძლება მიენიჭოს სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დამამძიმებელ კანონს. ამ კატეგორიას მიეკუთვნება, მაგალითად, კანონი, რომელიც ამკაცრებს სასჯელს, მათ შორის მის ამოქმედებამდე ჩადენილი ქმედებებისათვის.

საკონსტიტუციო სასამართლოს პოზიციით, პასუხისმგებლობის დამდგენი ან დამამძიმებელი ნორმის უკუძალა a priori მის არაკონსტიტუციურობას არ ნიშნავს. უკუძალის აკრძალვის პრინციპი ირღვევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამგვარ ნორმას აქვს ნამდვილი უკუძალა.

სადავო ნორმას კი რეალურად აქვს ნამდვილი უკუძალა.

3.2. სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის საკითხი

დღევანდელი მოცემულობით მოსარჩელეების მიმართ სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დგება სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლი (შეკრებისა და მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა) მიხედვით, რომელიც ერთ წლამდე პატიმრობას ითვალისწინებს. აღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს „1. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. ხოლო მეორე ნაწილის მიხედვით 2. იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე. აქ გასათვალისწინებელია 2 საკითხი.

1. მოსარჩელეები როცა პირველად (2025 წლის ნოემბერში) იქნენ დაჯარიმებულნი შეუძლებელია ცოდნოდათ რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებს იმავე მუხლში დაიმატებოდა სხვა, სამართალდარღვევის ჩადენა, და გარდა ამისა, ორი სხვადასხვა ქმედება - პირველი სატრანსპორტო გზის და მეორე ხალხის სავალი ნაწილი სრულად ან ნაწილობრივ გადაკეტვა ჩაითვლებოდა ერთი და იგივე ქმედებად.

2. ფორმალურად მართალია ორივე სამართალდარღვევა ერთი და იგივე (კოდექსის 174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით) ითვლება სამართალდარღვევად და სისხლის სამართალის კოდექსიც „174 პრიმა მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენას“ ითვალისწინებს თუმცა ეს „რომელიმე“ ქმედებები უნდა იყოს ერთი და იგივე ქმედება, თავისი შემადგენლობით. რაც მოსარჩელეთა შემთხვევაში ვერ ჩაითვლება ერთი და იგივე ქმედებად. ასე რომ იყოს კანონმდებელი არ შეიტანდა ცვლილებას კანონმდებლობაში, და როგორც ახალ სამართალდარღვევის მოცემულობად არ დააკვალიფიცირებდა.

შესაბამისად, ყველა გონივრული განმარტებით და სამართლებრივი ლოგიკის გამოყენებით სადავო ნორმა სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლი მოსამართლეების მიერ, გამოყენებულია კონსტიტუციით აკრძალული კანონის უკუძალის დარღვევით, და ცალსახად არღვევს მოსარჩელეების 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტით გარანტირებული ძირითად უფლებას.

გარდა ამისა, სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლი აფართოებს ადმინისტრაციულ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას და ამძიმებს მას.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში ერთ-ერთ საკვანძო გადაწყვეტილება მიღებული იყო საქმეზე Pessino v. France (10.10. 2006). რომელიც ეხება სისხლისსამართლებრივი ნორმების არაპროგნოზირებად გაფართოებას. ამ საქმეში სასამართლომ განიხილა საკითხი, თუ რამდენად შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 7-ე მუხლს ეროვნული სასამართლოების მიერ სისხლისსამართლებრივი ნორმის ისეთი განმარტებას, რომელიც მნიშვნელოვნად სცილდება კანონის ტექსტისა და მანამდე დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის ფარგლებს.

საქმის არსი მდგომარეობდა იმაში, რომ საფრანგეთის ეროვნულმა სასამართლოებმა განმცხადებლის ქმედება დასჯადად მიიჩნიეს კანონის ისეთი ინტერპრეტაციის საფუძველზე, რომელიც ქმედების ჩადენის მომენტში არ იყო არც ტექსტიდან პირდაპირ გამომდინარე და არც წინა პრაქტიკით დადასტურებული. შედეგად, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფარგლები ფაქტობრივად გაფართოვდა სასამართლო განმარტების გზით.

ევროპულმა სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ კონვენციის 7-ე მუხლი არ კრძალავს სამართლის განვითარებას სასამართლო პრაქტიკის მეშვეობით, თუმცა ამ განვითარებას აქვს მკაფიო ზღვარი. კერძოდ, სასამართლო განმარტება არ შეიძლება გადაიქცეს სისხლისსამართლებრივი ნორმის არსებით და არაპროგნოზირებად გაფართოებად, რადგან ეს ეწინააღმდეგება სამართლებრივი განსაზღვრულობისა და კანონიერების პრინციპს (nullum crimen, nulla poena sine lege).

სასამართლოს შეფასებით, გადამწყვეტი არ არის მხოლოდ ის, შეიძლება თუ არა ნორმის ახალი განმარტება თეორიულად „ლოგიკური“ ჩანდეს. გადამწყვეტია ის, იყო თუ არა ეს განმარტება გონივრულად წინასწარ განჭვრეტადი პირისთვის ქმედების ჩადენის დროს მათ შორის, არსებული კანონმდებლობისა და დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით. როდესაც სასამართლო პრაქტიკა მკვეთრად სცდება ამ ჩარჩოებს და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფარგლებს ავრცელებს ისეთ ქმედებებზე, რომლებიც მანამდე ამ ნორმის ქვეშ არ მოიაზრებოდა, ეს უკვე არღვევს კონვენციის 7-ე მუხლს. შესაბამისად, თუ გზის სატრანსპორტო ნაწილის გადაკეტვის განმეორება“ გადაიქცევა „ნებისმიერი სივრცის გადაკეტვის განმეორებად“, ეს არაპროგნოზირებადი გაფართოება, რომლზეც მიუთითეთა Pessino v. France სასამართლომ. რადგან ესარის ნორმის შინაარსობრივი, არაპროგნოზირებადი გაფართოება, რომელიც სცილდება დასაშვები ინტერპრეტაციის ფარგლებს და ეწინააღმდეგება კანონიერების კონსტიტუციურ და კონვენციურ მოთხოვნებს. ეს პირდაპირ არის ნორმის არაპროგნოზირებადი ინტერპრეტაციით გაფართოება.

ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში სისხლისსამართლებრივი ნორმების არაპროგნოზირებადი გაფართოების პრობლემა ასევე მკაფიოდ გამოიკვეთა მოგვიანებით რუსეთის წინააღმდეგ განხილულ საქმეებში Navalnyy and Ofitserov v. Russia (2016) და Navalnyy v. Russia (No. 2) (2019).

საქმეში Navalnyy and Ofitserov v. Russia European Court of Human Rights-მა შეაფასა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება ისეთი სამართლებრივი კონსტრუქციის საფუძველზე, რომელიც არსებითად აცდენილი იყო როგორც ნორმის მიზანს, ისე მის განჭვრეტად მნიშვნელობას. სასამართლომ დაადგინა, რომ კომერციული საქმიანობის ფარგლებში წარმოშობილი კერძოსამართლებრივი ურთიერთობა ეროვნულმა სასამართლოებმა გადააქციეს სისხლისსამართლებრივ დანაშაულად ისეთი ინტერპრეტაციის გზით, რომელიც ვერ აკმაყოფილებდა სამართლებრივი განსაზღვრულობისა და პროგნოზირებადების მოთხოვნებს. განსაკუთრებით ხაზგასმით აღინიშნა, რომ ნორმის ასეთი გამოყენება არ იყო გონივრულად წინასწარ განჭვრეტად და ქმნიდა შერჩევითი და თვითნებური დევნის საფრთხეს.

ეს მიდგომა კიდევ უფრო მკაფიოდ განვითარდა საქმეში Navalnyy v. Russia (No. 2). აქ სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა არა მხოლოდ ცალკეული სისხლისსამართლებრივი ნორმების ინტერპრეტაციაზე, არამედ იმაზე, თუ როგორ გამოიყენებოდა სამართლებრივი მექანიზმები მშვიდობიანი შეკრებისა და პოლიტიკური აქტივობის შეზღუდვის მიზნით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამართალდამცავი და სასამართლო ორგანოები სისტემურად აფართოებდნენ ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ისეთი ქცევების მიმართ, რომლებიც მანამდე ან კანონიერად ითვლებოდა, ან მინიმუმ არ წარმოადგენდა დასჯად ქმედებას ამ სიმკაცრით.

ამ საქმეში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სასამართლოს დასკვნა, რომ ნორმების განმეორებითი და გაფართოებული გამოყენება, მათ შორის ისეთი ფორმულირებების მეშვეობით, რომლებიც თავდაპირველად ვიწრო და კონკრეტულ ქმედებებს ეხებოდა, იწვევდა პასუხისმგებლობის არაპროგნოზირებად გაფართოებას. ეს პროცესი, სასამართლოს შეფასებით, ეწინააღმდეგებოდა არა მხოლოდ კონვენციის 7-ე მუხლს, არამედ ქმნიდა chilling effect-ს შეკრების თავისუფლებაზე და პოლიტიკური პლურალიზმის საფუძვლებზე.

ამგვარად, Pessino v. France, Navalnyy and Ofitserov v. Russia და Navalnyy v. Russia (No. 2) ქმნის ერთიან პრაქტიკას, რომლის მიხედვითაც კონკრეტულად განსაზღვრული აკრძალვების სასამართლო გზით განუსაზღვრელ კატეგორიებად წარმოადგენს განსაზღვრულობის დარღვევას. როცა „კონკრეტული ქმედება“ ნელ-ნელა გადაიქცევა „ნებისმიერ მსგავს ან ფართოდ ინტერპრეტირებად ქცევად“, პასუხისმგებლობა აღარ ეფუძნება კანონს, არამედ სასამართლო პრაქტიკის თვითნებურ გაფართოებას, რაც შეუთავსებელია განსაზღვრულობის და პრინციპთან.

დასახელებული არგუმენტებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის კოდექსის 347 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები წინააღმდეგობაში მოდის საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტთან ორი ძირეული პრინციპის გამო ნორმა

4. სასარჩელო მოთხოვნა

რადგან სარჩელში დასახელებული ფაქტებით და დასაბუთებით დასტურდება, რომ სადავო ნორმები მოსარჩლეებისთვის, ისევე როგორც იმ მოქალაქისთვის რომლებსაც უკვე შეეხო მათი მოქმედება და ყოველდღიურად ეხება ან მომავალში შეეხება (და ამასთანავე აქვს მსუსხავი ეფექტი) , თანმდევად ზღუდავს შეკრების უფლებას

არაკონსტიტუციურად იქნეს ცნობილი საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტთან, კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ პუნქტთან და საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტთან მიმართებით:

· „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის შეკრებისა და მანიფესტაციის შესახებ საქართველოს კანონის მე-11¹ მუხლის მეორე პუნქტი: 2. შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ: ე) განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 11¹ მუხლის მოთხოვნები;“

· საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 174¹მუხლის შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევა. ნაწილი 10.

„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2 “, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 11¹ მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით

· საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის „მუხლი 347. შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა:

^{^[1]} https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/407274

^{^[2]} https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/407274

[3] საქმეზე Kasparov and Others, v. Russia no. 21613/07, 03/10/2013, სასამართლომ განმარტა, რომ რუსეთის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი, დასჯადად აცხადებს არასანქცირებულ დემონსტრაციაში მონაწილეობის მიღებას. ეს დებულება არეგულირებს საზოგადოებრივი წესრიგის წინააღმდეგ მიმართულ დარღვევებს და მიზნად ისახავს დემონსტრაციების ჩატარების წესის დადგენას. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ დარღვეული სამართლებრივი წესი მიმართულია ყველა მოქალაქის მიმართ და არა - მცირე ჯგუფის მიმართ, რომელსაც სპეციალური სტატუსი აქვს. შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნით, დანაშაული ზოგადი ხასიათის იყო, რაც კონვენციის მიზნებისთვის მისი სისხსლისსამართლებრივი ბუნების ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ნიშანია (პარ. 42).

[4] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Opinion No. FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN], Warsaw, 12 November 2025. გვ. 22, პუნქტი 55.

[5] European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), Urgent Opinion on Amendments to the Code of Administrative Offences and the Law on Assemblies and Demonstrations, CDL-PI(2025)004, Or. Engl. (Strasbourg, 3 March 2025) (issued pursuant to Art. 14a of the Venice Commission’s Revised Rules of Procedure), პარ. 42

[6] „European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), Georgia – Urgent Opinion on Amendments to the Code of Administrative Offences and the Law on Assemblies and Demonstrations, Opinion No. 1226/2024, CDL-PI(2025)004, issued 3 March 2025 pursuant to Article 14a of the Venice Commission’s Revised Rules of Procedure“

[7] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Opinion No. FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN], Warsaw, 12 November 2025. გვ. 22, პუნქტი 54

[8] იხ. დეტალურად ლოლაძე/ფირცხალაშვილი, ძირითადი უფლებები - კომენტარი. 2023. აბზ. 269.

[9] Koll, Liberales Versammlungsrecht, Baden-Baden 2015, გვ. 27 და გვ. 397.

[10] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Opinion No. FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN], Warsaw, 12 November 2025. გვ.10, პუნქტი 20.

[11] იქვე, გვ. 10, პუნქტი 21.

[12] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Law on Assemblies and Demonstrations, the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia, Opinion No. FOPA-GEO/536/2025 [TN], Warsaw, 6 March 2025.

[13] იხ. UN HRC, General Comment No. 35 (2014) on liberty and security of person, CCPR/C/GC/35, 16 December 2014, para. 15.

[14] იხ. ECtHR, Peradze and Others v. Georgia, no. 5631/16, 15 December 2022, para. 35.

[15] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Opinion No. FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN], Warsaw, 12 November 2025.

[16] იქვე გვ.10, პუნქტი 22

[17] გვ.31, პუნქტი 91.

[18] European Commission for Democracy through Law (Venice Commission), Urgent Opinion on Amendments to the Code of Administrative Offences and the Law on Assemblies and Demonstrations, CDL-PI(2025)004, Or. Engl. (Strasbourg, 3 March 2025) (issued pursuant to Art. 14a of the Venice Commission’s Revised Rules of Procedure პარ. 42.

[19] https://www.interpressnews.ge/ka/article/851125-irakli-kobaxize-50-100-kaci-romelic-ketavs-kuchas-zaladobs-4-milion-adamianze-romeltac-undat-mshvidoba-da-sicqnare-chveni-metoduri-midgomebit-qvela-daelodos-rogor-gagrzeldeba-procesebi-nuli-tanagrznoba-amas-imsaxureben-es-adamianebi/

[20] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), Urgent Opinion on the Amendments to the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 16 October 2025), Opinion No. FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN], Warsaw, 12 November 2025. გვ. 20. პუნქტი 51.

[21] საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 20 სექტემბრის N2/4/1365 გადაწყვეტილება საქმეზე

„ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“

[22] Maurer, Kontinuitätsgewähr und Vertrauensschutz, 395 (403); Zippelius, Deutsches Staatsrecht, 120.

[23] Altmeyer, Vertrauensschutz im Recht der Europäischen Union und im deutschen Recht. Analyse und Vergleich anhand der Rechtsprechung des EuGH und der deutschen Fachgerichte, 2003, 109.

Robbers, GG, Art. 20, Rn. 2332.

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: კი

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: კი

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა

დოკუმენტის სტრუქტურა

დაკაშირებული დოკუმენტები

ცვლილებები

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო