თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

ა. საქართველოს კანონი - საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

1) საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი;

2) საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი;

3) “საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, 31 მუხლი და 31¹ მუხლი.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

საკონსტიტუციო სასამართლოში ნორმატიული აქტის ან მისი ცალკეული ნორმების კონსტიტუციურობის თაობაზე კონსტიტუციური სარჩელის შეტანის უფლება აქვთ მოქალაქეებს თუ მათ მიაჩნიათ, რომ დარღვეულია ან შესაძლებელია უშუალოდ დაირღვეს საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებული მათი უფლებანი და თავისუფლებანი. წარმოდგენილი სარჩელი ფორმით და შინაარსით შეესაბამება „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მოთხოვნებს.

სარჩელი:

· წარმოდგენილია კანონით დადგენილი ფორმით,

· შემოტანილია უფლებამოსილი სუბიექტების მიერ,

· მასში მითითებული საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად,

· სადავო საკითხები სადავო ნორმებთან მიმართებით არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ,

· დავის საგანს წარმოადგენს ნორმატიული აქტი, ასევე მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი შესაბამისად, სადავო ნორმების კონსტიტუციურობაზე მსჯელობა მოსარჩელეთა ინტერესის გათვალისწინებით შესაძლებელია იერარქიულად მაღალი ნორმატიული აქტის გასაჩივრების გარეშე.

· კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა აღნიშნული ტიპის დავისათვის,

· სადავო საკითხი შეეხება კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტს და მასზე მსჯელობა შესაძლებელია ნორმატიული აქტების იერარქიაში მასზე მაღლა მდგომი სხვა ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობის გარეშე.

· მოსარჩელეები არიან უფლებამოსილი სუბიექტები

საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე მოგახსენებთ, რომ მოსარჩელე ბაია მარგიშვილს პირადად შეეხო სადავო ნორმები. წინარე პროცესებიდან გამომდინარე ირკვევა რომ:

2025 წლის 7 ნოემბერს გამართულ სასამართლო სხდომის მიმდინარეობისას ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემული პირმა ბაია მარგიშვილი არ დაემორჩილა მოსამართლის მითითებებს, მან პროცესზე დემონსტრაციულად დახია საკუთარი დოკუმენტაცია და განაცხადა რომ არ ენდობოდა სასამართლოს. იმავდროულად აღსანიშნავია, რომ მას არ გაუნადგურებია, ზიანი არ მიუყენებია სამართალწარმოების რაიმე სხვა დოკუმენტაციისთვის. მან არ გაითვალისწინა სასამართლოს მოწოდება რომ მშვიდად დასწრებოდა სასამართლო პროცესს (არც მას შემდეგ რაც დაჯარიმდა 200 ლარის ოდენობით სასამართლოს მიმართ გამოჩენილი უპატივცემულობისთვის). რის შემდგომაც იგი მოსამართლე ზვიად ცეკვავას მიერ გაძევებულ იქნა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. აღნიშული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს მიერ გამოტანილი იქნა განკარგულება და ბაია მარგიშვილი დაჯარიმებულ იქნა 200 (ორასი) ლარით. იმ საფუძვლით, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 211-ე მუხლის თანახმად, მხარეები, წარმომადგენლები, მოწმეები, სპეციალისტები, თარჯიმნები, აგრეთვე სასამართლოს სხდომის დარბაზში მყოფი ყველა მოქალაქე ვალდებულია დაიცვას. დადგენილი წესი და უსიტყვოდ დაემორჩილოს მოსამართლის განკარგულებას. ხოლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სასამართლო სხდომაზე წესრიგის დარღვევის. სხდომის თავმჯდომარის (მოსამართლის) განკარგულებისადმი დაუმორჩილებლობის. აწ სასამართლოს მიმართ უპატივცემულობის შემთხვევაში სხდომის თავმჯდომარეს (მოსამართლეს)ადგილზე თათბირით გამოაქვს განკარგულება პროცესის მონაწილის ან/და სხდომაზე დამსწრის დაჯარიმების ან/და სხდომის დარბაზიდან გაძევების შესახებ.

აღნიშნული განკარგულებები 2025 წლის 15 დეკემბერს ბაია მარგიშვილმა გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში. საქმე განიხილა თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელმა ირაკლი შენგელიამ. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბაია მარგიშვილის მხრიდან არსებითად დარღვეული იყო სასამართლო მიერ დადგენილი გასაჩივრების 48 საათიანი ვადა და გარდა ამისა არსებობდა მისი დაჯარიმების დ სასამართლო სხდომის დარბაზიდან გაძევების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლის 2025 წლის 7 ნოემბრის განკარგულებები კანონიერია და უნდა დარჩეს უცვლელად. მან იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7, 212-ე მუხლებით.

გარდა ზიმოთ აღნიშნული პროცესებისა ბაია მარგიშვილის მიმართ იმავე ქმედებაზე დაიწყო სისხლის სამართლებრივი დევნა. იმის შემდეგ რაც ბაია მარგია დაჯარიმდე 200 ლარით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლე ზვიად ცეკვავას სხდომის მდივანმა ეთერი ხუციშვილმა 2025 წლის 11 ნოემბერს მოხსენებითი ბარათით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის თავმჯდომარეს - ივერი აბაშიძეს. მოხსენებით ბარათში ის აღწერს რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტარციულ საქმეთა კოლეგიის მოსამართლის ზვიად ცეკვავას წარმოებაში იყო №4/11303-25 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე, ადმინისტარციულ პასუხისგებაში მიცემული პირი - ბაია მარგიშვილმა 2025 წლის 7 ნოემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე ჩაიდინა ისეთი ქმედებები, რომლებიც სავარაუდოდ შეიცავს სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებს და ითხოვა მოახდინოთ აღნიშნულზე რეაგირება.

2026 წლის 10 თებერვლის დადგენილების მიხედვით საქმის № 007011225007 სალომე გულიაშვილის მიერ შედგენილი ოქმის მიხედვით ბაია მარგიშვილს ბრალი ედება მასში, რომ „ჩაიდინა სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა მოსამართლის შეურაცხყოფით. ბაია მარგიშვილის დანაშაულებრივი ქმედება გამოიხატა მასში რომ მან 2025 წლის 7 ნოემბერს, 14:48 საათზე, ქ. თბილისში, დავით აღმაშენებლის ხეივანში მდებარე თბილისის საქალაქო სასამართლოში გამართულ ადმინისტარციულ სასამართლო სხდომაზე, ჩაიდინა სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა საქმის განმხილველი მოსამართლის - ზვიად ცეკვავას შეურაცხყოფით, კერძოდ, მოსამართლეს უთხრა, რომ არ თვლიდა მას მოსამართლედ და რომ კონსტიტუცია ჰქონდა თავზე გადახეული, ასევე, მოსამართლის თვალწინ დახია საქმის მასალები და დაყარა მის მაგიდაზე“. ბრალდების მიხედვით მან ჩაიდინა დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის კვალიფიკაციით: 366-2 ბაია მარგიშვილი ცნობილ იქნეს ბრალდებულად.

მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მისი 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტით აღიარებული და დაცული - განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვა.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

1. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვა

2. სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტთან მიმართებით.

3. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა

4. სასარჩელო მოთხოვნა

1. საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვა

კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტი განამტკიცებს განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვის პრინციპს (ne bis in idem) – „არავის დაედება განმეორებით მსჯავრი ერთი და იმავე დანაშაულისათვის“. განმეორებით გასამართლებასა და მსჯავრდებას კრძალავს ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-7 დამატებითი ოქმის მე-4 მუხლი და „სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-14 მუხლის მე-7 პუნქტი. განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვა კონსტიტუციის იმპერატიული მოთხოვნაა. საკონსტიტუციო სასამართლომ გადაჭრით უარყო პოზიცია, რომელიც მას მსჯავრდებულის ნებაყოფლობითი ხასიათის პრივილეგიად განიხილავდა, რომლით სარგებლობაც მის სურვილზე იყო დამოკიდებული. მსჯავრდებულის სუბიექტური დამოკიდებულება არ ათავისუფლებს სახელმწიფოს ვალდებულებისაგან, რომ არ დაუშვას პირის ხელმეორედ მსჯავრდება ერთი და იმავე დანაშაულის გამო. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება N2/7/636, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე დავით ცინცქილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. II-23). განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვა უკავშირდება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპსა და მის ელემენტებს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია კავშირი სამართლებრივ უსაფრთხოებასა და განსაზღვრულობასთან. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება N2/7/636, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე დავით ცინცქილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-5.) „თუ პირს კანონით დადგენილი პასუხისმგებლობა ერთი ქმედებისთვის რამდენჯერმე შეიძლება დაეკისროს და ხელისუფლება არ იზღუდება ამ მიმართებით, იმპერატიული მოთხოვნა, რომ პირმა წინასწარ იცოდეს, რა სასჯელი დაეკისრება კონკრეტული ქმედებისთვის და შეეძლოს საკუთარი ქცევის შესაბამისად კონტროლი, თავისთავად აზრს მოკლებული ხდება“. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება N3/1/608, 609, საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება. II-36.) სამართლებრივი სახელმწიფო კრძალავს სახელისუფლებო თვითნებობას ინდივიდის მიმართ. Ne bis in idem პრინიციპი თვითნებობისაგან დაცვის ერთ-ერთი გარანტიაა.[1] შეიძლება გამოიყოს მისი რამდენიმე ასპექტი. სუბიექტური ასპექტი იცავს ინდივიდს ერთი და იმავე ქმედების გამო სისხლისსამართლებრივი დევნისა და მსჯავრდებისაგან. ობიექტური ასპექტი ბოჭავს სახელმწიფო ორგანოებს სისხლისსამართლებრივი მართლმსაჯულების პროცესში მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილებით, ხოლო პროცესუალური ასპექტი გამოიხატება სახელმწიფო ორგანოთა პასუხისმგებლობაში სისხლისსამართლებრივი დევნის სათანადოდ განხორციელებაზე. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება N3/1/608, 609, საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება II-35.)

„ერთი და იმავე დანაშაულისათვის“ მსჯავრდება მაშინ, როდესაც განმეორებითი ბრალდება ეფუძნება „იგივე ან არსებითად იგივე ფაქტობრივ გარემოებებს“, რომლებიც „განუყოფელი უნდა იყოს სივრცესა და დროში მოქმედების თვალსაზრისით და მიემართებოდეს ერთსა და იმავე ინდივიდს (ბრალდებულს).“(საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება N2/7/636, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე დავით ცინცქილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. II-13.) საკონსტიტუციო სასამართლო კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტის დაცულ სფეროში აქცევს შემთხვევებს, როდესაც „..პირი ერთსა და იმავე ადგილას დროის კონკრეტულ მონაკვეთში განხორციელებული ქმედების (ქმედებების) გამო დაექვემდებარება განმეორებით დევნას განსხვავებული სისხლისსამართლებრივი საფუძვლით, რომლის ქმედების შემადგენლობის ელემენტები (სუბიექტური (mens rea) და ობიექტური (actus reus) ელემენტები, დანაშაულის მიზნები, საჯარო და კერძო ინტერესების შეფასება) არსებითად მსგავსია პირვანდელი მსჯავრდებისას გამოყენებული სამართლებრივი ნორმისა და განმეორებით დევნას საფუძვლად არსებითად მსგავსი ფაქტობრივი გარემოებები დაედო..“.(საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება N2/7/636, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე დავით ცინცქილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. II-13.)

განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვის პრინციპის მოქმედება არ შემოიფარგლება მხოლოდ იმ შემთხვევებით, რომლებიც ფორმალურად წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივი წესით მსჯავრდებას და პირისათვის სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებული სანქციების დაკისრებას.[2]

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ტერმინებს „მსჯავრის დადება“ და „დანაშაული“ განმარტავს ავტონომიური კონსტიტუციური მნიშვნელობით. მართალია, ის მხედველობაში იღებს „კონკრეტული ქმედებისა თუ ღონისძიების სამართლებრივ კლასიფიკაციას, მის ადგილს კანონმდებლობაში“, მაგრამ გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს „იძულებითი ღონისძიების ბუნებას, მის რეალურ არსს და ასევე მისი სიმკაცრის ხარისხს“. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება N2/7/636, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე დავით ცინცქილაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. II-10-11.) აღსანიშნავია, რომ „სისხლის სამართლის წესით“ განმეორებით გასამართლებას ან დასჯას ასევე ფართოდ განმარტავს ევროპული სასამართლოც.[3]

2. სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტთან მიმართებით.

როგორც აღინიშნა სადავო ნორმაა სისხლის სამართლის კოდექსის 366 მუხლი. რომელიც განსაზღვრავს რომ სასამართლოს უპატივცემულობისათვის სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას. პირველი ნაწილის მიხედვით - სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა სამართალწარმოების მონაწილის შეურაცხყოფით, – ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოთხმოციდან ორას ორმოც საათამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. ხოლო მეორე ნაწილი კი ახდენს იგივე ქმედების კრიმინალიზებას, საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრის, მოსამართლის ან მსაჯულის შეურაცხყოფით, – ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.

მუხლით დასახელებული ქმედება, რომელიც არის სისხლის სამართლებრივად დასჯადი აღწერილია ამგვარად- სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა სამართალწარმოების მონაწილის შეურაცხყოფით.

მეორე ნორმა რომელიც ადგენს იგივე პასუხისმგებლობას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლით ამგვარია:

3. სასამართლო სხდომაზე წესრიგის დარღვევის, სხდომის თავმჯდომარის (მოსამართლის) განკარგულებისადმი დაუმორჩილებლობის ან სასამართლოს მიმართ უპატივცემულობის შემთხვევაში

სხდომის თავმჯდომარეს (მოსამართლეს) ადგილზე თათბირით გამოაქვს განკარგულება პროცესის მონაწილის ან/და სხდომაზე დამსწრის დაჯარიმების ან/და სხდომის დარბაზიდან გაძევების შესახებ. თუ გაძევებული პირი კვლავ განაგრძობს წესრიგის დარღვევას, სასამართლოს მანდატური უზრუნველყოფს მის გაყვანას სასამართლოდან, ამასთანავე, მის მიმართ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ამ მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმა ან პატიმრობა.

6. სასამართლო სხდომაზე წესრიგის დამრღვევ პირს, მათ შორის, გაძევებულ პირს, სხდომის თავმჯდომარის (მოსამართლის) განკარგულებით შეიძლება დაეკისროს ჯარიმა 50-დან 500 ლარამდე ოდენობით, რაზედაც გაიცემა სააღსრულებო ფურცელი. თუ დაჯარიმებული პირი კვლავ განაგრძობს წესრიგის დარღვევას, სხდომის თავმჯდომარეს (მოსამართლეს) შეუძლია დაუყოვნებლივ გაზარდოს ჯარიმის ოდენობა ამ ნაწილით განსაზღვრულ ფარგლებში.

7. თუ სასამართლო სხდომაზე პირის ქმედება მიმართულია პროცესის ჩაშლისაკენ ან იგი გამოხატავს აშკარა ან/და უხეშ უპატივცემულობას სასამართლოს (მოსამართლის), პროცესის მონაწილის ან მხარის მიმართ, სხდომის თავმჯდომარის (მოსამართლის) მითითებით სასამართლოს მანდატური უზრუნველყოფს პირის დაკავებას და დაკავების ოქმის შედგენას, ამასთანავე, სხდომის თავმჯდომარე (მოსამართლე) ადგენს მიმართვას, რომელშიც აღწერს დარღვევას, და უგზავნის განკარგულების გამოტანაზე უფლებამოსილ სასამართლოს (მოსამართლეს). დაკავებული პირი დაუყოვნებლივ, მაგრამ არა უგვიანეს 24 საათისა, უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს (მოსამართლეს), რომელსაც გაეგზავნა მიმართვა და რომელიც უფლებამოსილია გამოიტანოს განკარგულება ამ პირის 30 დღე-ღამემდე ვადით პატიმრობის შესახებ. თუ სასამართლო დაადგენს, რომ პირს ერთხელ უკვე შეფარდებული ჰქონდა ამ ნაწილით გათვალისწინებული პატიმრობა, იგი უფლებამოსილია გამოიტანოს განკარგულება ამ პირის არა უმეტეს 60 დღე-ღამემდე ვადით პატიმრობის შესახებ.

როგორც მოცემულებიდან ვკითხულობთ დასჯადი ქმედება არის სასამართლოს უპატივცემულობა. ისე როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ამას განმარტავს. მე-4 ნაწილის თანახმად სასამართლოს უპატივცემულობისათვის განსაზღვრულია ჯარიმა 50-500 ლარამდე. ბაია მარგიშვილს დაეკისრა ჯარიმა 200 ლარის ოდენობით. ამავე მუხლის მე-7 პუნქტი კი განსაზღვრავს პასუხისმებლობას აშკარა ან/და უხეშ უპატივცემულობას სასამართლოს - 30 დღე-ღამემდე ვადით პატიმრობის შესახებ ან პირს ერთხელ უკვე შეფარდებული ჰქონდა ამ ნაწილით გათვალისწინებული პატიმრობა, მას შეეფარდება არა უმეტეს 60 დღე-ღამემდე ვადით პატიმრობა.

სადავო ნორმის - სისხლის სამართლის 366 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, იგივე ქმედება სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა სამართალწარმოების მონაწილის შეურაცხყოფით - არის სისხლის სამართლებრივად დასჯადი. თუ სადავო ნორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლისგან დამოუკიდებლად განიმარტება, ის სისტემური განმარტებიდან გამომდინარე, უნდა იყოს იმდენად მძიმე, საზოგადოებისთვის საშიში და ქმედება რომელიც არ ახასიათებს სამოქალაქო/ადმინისტრაციულ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას. რადგან სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობა გამოირჩევა მკაცრი მტკიცების სტანდარტით, მისი ultima ratio ხასიათით და განსაკუთრებით მძიმე, რეპრესიული სანქციებით. შესაბამისად მისი შეფარდებისას საჭიროა არსებობდეს იმაზე მეტი სიზუსტე, რაც სხვა პასუხისმგებლობის სახეების დროს არსებობს. როგორც სადავო ნორმის - 366 მუხლის მე-2 პუნქტის გამოყენების პრაქტიკა მოსარჩელის შემთხვევაში გვაჩვენებს, რომ მას ერთი და იგივე ქმედებისათვის ორჯერ შეეფარდა ორი სხვადასხვა ნორმა. მიუხედავად იმისა რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლი, ითვალისწინებდა ჯარიმაზე უფრო მკაცრ სასჯელს- მათ შორის 30 დღემდე (ზოგიერთ შემთხვევაში 60 დღემდე) პატიმრობას, მას ბრალი ედება სისხლის სამართლებრივი დანაშაულისათვის.

საკონსტიტუციო სასამართლომ იმსჯელ მსგავს საქმეზე. სადაც სისხლის სამართლებრივად დასჯადი იყო, არათუ „სასამართლოს უპატივცემულობა, რაც გამოიხატა სამართალწარმოების მონაწილის შეურაცხყოფით“ არამედ საქმეში “სა­ქა­რთვე­ლოს მო­ქა­ლა­ქე­ები – ვა­ხტანგ მა­სუ­რა­შვილი და ონისე მე­ბო­ნია სა­ქა­რთვე­ლოს პა­რლა­მე­ნტის წი­ნა­აღმდეგ” N1/3/393,397 მოსარჩელეები სადავოდ ხდიდნენ კიდევ უფრო მეტად განსაზღვრული ნორმის კონსტიტუციურობას სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლთან მიმართებით. კონკრეტულად კი სი­სხლის სა­მა­რთლის სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის 208-ე მუ­ხლის მე-6 ნა­წი­ლის ახალი რე­და­ქცია (პრო­ექტი) ასე გა­მო­იყუ­რებოდა: “თუ სა­სა­მა­რთლოს (მო­სა­მა­რთლის) მი­მართ გა­მო­ხა­ტუ­ლია აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა, სა­სა­მა­რთლოს თა­ვმჯდო­მა­რეს, მო­სა­მა­რთლის მი­მა­რთვის სა­ფუ­ძვე­ლზე, ხოლო მო­სა­მა­რთლეს – სა­სა­მა­რთლოს თა­ვმჯდო­მა­რის მი­მა­რთვის სა­ფუ­ძვე­ლზე, და­უყო­ვნე­ბლივ გა­მო­აქვს გა­ნკა­რგუ­ლება 30 დღე-ღა­მე­მდე ვა­დით და­პა­ტი­მრე­ბის შე­სა­ხებ. აღნი­შნული გა­ნკა­რგუ­ლება და­უყო­ვნე­ბლივ აღსრუ­ლდება. თუ გა­ნკა­რგუ­ლება გა­მო­ტა­ნილ იქნა პრო­ცე­სის მო­ნა­წი­ლის მი­მართ, სა­სა­მა­რთლოს სხდომა შე­იძლება გა­და­იდოს აღნი­შნული ვა­დით”. ანა­ლო­გი­ურია სა­მო­ქა­ლაქო სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის 212-ე მუ­ხლის მე-5 ნა­წი­ლის ახალი რე­და­ქცია (პრო­ექტი).

სასამართლომ საქმეში N1/3/393,397 სა­ქა­რთვე­ლოს მო­ქა­ლა­ქე­ების – ონისე მე­ბო­ნია და ვა­ხტანგ მა­სუ­რა­შვი­ლი, ნა­წი­ლო­ბრივ დააკმაყოფილა კო­ნსტი­ტუ­ცი­ური სა­რჩე­ლები სა­ქა­რთვე­ლოს პა­რლა­მე­ნტის წი­ნა­აღმდეგ, და ცნო­ბილ იქნა არა­კო­ნსტი­ტუ­ცი­ურად სა­ქა­რთვე­ლოს კო­ნსტი­ტუ­ციის მე-18 მუ­ხლის პი­რველ პუ­ნქტთან და 42-ე მუ­ხლის პი­რველ და მე-3 პუ­ნქტე­ბთან მი­მა­რთე­ბით “სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის” 208-ე მუ­ხლის მე-7 ნა­წილი (იმ ნა­წი­ლში, რო­მე­ლიც ეხება სა­სა­მა­რთლო­სა­დმი აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბის გამო და­პა­ტი­მრე­ბას) და “სა­ქა­რთვე­ლოს სა­მო­ქა­ლაქო სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის” 212-ე მუ­ხლის მე-6 ნა­წილი (იმ ნა­წი­ლში, რო­მე­ლიც ეხება სა­სა­მა­რთლო­სა­დმი აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბის გამო და­პა­ტი­მრე­ბას); ასევე “სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის” 208-ე მუ­ხლის მე-7 ნა­წილი (იმ ნა­წი­ლში, რო­მე­ლიც ეხება სა­სა­მა­რთლო­სა­დმი აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბის გამო და­პა­ტი­მრე­ბას) და “სა­ქა­რთვე­ლოს სა­მო­ქა­ლაქო სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის” 212-ე მუ­ხლის მე-6 ნა­წილი (იმ ნა­წი­ლში, რო­მე­ლიც ეხება სა­სა­მა­რთლო­სა­დმი აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბის გამო და­პა­ტი­მრე­ბას) იუ­რი­დი­ულად ძა­ლა­და­კა­რგუ­ლად იქნეს ცნო­ბილი ამ გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბის გა­მო­ქვე­ყნე­ბის მო­მე­ნტი­დან;

ამ საქმიდან მნიშვნელოვნად იკვეთება საკითხები, რომლიც უნდა გაითავისოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამრთლომ ბაია მარგიშვილის საქმეში. კონკრეტულად კი საკონსტიტუციო სასამართლომ მაშინ იმსჯელა საპროცესო ნორმასა და სისხლის სამართლის ნორმას შორის კავშირზე. საქმეში იმ ეტაპზე გასაჩივრებული არ იყოს სისხლის სამართლის კოდექსის 366 მუხლი, თუმცა სასამართლომ შეადარა მას შეადარა საპროცესო კანონმდებლობა და მათ შორის სა­ქა­რთვე­ლოს სა­მო­ქა­ლაქო სა­პრო­ცესო კო­დე­ქსის 212-ე მუ­ხლი.

„ნო­რმის ბუ­ნდო­ვა­ნე­ბას გა­ნა­პი­რო­ბებს არა მხო­ლოდ მისი სა­ხე­ობის გა­ნსა­ზღვრის შე­უძლე­ბლობა, არა­მედ თა­ვად ში­ნა­არსიც. კე­რძოდ სასამართლოს აზრით:

“სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსის” 366-ე მუ­ხლის თა­ნა­ხმად, და­ნა­შა­ულად ითვლება სა­სა­მა­რთლო­სა­დმი უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა, რაც გა­მო­იხატა სა­მა­რთა­ლწა­რმო­ების მო­ნა­წი­ლის შე­ურა­ცხყო­ფით. ეს და­ნა­შა­ული ისჯება ჯა­რი­მით ან სა­ზო­გა­დო­ები­სა­თვის სა­სა­რგე­ბლო შრო­მით ვა­დით ას ოთხმო­ცი­დან ორას ორმოც სა­ათა­მდე, ანდა თა­ვი­სუ­ფლე­ბის აღკვე­თით ვა­დით ერთ წლა­მდე. მა­კვა­ლი­ფი­ცი­რე­ბელი გა­რე­მო­ებაა იგივე ქმე­დე­ბის ჩა­დენა სა­კო­ნსტი­ტუ­ციო სა­სა­მა­რთლოს წე­ვრის, მო­სა­მა­რთლის ან მსა­ჯუ­ლის მი­მართ.

მა­შა­სა­დამე, ერთი მხრივ, და­ნა­შა­ულს წა­რმო­ადგენს სა­სა­მა­რთლოს უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა, რაც გა­მო­იხატა მხა­რის ან მო­სა­მა­რთლის, მსა­ჯუ­ლის შე­ურა­ცხყო­ფით, მე­ორე მხრივ კი სა­დავო ნო­რმე­ბით და­დგე­ნი­ლია პა­სუ­ხი­სმგე­ბლობა სა­სა­მა­რთლოს მი­მართ გა­მო­ხა­ტული “აშკარა და უხეში უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბი­სთვის”. ორივე შე­მთხვე­ვაში, სა­ქმე გვა­ქვს სა­სა­მა­რთლოს უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბა­სთან, მა­გრამ იქი­დან გა­მო­მდი­ნარე, რომ სა­დავო ნო­რმით გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბული სა­მა­რთა­ლდა­რღვევა სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსით და­ნა­შუ­ლად არ არის მი­ჩნე­ული, ამა­სთან, მი­სთვის პა­სუ­ხი­სმგე­ბლო­ბის ზო­მად და­დგე­ნილი პა­ტი­მრო­ბაც გა­ცი­ლე­ბით მო­კლე­ვა­დი­ანია სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსით გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბულ სა­სჯე­ლთან შე­და­რე­ბით, უნდა ვი­გუ­ლი­სხმოთ, რომ ეს არის, და­ნა­შა­ულთან შე­და­რე­ბით, უფრო მსუ­ბუქი სა­მა­რთა­ლდა­რღვევა. თუ­მცა ამის ცა­ლსა­ხად თქმაც შე­უძლე­ბე­ლია, რა­დგან სა­დავო ნო­რმით გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბული სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვი­სთვის მო­სა­მა­რთლეს შე­უძლია პი­რდა­პირ შე­უფა­რდოს პა­ტი­მრობა, მა­შინ რო­დე­საც სსკ-ის 366-ე მუ­ხლით და­დგე­ნილი და­ნა­შა­ული­სთვის შე­სა­ძლე­ბე­ლია უფრო მსუ­ბუქი სა­სჯე­ლის – ჯა­რი­მის ან სა­ზო­გა­დო­ები­სა­თვის სა­სა­რგე­ბლო შრო­მის და­კი­სრება. გა­რდა ამისა, შე­ფა­სე­ბის სა­გა­ნია, თუ რა მი­იჩნევა “აშკარა და უხეშ” უპა­ტი­ვცე­მუ­ლო­ბად, მო­იცავს თუ არა იგი შე­ურა­ცხყო­ფა­საც, თუ პი­რი­ქით, უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა, თუ­ნდაც აშკარა და უხეში, არსე­ბობს მა­ნამ, სა­ნამ ქმე­დება არ გა­და­ზრდილა შე­ურა­ცხყო­ფაში. რა­დგან “სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსის” 366-ე მუ­ხლი­დან გა­მო­მდი­ნარე, უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა მო­იცავს შე­ურა­ცხყო­ფას, უნდა ვი­ვა­რა­უდოთ, რომ სა­დავო ნო­რმე­ბის შე­მთხვე­ვა­შიც, სა­სა­მა­რთლოს მი­მართ უპა­ტი­ვცე­მუ­ლობა შე­სა­ძლოა გა­მო­იხა­ტოს შე­ურა­ცხყო­ფაში, მათ შო­რის რო­გორც მო­სა­მა­რთლის, ისე მხა­რის და სხვა და­მსწრე პი­რთა მი­მა­რთაც. ასეთ ვა­რა­უდებს ვერ გა­მო­რი­ცხავს სა­დავო ნო­რმის ტე­ქსტი.

სა­ქა­რთვე­ლოს სა­კო­ნსტი­ტუ­ციო სა­სა­მა­რთლო მი­უთი­თებს, რომ რო­გორც “სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსის” 366-ე მუ­ხლის, ისე სა­დავო ნო­რმე­ბის და­სა­ცავ ობი­ექტს წა­რმო­ადგენს სა­სა­მა­რთლოს ავტო­რი­ტეტი, მა­რთლმსა­ჯუ­ლე­ბის და­უბრკო­ლე­ბლად და ჯე­რო­ვნად გა­ნხო­რცი­ელება. მა­გრამ, რა­დგან კა­ნო­ნმდე­ბე­ლმა გა­და­წყვიტა ამ სა­კი­თხის “სა­ქა­რთვე­ლოს სი­სხლის სა­მა­რთლის კო­დე­ქსი­სა­გან” და­მო­უკი­დე­ბლად, და­მა­ტე­ბით (სა­დავო ნო­რმე­ბით) და­რე­გუ­ლი­რება, აუ­ცი­ლე­ბელი იყო ახალი ნო­რმე­ბის სა­კმა­რისი კო­ნკრე­ტუ­ლო­ბით გა­მი­ჯვნა იგივე ურთი­ერთო­ბე­ბის მო­მწე­სრი­გე­ბელი არსე­ბული ნო­რმე­ბი­სგან.“ (საქმეში N1/3/393,397 სა­ქა­რთვე­ლოს მო­ქა­ლა­ქე­ები – ონისე მე­ბო­ნია და ვა­ხტანგ მა­სუ­რა­შვი­ლი სა­ქა­რთვე­ლოს პა­რლა­მე­ნტის წი­ნა­აღმდეგ, 2006 წლის 15 დეკემბერი, II გვ. 19-20)

საკონსტიტუციო სასამრთლომ ამ ნორმების ბუნდოვანებიდან გამომდინარე ასევე მნიშვნელოვანი და საყურადღებო განმარტება გააკეთე, რომელიც აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მიმდინარე საქმეში საკონსტიტუციო სასამართლომ:

“სა­ქა­რთვე­ლოს სა­კო­ნსტი­ტუ­ციო სა­სა­მა­რთლოს კო­მპე­ტე­ნცი­აში არ შე­დის კო­ნკრე­ტული სა­მა­რთა­ლდა­რღე­ვის სა­ხე­ობის და­დგენა. აქე­დან გა­მო­მდი­ნარე, მო­ცე­მული და­ვის ფა­რგლე­ბშიც, სა­სა­მა­რთლომ არ უნდა გა­არკვიოს, სა­დავო ნო­რმით რა ტი­პის - სი­სხლის თუ ადმი­ნი­სტრა­ცი­ული სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვაა გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბული და, შე­სა­ბა­მი­სად, რო­მელი სა­კა­ნო­ნმდე­ბლო აქტით მო­წე­სრი­გე­ბას ექვე­მდე­ბა­რება ეს სა­კი­თხი, მა­გრამ ზე­მო­აღნი­შნული გა­რე­მო­ებე­ბის შე­ჯე­რე­ბის სა­ფუ­ძვე­ლზე, აუ­ცი­ლე­ბე­ლია ითქვას: რო­დე­საც კა­ნო­ნმდე­ბლო­ბით ხდება პა­სუ­ხი­სმგე­ბლო­ბის ისეთი ზო­მის შე­მო­ღება, რო­გო­რი­ცაა და­პა­ტი­მრება, 1) მკა­ფიოდ უნდა ჩა­მო­ყა­ლი­ბდეს თა­ვად სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვის ში­ნა­არსი, რო­მლი­სთვი­საც გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბუ­ლია პა­სუ­ხი­სმგე­ბლო­ბის ეს ზომა; 2) ის ძა­ლზე მკვე­თრად და აშკა­რად უნდა გა­ნსხვა­ვდე­ბო­დეს იგივე ობი­ექტის წი­ნა­აღმდეგ მი­მა­რთული სხვა სა­ხის სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვისა და მი­სთვის და­წე­სე­ბული პა­სუ­ხი­სმგე­ბლო­ბი­სგან. ამ პი­რო­ბე­ბის და­ცვა აუ­ცი­ლე­ბე­ლია, რა­დგან, ერთი მხრივ, სა­მა­რთა­ლდა­მრღვე­ვმა ზუ­სტად უნდა იცო­დეს, რა ში­ნა­არსის სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვი­სთვის უფა­რდე­ბენ მას პა­ტი­მრო­ბას, ხოლო, მე­ორე მხრივ, სა­მა­რთა­ლშე­მფა­რდე­ბე­ლმა (მო­სა­მა­რთლემ) შე­ძლოს შე­სა­ბა­მისი ნო­რმე­ბის სწო­რად და ადე­კვა­ტუ­რად გა­მო­ყე­ნება.

სა­დავო ნო­რმე­ბით ეს პი­რო­ბები არ არის და­კმა­ყო­ფი­ლე­ბული.

აღნი­შნუ­ლთან და­კა­ვში­რე­ბით გა­სა­ზი­არე­ბე­ლია ადა­მი­ანის უფლე­ბათა ევრო­პული სა­სა­მა­რთლოს პრა­ქტი­კაც. არა­ერთ პრე­ცე­დე­ნტში ვკი­თხუ­ლობთ: კა­ნონი უნდა იყოს ხე­ლმი­სა­წვდომი, წი­ნა­სწა­რგა­ნჭვრე­ტადი და ზუ­სტად გა­ნსა­ზღვრული, აგრე­თვე უნდა შე­იცა­ვდეს სხვა გა­რა­ნტი­ებს თვი­თნე­ბო­ბის რი­სკი­სგან და­სა­ცა­ვად. ამა­სთან, კა­ნო­ნის სი­ცხა­დის მო­თხო­ვნა გუ­ლი­სხმობს, რომ ყველა ნო­რმა, რო­მე­ლსაც თა­ვი­სუ­ფლე­ბის აღკვეთა ემყა­რება, სა­კმა­რი­სად ზუ­სტი უნდა იყოს, რათა პი­რმა, თუ­ნდაც სა­თა­ნადო კო­ნსუ­ლტა­ციით, წი­ნა­სწარ გა­ნჭვრი­ტოს იმ ხა­რი­სხით, რო­მე­ლიც მო­ცე­მულ გა­რე­მო­ებებს შე­ესა­ბა­მება, თუ რა შე­დეგი მო­ჰყვება ამა თუ იმ ქმე­დე­ბას.

2000 წლის 19 ოქტო­მბრის გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბაში სა­ქმეზე “ვლოხი პო­ლო­ნე­თის წი­ნა­აღმდეგ” სა­სა­მა­რთლომ და­ასკვნა, რომ ის ნო­რმა, რო­მე­ლიც იმდე­ნად ბუ­ნდო­ვა­ნია, რომ სა­ხე­ლმწიფო ხე­ლი­სუ­ფლე­ბის უფლე­ბა­მო­სილ ორგა­ნო­ებს აბნევს, მა­რთლზო­მი­ერე­ბის მო­თხო­ვნე­ბთან შე­უსა­ბა­მოა.

სა­ბო­ლოოდ, უნდა ითქვას, რომ და­მო­უკი­დე­ბლად სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვის სა­ხე­ობის ან ში­ნა­არსისა, მნი­შვნე­ლო­ვა­ნია ის გა­რე­მო­ება, რომ ამ სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვი­სთვის გა­თვა­ლი­სწი­ნე­ბუ­ლია პა­სუ­ხი­სმგე­ბლო­ბის ისეთი ზომა, რო­გო­რიც არის თა­ვი­სუ­ფლე­ბის აღკვეთა. პი­რო­ვნე­ბის მდგო­მა­რე­ობა, ვი­საც თა­ვი­სუ­ფლება აღე­კვეთა, არ გა­უმჯო­ბე­სდება მისი ქმე­დე­ბის სი­სხლის, ადმი­ნი­სტრა­ციულ ან სხვა სა­ხის სა­მა­რთა­ლდა­ღვე­ვად და­კვა­ლი­ფი­ცი­რე­ბით. მა­რთლმსა­ჯუ­ლე­ბის გა­ნხო­რცი­ელე­ბის ფუ­ნდა­მე­ნტური პრი­ნცი­პები არ იძენს გა­ნსხვა­ვე­ბულ მნი­შვნე­ლო­ბას სა­მა­რთა­ლდა­რღე­ვათა ცა­ლკე­ული სა­ხე­ების მი­ხე­დვით. სა­მა­რთა­ლწა­რმო­ება, მი­უხე­და­ვად სა­მა­რთა­ლდა­რღვე­ვის სა­ხისა, უნდა მი­მდი­ნა­რე­ობდეს სა­მა­რთლი­ანი სა­სა­მა­რთლოს ყველა პრი­ნცი­პის და­ცვით.”

ამავე საქმეზე უნდა აღინიშნოს რომ 2006 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ საკონსტიტუციო სარჩელი მისაღებად ცნო საქმის არსებითი განხილვისთვის და დროებით შეაჩერა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 208-ე (§7) მუხლის მოქმედება სამართალწარმოების მიმდინარეობის პროცესში. 2006 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, კი სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო სსსკ-ის 208-ე მუხლი.

ამასთანავე უნდა აღინიშნოს რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს 2006 წლის 15 დეკემბრის გადაწვეტილება N1/3/393, 397 არის მოხსენიებული ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწვეტილებაში. საქმეში „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ (საჩივარი no. 1484/07) 2012 წლის 2 ოქტომბერის საქმის მიხედვით:

§ 44. 2006 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო სსსკ-ის 208-ე (§7) მუხლი.

§ 45. საკონსტიტუციო სასამართლომ, მხედველობაში მიიღო რა სასამართლო პრაქტიკა, დაასკვნა, რომ სსსკ-ის 208-ე მუხლით დადგენილ პროცედურასთან მიმართებით, კონვენციის მე-6 (§1) მუხლი გამოიყენება მისი „სისხლისსამართლებრივი მნიშვნელობით“. სასამართლომ შემდგომ განმარტა, რომ სამართალწარმოება, რომელიც უფლებამოსილებას აძლევს მოსამართლეს, საქმის ზეპირი მოსმენისას გაასამართლოს პირი საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის/სასამართლოს შეურაცხყოფისთვის ადგილზე მიღებული განსჯისა და გადაწყვეტილების საფუძველზე, ზეპირი მოსმენის გარეშე, არღვევს სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების ფუნდამენტურ გარანტიას და ასევე უფლებას იმისა, რომ პირს გააჩნდეს დრო და საშუალებები მოემზადოს დაცვისათვის და ა.შ.

§ 46. საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა, რომ გასამართლებული პირისთვის გასაჩივრების უფლებაზე უარის თქმით, სსსკ-ის 208-ე მუხლის საფუძველზე, მისი დებულების §7 არღვევს კონსტიტუციის 42-ე (§1) და კონვენციის №7 დამატებითი ოქმის მე-2 მუხლებს. აღნიშნული არგუმენტაციის გასამყარებლად, საკონსტიტუციო სასამართლომ მაგალითისთვის მოიყვანა საქმე Gurepka v. Ukraine (no. 61406/00, §§ 59-62, 6 September 2005).

ამავე საქმეში ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლო მიუთითა რომ:

§ 47. თავის გადაწყვეტილებაში, საკონსტიტუციო სასამართლომ აგრეთვე გააკრიტიკა სასამართლოს შეურაცხყოფის შესახებ სამართალდარღვევის განმარტება,რომელიც მოცემულია სსსკ-ის 208-ე (§6) მუხლში.

და იქვე ციტირებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს №1\4\393,397 გადაწვეტილების შემდეგ ამონარიდს:

„ნორმაში სამართალდარღვევის შინაარსი არ არის მკაფიოდ ფორმულირებული, რის გამოც მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ნორმის განმარტების საფუძვე-ლზე, რაც ისევ მისი არაკონკრეტულობიდან და ბუნდოვანებიდან გამომდინარე, არაერთგვაროვანია. ...

როდესაც კანონმდებლობით ხდება პასუხისმგებლობის ისეთი ზომის შემოღება, როგორიცაა დაპატიმრება, მკაფიოდ უნდა ჩამოყალიბდეს თავად სამართალდარღვევის შინაარსი, რომლისთვისაც გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობის ეს ზომა. ... ხოლო, მეორე მხრივ, სამართალშემფარდებელმა (მო-

სამართლემ) შეძლოს შესაბამისი ნორმების სწორად და ადეკვატურად გამოყენება. საკონსტიტუციო სასამართლოს აზრით, ისეთი უმნიშვნელოვანესი მიზნის მიღწევა და დაცვა, როგორიცაა სასამართლოს ავტორიტეტი და ქმედითი მართლმსაჯულება, არ უნდა მოხდეს ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების შელახვის ხარჯზე.“

3. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2012 წლის 2 ოქტომბერის გადაწვეტილებაში (საჩივარი no. 1484/07) საქმეში „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოსარჩელისათვის რადგან იგი შესაძლოა იყოს მოგვიანებით პრეცედენტი მოსარჩელისთვის, თუ მისი საკითხი არ დაკმაყოფილდა საქართველოში.

კონკრეტულად კი სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლო საქმეში „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ ხაზს უსვამს რომ „ნებისმიერ დაკავებას ან დაპატიმრებას ჰქონდეს სამართლებრივი საფუძველი ეროვნულ კანონმდებლობაში, მაგრამ ასევე კავშირში უნდა იყოს კანონის ხარისხთან, რაც გულისხმობს მის შესაბამისობას კანონის უზენაესობასთან -კონვენციის ყველა მუხლისთვის განუყოფელი ცნება (იხ. Stafford v. the United Kingdom [GC],no. 46295/99, §63, ECHR 2002 IV, and Kafkaris v. Cyprus [GC], no. 21906/04, § 116, ECHR 2008). „კანონის ხარისხი“ თავის მხრივ მოიცავს იმას, რომ იქ, სადაც ეროვნული კანონმდებლობა თავისუფლების აღკვეთის უფლებამოსილებას ითვალისწინებს, ის უნდა იყოს საკმარისად ხელმისაწვდომი, ზუსტი და წინასწარ განჭვრეტადი მისი გამოყენების დროს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული თვითნებობის ყოველგვარი რისკი (იხ., მაგ., Nasrulloyev v. Russia, no. 656/06, §71, 11 October 2007, and Mooren v. Germany [GC], no. 11364/03, §76, 9 July 2009). კონვენციით დადგენილი „კანონიერების“ სტანდარტი მოითხოვს, რომ ყველა კანონი იყოს საკმარისად ზუსტი, რათა პირს მისცეს საშუალება, საჭიროების შემთხვევაში და შესაბამისი რჩევით - მოცემული გარემოებებიდან გამომდინარე, გარკვეული ხარისხით, წინასწარ განსაზღვროს ის შედეგები, რომლებსაც მოცემული ქმედება გამოიწვევს“. (§ 62)

გარდა ამისა მნიშვნელოვანია, რომ სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლომ მოსარჩელეთა პატიმრობის პროპორციულობა განიხილა გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით. მაშინ რომ სასამართლო პროცესზე ბაია მარგიშვილმა დახია საკუთარი დოკუმენტი, და განაცხადა რომ თავზე გადაახიეს კონსტიტუცია, ბაია მარგიშვილის წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალი, საკუთარი აზრის გამოხატვისთვის, სასამართლო პროცესზე, 366 მუხლის მე-2 პუნქტით ითვალისწინებს მათ შორის პატიმრობას. საქმეში „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, შეურაცხმყოფელი ფრაზა იყო - „ლავრენტი ბერიას ნაბიჭვარი“, წარმოთქმული მომჩივნების მიერ. ამასთან დაკავშირებით ევროპულმა სასამართლომ განაცხადა (§ 89) რომ: „დემოკრატიულ საზოგადოებაში, დიდი მოთმინება უნდა იქნეს გამოჩენილი მსგავსი შეხედულებებისადმი, რომლებიც კრიტიკულია მნიშვნელოვანი საჯარო პირების მიმართ, მაშინაც კი, როდესაც მსგავსი აზრების გამოხატვა ხდება ასე აშკარად და პროვოკაციული გზით, როგორც ეს ამ შემთხვევაში მოხდა (იხ. Hyde Park and Others (nos. 5 and 6), ხსენებული ზემოთ §43, და Nilsen and Johnsen v. Norway [GC], no. 23118/93, §§ 52 and 53, ECHR 1999 VIII).“

ევროპულმა სასამართლომ საქმეში დაადგინა რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-5 (§1) მუხლის კონვენციის მე-6 (§1) მუხლის, კონვენციის მე-6 (§3 „c“) მუხლთან ერთობლიობაში, კონვენციის მე-11 მუხლის №7 დამატებითი ოქმის მე-2 მუხლების დარღვევას სახელმწიფოს მხრიდან.

დასკვნის სახით უნდა ითქვას, რომ სადავო საქმეში სახელმწიფო ერთსა და იმავე ფაქტობრივ გარემოებაზე ორჯერ ახორციელებს რეაგირებას, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტით გარანტირებულ განმეორებითი მსჯავრდების აკრძალვის პრინციპს. აღნიშნული ნორმა იცავს პირს სახელმწიფოს მხრიდან განმეორებითი დევნისა და სანქცირებისგან იმავე ქმედებაზე და წარმოადგენს სამართლებრივი უსაფრთხოებისა ფუნდამენტურ გარანტიას მოსარჩელისთვის.

ბაია მარგიშვილის მიმართ ერთხელ განხორციელდა სამართლებრივი რეაგირება 2025 წლის 7 ნოემბერს სასამართლო სხდომაზე განხორციელებული ქმედებების გამო. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის საფუძველზე მას დაეკისრა 200 ლარის ჯარიმა და იგი გაძევებულ იქნა სხდომის დარბაზიდან. აღნიშნული სანქცია არ იყო მხოლოდ ტექნიკური ხასიათის ღონისძიება. იგი ატარებდა რეპრესიულ და დამსჯელ ფუნქციას, ემსახურებოდა სასამართლოს ავტორიტეტის დაცვას და წესრიგის აღდგენას. შესაბამისად, სახელმწიფომ უკვე მოახდინა სამართლებრივი რეაგირება იმ ქმედებაზე, რომელიც მან წესრიგის დარღვევად და სასამართლოსადმი უპატივცემულობად შეაფასა. თუმცა მიუხედავად ამისა, იმავე ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე ბაია მარგიშვილის მიმართ დაიწყო სისხლისსამართლებრივი დევნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 366 მუხლის მე-2 ნაწილით. ბრალდების ფორმულირებიდან ირკვევა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა ეფუძნება ზუსტად იმავე ქმედებებს, მოსამართლისადმი უნდობლობის გამოხატვას, სასამართლო პროცესის დროს მოსარჩელის ემოციურ რეაქციას და საკუთარი დოკუმენტაციის დახევას. ფაქტობრივი საფუძველი ერთია, თუმცა განსხვავებულია სამართლებრივი კვალიფიკაცია. (აღნიშნულ საკონსტიტუციო სარჩელში, განსჯადობიდან გამომდინარე, არ არის განხილული საკუთარი დოკუმენტის დახევა სასამართლო პროცესზე, რამდენად შეიძლება იყოს სისხლის სამართლებრივი დანაშაული).

ევროპული ადამიანის უფლებათა სასამართლოს დიდმა პალატამ საქმეში Zolotukhin v. Russia[4] მკაფიოდ დაადგინა, რომ ne bis in idem-ის შეფასებისას გადამწყვეტია ფაქტობრივი გარემოებების იდენტობა და არა სამართლებრივი შეფასების ფორმალური განსხვავება. თუ მეორე დევნა ეფუძნება იმავე ფაქტობრივ ქმედებას, აკრძალვა ვრცელდება. მოცემულ შემთხვევაში ფაქტობრივი იდენტობა აშკარაა.

ამასთანავე, პირველ რეაგირებას უკვე ჰქონდა სადამსჯელო, ჯარიმის ხასიათი. სტანდარტი დადგენილია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული Engel-ის კრიტერიუმებით. სანქცია იყო საჯარო-სამართლებრივი, რეპრესიული და დასჯაზე ორიენტირებული. შესაბამისად, შემდგომი სისხლისსამართლებრივი დევნა წარმოადგენს ორმაგ სანქცირებას. საქმეში Engel and Others v. the Netherlands (nos. 5100/71 et al., 8 June 1976) სასამართლომ ჩამოაყალიბა კრიტერიუმები, რომელთა საფუძველზეც უნდა შეფასდეს, წარმოადგენს თუ არა კონკრეტული სანქცია „სისხლისსამართლებრივს“ კონვენციის გაგებით. სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფოს მიერ სანქციის ფორმალურად „არასისხლისსამართლებრივად“ კლასიფიცირება ვერ გამორიცხავს მის სისხლისსამართლებრივ ბუნებას. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ნორმის რეალურ შინაარსსა და სანქციის სიმძიმეს. აღნიშნული სტანდარტის გამოყენებით, როდესაც სანქცია ატარებს რეპრესიულ და სადამსჯელო ხასიათს და ემსახურება საჯარო წესრიგის დაცვას, იგი შეიძლება შეფასდეს როგორც „სისხლის სამართლებრივი ბუნების“, მიუხედავად იმისა არის თუ არა იგი სისხლის სამართლებრივად კლასიფიცირებული ფორმალურად.

თუმცა მოცემული საქმე მხოლოდ განმეორებითი მსჯავრდების პრობლემით არ შემოიფარგლება. იგი ასევე ეხება გამოხატვის თავისუფლების საკითხს, რომელიც დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის 17-ე მუხლით. სასამართლოს კრიტიკა, მათ შორის ემოციური, მკვეთრი ან თუნდაც არაკომფორტული ფორმით გამოხატული პოზიცია, დემოკრატიული საზოგადოების განუყოფელი ნაწილია. სასამართლოს ავტორიტეტის დაცვა ვერ იქცევა დასჯის ინსტრუმენტად, რომლითაც შეზღუდული იქნება კრიტიკული აზრის გამოხატვა თუნდაც სასამართლო პროცესზე.

ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში არაერთხელ აღინიშნა, რომ სასამართლოები, როგორც საჯარო ხელისუფლების ორგანოები, უნდა იტანდნენ უფრო ფართო კრიტიკას, ვიდრე კერძო პირები. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს ავტორიტეტის დაცვა შეიძლება წარმოადგენდეს ლეგიტიმურ მიზანს, ამ მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ზომები უნდა იყოს აუცილებელი და პროპორციული. როდესაც სახელმწიფომ უკვე მოახდინა საპროცესო რეაგირება და უზრუნველყო წესრიგის აღდგენა, დამატებით სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება იმავე ქმედებაზე აჩენს რეპრესიული რეაგირების შთაბეჭდილებას და ქმნის „მსუსხავ ეფექტს“ (chilling effect) გამოხატვის თავისუფლებაზე.

თუ სასამართლო სხდომაზე ემოციური და კრიტიკული პოზიციის გამოხატვა შეიძლება გადაიზარდოს ჯერ საპროცესო სანქციაში და შემდეგ სისხლისსამართლებრივ დევნაში, ეს ქმნის საფრთხეს, რომ პირები თავს შეიკავებენ ნებისმიერი კრიტიკული პოზიციის გამოხატვისგან. ასეთ პირობებში სასამართლოს ავტორიტეტის დაცვა გარდაიქმნება კრიტიკის ჩახშობის მექანიზმად. მითუმეტეს თუ გავითვალისნევთ იმას, რომ სასამართლომ 7 ნოემბერს თით პროცესზე აღმოფხვრა საკითხი, და დააჯარიმა 200 ლარით, და ასევე მიუსაჯა მას 14 დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეკრება/მანიფესტაციის დროს სავალ გზაზე დგომისთვის. მეორე სისხლის სამართლებრივი სასჯელი იმავე ქმედებისთვის, გაურკვეველ მიზნებს ემსახურება, უფრო მეტად შურისძიების შთაბეჭდილებას ტოვებს

4. სასარჩელო მოთხოვნა

მოსარჩელე ითხოვს - არაკონსტიტუციურად იქნეს ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 366-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც იძლევა ერთი და იმავე ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებისა და პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას, იმ შემთხვევაში როდესაც აღნიშნულ ქმედებაზე უკვე განხორციელებულია რეპრესიული ხასიათის რეაგირება სასამართლოს მიერ - საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-8 პუნქტთან მიმართებით.

[1] ლოლაძე ბ., ფირცხალაშვილი ა., ძირითადი უფლებები - კომენტარი. გვ. 815

[2] ლოლაძე ბ., ფირცხალაშვილი ა., ძირითადი უფლებები - კომენტარი. გვ. 816 აბზ. 2121

[3] Grabenwarter/Pabel, EMRK, § 24, Rn. 164; Asadbeyli and Others v. Azerbaijan.

[4]Zolotukhin v. Russia (no. 14939/03, Grand Chamber, 10 February 2009

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: კი

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა