საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეების − გიორგი კვერენჩხილაძისა და თეიმურაზ ტუღუშის განსხვავებული აზრი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2026 წლის 24 ივნისის №3/8/1953 განჩინებასთან დაკავშირებით

1. გამოვხატავთ რა ჩვენი კოლეგებისადმი – საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის წევრებისადმი პატივისცემას, ამავე დროს, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 47-ე მუხლის შესაბამისად, გამოვთქვამთ განსხვავებულ აზრს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2026 წლის 24 ივნისის №3/8/1953 განჩინებასთან დაკავშირებით (შემდგომში − №3/8/1953 განჩინება).

2. №3/8/1953 განჩინებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არ მიიღო არსებითად განსახილველად თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს №1953 კონსტიტუციური წარდგინება, რომლის ფარგლებშიც, ამავე სასამართლოს მოსამართლე ვლადიმერ ხუჭუა ითხოვდა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლის შენიშვნის მე-11 ნაწილისა და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1¹ პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობის შემოწმებას საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტთან მიმართებით.

3. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლის შენიშვნის მე-11 ნაწილით დადგენილია, რომ სასამართლო პირს, აღნიშნული მუხლით განსაზღვრული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის შემთხვევაში, „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით, ჩამოართმევს იმავე კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ უფლებებს. თავის მხრივ, „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1¹ პუნქტის პირველი წინადადება ადგენს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45-ე, 45​​​¹ ან 100² მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, სასამართლო პირს ჩამოართმევს ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ უფლებას 3 წლის ვადით, ხოლო იმავე პუნქტის „დ“, „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტებში მითითებულ უფლებებს − 5 წლის ვადით. ამდენად, პირს, რომელიც ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად იქნება ცნობილი მცენარე კანაფის ან მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შეძენაში, შენახვაში, გადაზიდვაში, გადაგზავნაში, მოხმარებაში ან/და მისი ზემოქმედების ქვეშ ყოფნაში, სადავო ნორმების საფუძველზე, ჩამოერთმევა სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლება 3 წლის ვადით, ხოლო პედაგოგიურ და საგანმანათლებლო დაწესებულებაში საქმიანობის, საჯარო სამსახურში საქმიანობისა და იარაღის დამზადების, შეძენის, შენახვისა და ტარების უფლებები − 5 წლის ვადით. იმავდროულად, ზემოხსენებული უფლებების ჩამორთმევას გააჩნია ავტომატური, არაინდივიდუალიზებული და იმპერატიული ხასიათი. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ადმინისტრაციული სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში განსაზღვროს, არსებობს თუ არა, და რა ფარგლებში, პირისათვის აღნიშნული უფლების ჩამორთმევის მექანიზმის გამოყენების საჭიროება.

4. №1953 კონსტიტუციური წარდგინების ავტორი მიუთითებდა, რომ მცენარე კანაფის/მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შენახვა ქმნის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოებისათვის მხოლოდ მინიმალურ საფრთხეს. მიუხედავად ამისა, სადავო ნორმებით აღნიშნული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის გათვალისწინებულია ავტომატური, აბსოლუტურად განსაზღვრული და არაინდივიდუალიზებული სამართლებრივი შედეგები, რაც არსებითად ნეგატიურად ზემოქმედებს ინდივიდის სოციალურ და პროფესიულ ცხოვრებაზე. კონსტიტუციური წარდგინების ავტორის მოსაზრებით, სადავო ნორმებით დადგენილი უფლებების ჩამორთმევა, ერთი მხრივ, თავისი ავტომატური და არაინდივიდუალიზებული ხასიათის, აგრეთვე თავად უფლებების ჩამორთმევის ხანგრძლივობის, ხოლო, მეორე მხრივ, ჩადენილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ბუნების გათვალისწინებით, აშკარად არაპროპორციულ სასჯელად და, შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტთან შეუსაბამო ღონისძიებად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული.

5. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ იდენტური სამართლებრივი პრობლემის კონსტიტუციურობა შეაფასა 2026 წლის 26 მარტის №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებაში, საქმეზე „თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინებები საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლის შენიშვნის მე-11 ნაწილისა და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1¹ პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობის თაობაზე“ (შემდგომში − №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილება), რომლის ფარგლებში შემოთავაზებულ გადაწყვეტას არ დავეთანხმეთ და, შესაბამისად, გამოვთქვით განსხვავებული აზრი.[1] განსხვავებული აზრი დეტალურად მიმოიხილავს სასჯელის/სანქციის კონსტიტუციურობის მიმართ საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტისგან მომდინარე მოთხოვნებსა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ სასჯელის/სანქციის პროპორციულობის შეფასების ძირითად სტანდარტებს, მათ შორის, ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის ღონისძიებების მიზნებს, დანიშნულებასა და კონსტიტუციურ საზღვრებს. განსხვავებულ აზრში დასაბუთებულია, რომ პირისათვის სანქციის/სასჯელის დაკისრება მაშინ შეიძლება საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებთან შესაბამისად ჩაითვალოს, როდესაც იგი ემსახურება ლეგიტიმური პენოლოგიური მიზნების მიღწევას, რაც გულისხმობს სამართლიანობის აღდგენას, ახალი სამართალდარღვევის ჩადენის სპეციალურ და ზოგად პრევენციას, სამართალდამრღვევი პირის რესოციალიზაციას, აგრეთვე მაშინ, როდესაც ეფუძნება სასჯელის/სანქციის ინდივიდუალიზაციის პრინციპს და არ წარმოადგენს პირის უფლებების თვითმიზნურ, ავტომატურ ან/და აშკარად არაპროპორციულ შეზღუდვას. სწორედ აღნიშნულ სტანდარტებზე დაყრდნობით, განსხვავებული აზრის ავტორებმა მივიჩნიეთ, რომ ინდივიდუალური გარემოებების შეფასებისა და სასჯელის ინდივიდუალიზაციის შესაძლებლობის გამორიცხვით, მხოლოდ აბსტრაქტულ საფრთხეებზე მითითებითა და ზოგადი პრევენციული მიზნებით, სახელმწიფოს მხრიდან სანქციის/სასჯელის ავტომატური დაწესება ინდივიდს აქცევს სახელმწიფოს მკაცრი ნარკოპოლიტიკის განხორციელების და „საჩვენებელი დასჯის“ ინსტრუმენტად, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს.

6. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმმა №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ გასაჩივრებული რეგულირების შემუშავების ლეგიტიმური საჯარო ინტერესები, როგორებიცაა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების დაცვა, ახალგაზრდა თაობის სრულფასოვანი განვითარებისათვის საფრთხისშემცველი ფაქტორების შემცირება, აგრეთვე სახელმწიფო ინსტიტუტების გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა და საჯარო მმართველობისადმი საზოგადოების ნდობის გარანტირება, ამართლებდა შესაბამისი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენი პირისათვის რიგი უფლებების სავალდებულო და ავტომატური ჩამორთმევით განპირობებულ უარყოფით ეფექტებს (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2026 წლის 26 მარტის №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილება საქმეზე „თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინებები საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლის შენიშვნის მე-11 ნაწილისა და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1¹ პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობის თაობაზე“, II-26, 27, 31, 32-33, 36, 47). მაშასადამე, სადავო ნორმების საფუძველზე, მცენარე კანაფის ან მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შეძენის, შენახვის, გადაზიდვის ან/და გადაგზავნის გამო, პირისათვის შესაბამისი უფლებების ავტომატური და არაინდივიდუალიზებული ჩამორთმევა არ ჩაითვალა აშკარად არაპროპორციული სასჯელის ზომად, ხოლო სადავო ნორმები მიჩნეულ იქნა საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებთან თავსებადად (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2026 წლის 26 მარტის №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილება საქმეზე „თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინებები საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 45¹ მუხლის შენიშვნის მე-11 ნაწილისა და „ნარკოტიკული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის 1¹ პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობის თაობაზე“, II-47).

7. №3/8/1953 განჩინებაში, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნა, რომ №1953 კონსტიტუციური წარდგინებით სადავოდ გამხდარი სამართლებრივი პრობლემა უკვე გადაწყვეტილია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ. ჩვენმა კოლეგებმა მიიჩნიეს, რომ კონსტიტუციური წარდგინების ავტორი კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა, არსებითად, იმავე საკითხს, რომელზეც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ უკვე იმსჯელა და შეაფასა სადავო ნორმების შესაბამისობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტთან. ამასთანავე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ №1953 კონსტიტუციური წარდგინებით არ იყო იდენტიფიცირებული რაიმე დამატებითი პრობლემური საკითხი ან მოთხოვნა, რომლის კონსტიტუციურობის თაობაზეც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია.

8. ვეთანხმებით ჩვენი კოლეგების არგუმენტაციას, რომ №1953 კონსტიტუციური წარდგინებით გასაჩივრებულ ამ კონკრეტულ მოწესრიგებასთან დაკავშირებით, კონსტიტუციური წარდგინების ავტორი მოსამართლის მიერ სადავოდ გამხდარი ყველა არსებითი საკითხი გადაწყვეტილია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებით, თუმცა არ ვიზიარებთ სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილებით შემოთავაზებულ განმარტებებსა და სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის თაობაზე დადგენილ სტანდარტებს. ამიტომ, ვრჩებით ჩვენ მიერ №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით გამოთქმულ განსხვავებულ აზრში დაფიქსირებული პოზიციების ერთგული.

9. კვლავაც მივიჩნევთ, რომ სადავო ნორმებით დადგენილი სამართლებრივი მოწესრიგება, რომელიც მცენარე კანაფის ან მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შეძენასთან, შენახვასთან, გადაზიდვასთან, გადაგზავნასთან, მოხმარებასთან ან/და მისი ზემოქმედების ქვეშ ყოფნასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის შემთხვევაში, პირისთვის სხვადასხვა უფლების ავტომატურ და სავალდებულო ჩამორთმევას ითვალისწინებს და სრულად გამორიცხავს სასჯელის ინდივიდუალიზაციის შესაძლებლობას, ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით სასჯელის პროპორციულობის მიმართ დადგენილ მოთხოვნებს. მოცემულ შემთხვევაში, ჩვენთვის სამართლებრივად კვლავაც დაუსაბუთებელია, რატომ არის სასჯელის ინდივიდუალიზაციის შესაძლებლობის სრული გამორიცხვა აუცილებელი შესაბამისი ლეგიტიმური მიზნების მისაღწევად და რატომ ვერ უზრუნველყოფდა თითოეული საქმის ინდივიდუალურ გარემოებებზე დაფუძნებული შეფასება იმავე ლეგიტიმური მიზნების ეფექტიან დაცვას. იმავდროულად, განსახილველ საქმეზეც მივიჩნევთ, მცენარე კანაფის ან მარიხუანის მცირე ოდენობით უკანონო შეძენასთან, შენახვასთან, გადაზიდვასთან, გადაგზავნასთან, მოხმარებასთან ან/და მისი ზემოქმედების ქვეშ ყოფნასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, თავისთავად, არ წარმოშობს სხვადასხვა სამართლებრივ სფეროში მომეტებული საფრთხის მატარებელ სუბიექტად პირის მიჩნევის საფუძველს. პასუხისმგებლობის დაკისრება უნდა ემყარებოდეს პირის რეალურ ქცევასა და მისგან მომდინარე კონკრეტულ საფრთხეს და არა აბსტრაქტულ თუ ჰიპოთეტურ დაშვებებს ან სტერეოტიპულ წარმოდგენებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასჯელი მოემსახურება, უმთავრესად, ზოგადი პრევენციის მიზანს და ინდივიდი რეპრესიული ნარკოპოლიტიკის განხორციელებისა და სხვათა „საჩვენებელი დასჯის“ საშუალებად გადაიქცევა. ასეთ პირობებში, მითითებული უფლებების ერთდროული და ხანგრძლივი ვადით ავტომატური ჩამორთმევა ვერ უზრუნველყოფს ვერც სამართლიანობის აღდგენას, ვერც სპეციალური პრევენციისა და რესოციალიზაციის მიზნების მიღწევას და, საბოლოოდ, შეუთავსებელია საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით სასჯელის პროპორციულობის მიმართ წაყენებულ მოთხოვნებთან.

10. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაშიც, მივიჩნევთ, რომ სადავო მოწესრიგება, რომელიც ითვალისწინებს უფლებების ავტომატურ და არაინდივიდუალიზებულ ჩამორთმევას, ვერ აკმაყოფილებს სასჯელის პროპორციულობის მიმართ საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილ მოთხოვნებს.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლე

გიორგი კვერენჩხილაძე

თეიმურაზ ტუღუში

[1] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეების – გიორგი კვერენჩხილაძისა და თეიმურაზ ტუღუშის განსხვავებული აზრი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2026 წლის 26 მარტის №3/1/1914,1920,1921,1922,1928,1938 გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით.