კოლეგიის შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი – სხდომის თავმჯდომარე;

ევა გოცირიძე – წევრი;

გიორგი თევდორაშვილი – წევრი;

გიორგი კვერენჩხილაძე – წევრი, მომხსენებელი მოსამართლე.

სხდომის მდივანი: სოფია კობახიძე.

საქმის დასახელება: რევაზ ჩუბინიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.

დავის საგანი: „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის კონსტიტუციურობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან და მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით.

I
აღწერილობითი ნაწილი

1. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2026 წლის 5 ივნისს კონსტიტუციური სარჩელით (რეგისტრაციის №1966) მომართა რევაზ ჩუბინიძემ. №1966 კონსტიტუციური სარჩელი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველ კოლეგიას, არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადასაწყვეტად, გადმოეცა 2026 წლის 8 ივნისს. №1966 კონსტიტუციური სარჩელის თაობაზე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პირველი კოლეგიის განმწესრიგებელი სხდომა, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაიმართა 2026 წლის 24 ივნისს.

2. №1966 კონსტიტუციურ სარჩელში საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსადმი მომართვის სამართლებრივ საფუძვლებად მითითებულია: საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი; „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 31-ე მუხლი, 31¹ მუხლი და 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი.

3. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შემდეგი მიწა: რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა.

4. საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი განამტკიცებს სამართლის წინაშე ყველას თანასწორობის უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი კი განსაზღვრავს აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვის შესაძლებლობას საჯარო ინტერესებისათვის, კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.

5. №1966 კონსტიტუციური სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე ქალაქ თბილისში, კონკრეტულად კი, სოფელ გლდანში ფლობს 1345 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს, რომელზეც დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2). მოსარჩელე დაინტერესებული იყო აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით, რისთვისაც მიმართა შესაბამის საჯარო დაწესებულებას.

6. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის (შემდგომში, აღიარების კომისია) 2023 წლის 4 აგვისტოს №2559 განკარგულებით, მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. უარის თქმის მიზეზად კომისიამ განმარტა, რომ არ დასტურდებოდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე, მოსარჩელის მიერ აღნიშნული მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი, რაც იყო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების ერთ-ერთი აუცილებელი წინაპირობა. კერძოდ, აღიარების კომისიის განმარტებით, განსახილველ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობები განთავსებული იყო აღნიშნული კანონის ამოქმედების შემდეგ. ამასთანავე, მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა განმცხადებლის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებულ ტერიტორიას.

7. აღიარების კომისიის უარი მოსარჩელემ გაასაჩივრა საერთო სასამართლოში, რომელმაც მოსარჩელის მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, მათ შორის, იმ საფუძვლით, რომ დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი მოქცეული იყო სარეკრეაციო ზონა 2-ში. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით კი, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზეც ქალაქ თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2, მიიჩნევა რეკრეაციული დანიშნულების მიწის ნაკვეთად „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიზნებისათვის და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება გამოირიცხება.

8. საერთო სასამართლოში საქმის წარმოების პარალელურად, მოსარჩელე მხარემ განცხადებით მიმართა აღიარების კომისიას და მოითხოვა ინფორმაცია იმის თაობაზე, რამდენად წარმოადგენდა თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) და სარეკრეაციო ზონა 3-ში (რზ-3) მოქცევა, მასზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველს. განცხადების საპასუხო წერილში კომისიამ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ მოქმედი კანონმდებლობით, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) ან სარეკრეაციო ზონა 3-ში (რზ-3) მოქცევა არ წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძველს.

9. შედეგად, რამდენადაც საკუთრების უფლების აღიარებაზე პასუხისმგებელი ადმინისტრაციული ორგანო და საერთო სასამართლოები ამ ნორმას განსხვავებულად განმარტავენ, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმა ბუნდოვანია, რის გამოც, ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციით განმტკიცებული ძირითადი უფლებები.

10. მოსარჩელე მხარე აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული ნორმა, რომლის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, შემუშავებულია 2007 წელს, ჯერ კიდევ იმ პერიოდში, როდესაც არ არსებობდა თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა და ფუნქციური ზონირების ტერმინოლოგია. ამ რეგულაციაში მოიაზრებოდა ისეთი სივრცეები, რომლებიც, თავიანთი ფუნქციური დატვირთვიდან გამომდინარე, საზოგადოების მიერ რეალურად გამოიყენებოდა რეკრეაციული მიზნით. თავის მხრივ, დედაქალაქის სარეკრეაციო ზონა 2-ში არსებული ნებისმიერი მიწის ნაკვეთი, რეალურად, არ არის რეკრეაციული დანიშნულების ტერიტორია. კანონმდებლობის თანახმად, სარეკრეაციო ზონა 2 მოიცავს როგორც სარეკრეაციო, ისე განაშენიანებულ სივრცეს, ვინაიდან, სარეკრეაციო ზონა 2-ში, გამონაკლისის სახით, დაშვებულია ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების, სასტუმროების, კაფეებისა და რესტორნების მშენებლობა. ამდენად, მიწის ნაკვეთის სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცევა a priori არ ნიშნავს, რომ იგი რეკრეაციული დანიშნულებისაა. შესაბამისად, მსგავსი ტიპის მიწის ნაკვეთები ავტომატურად არ უნდა ექცეოდეს სადავო ნორმის მოქმედების ფარგლებში და მათზე ავტომატურად არ უნდა გამოირიცხებოდეს საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, როგორც ეს დადგენილია საერთო სასამართლოების ერთგვაროვანი პრაქტიკით.

11. შესაბამისად, მოსარჩელის პოზიციით, საერთო სასამართლოების მიერ სადავო ნორმისთვის მინიჭებული შინაარსი, ფიზიკურ პირს ართმევს საკუთრების უფლების მოპოვების კანონით დადგენილ შესაძლებლობას ისეთ მიწის ნაკვეთზე, რომელთან მიმართებითაც, პირს გააჩნია საკუთრების უფლების მოპოვების ლეგიტიმური მოლოდინი. მოსარჩელე განმარტავს, რომ სადავო ნორმა, ფართო გაგებით, ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს − რეკრეაციული სივრცეების დაცვას კერძო პირის საკუთრებაში გადასვლისაგან. მიუხედავად ამისა, ნორმის საერთო სასამართლოსეული ინტერპრეტაცია ამ მიზნის მიღწევისკენ არ არის მიმართული და შედეგად, გაუმართლებლად ზღუდავს კერძო პირის ინტერესებს.

12. გარდა საკუთრების უფლების დარღვევისა, მოსარჩელის მტკიცებით, გასაჩივრებული რეგულაცია იწვევს დისკრიმინაციულ მოპყრობას არსებითად თანასწორი პირების მიმართ, ვინაიდან ერთსა და იმავე სარეკრეაციო ზონაში არსებულ თვითნებურად დაკავებულ ორ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება დამოკიდებული ხდება იმაზე, საქმის განხილვა დასრულდება ადმინისტრაციულ ორგანოში, თუ გაგრძელდება საერთო სასამართლოში.

13. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე ითხოვს საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან და მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით სადავო ნორმის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობას, რომელიც რეკრეაციული დანიშნულების პარკის, ტყე-პარკის, სკვერის და სხვა ტერიტორიის ქვეშ, ავტომატურად მოიაზრებს დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმით, სარეკრეაციო ზონა 2-ის (რზ-2) ფარგლებში არსებულ ნებისმიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს − მისი ფაქტობრივი მდგომარეობისა და რეალური რეკრეაციული ფუნქციის შეფასების გარეშე.

14. მოსარჩელე მხარე, საკუთარი არგუმენტაციის გასამყარებლად, მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და საერთო სასამართლოების პრაქტიკაზე.

II
სამოტივაციო ნაწილი

1. კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მისაღებად, აუცილებელია, რომ იგი აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს. „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, კონსტიტუციური სარჩელი დასაბუთებული უნდა იყოს. აღნიშნული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით კი განისაზღვრება საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულება, რომლებიც ადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთებულად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ მასში მოცემული არგუმენტაცია შინაარსობრივად შეეხებოდეს სადავო ნორმას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 5 აპრილის №2/3/412 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები − შალვა ნათელაშვილი და გიორგი გუგავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-9). ამავდროულად, „კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღებისათვის აუცილებელია, მასში გამოკვეთილი იყოს აშკარა და ცხადი შინაარსობრივი მიმართება სადავო ნორმასა და კონსტიტუციის იმ დებულებებს შორის, რომლებთან დაკავშირებითაც, მოსარჩელე მოითხოვს სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურად ცნობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის №1/3/469 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე კახაბერ კობერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1). წინააღმდეგ შემთხვევაში, კონსტიტუციური სარჩელი მიიჩნევა დაუსაბუთებლად და „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, არ მიიღება არსებითად განსახილველად.

2. №1966 კონსტიტუციური სარჩელით, მოსარჩელე ითხოვს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით. მოსარჩელის განცხადებით, საკუთრების უფლების დარღვევას იწვევს სადავო ნორმის ბუნდოვანება და მისი ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც მას მიანიჭეს საერთო სასამართლოებმა.

3. სადავო ნორმის ბუნდოვანების არგუმენტს მოსარჩელე მხარე აყრდნობს იმ გარემოებას, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე პასუხისმგებელ ადმინისტრაციულ ორგანოს ქალაქ თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) არსებული ტერიტორიები ავტომატურად არ შეჰყავს სადავო ნორმით გათვალისწინებულ რეკრეაციული დანიშნულების ტერიტორიაში, ხოლო საერთო სასამართლოები პირიქით, სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) არსებულ მიწის ნაკვეთებს ავტომატურად აქცევენ სადავო ნორმის მოქმედების სფეროში, რაც გამორიცხავს მსგავსი ტიპის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.

4. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ზემოაღნიშნულ არგუმენტს სადავო ნორმის ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით. უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია, რომ უშუალოდ სადავო ნორმა ნათლად მიუთითებს მის შინაარსსა და მოქმედების ფარგლებზე. კერძოდ, აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შემდეგი მიწა: რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა. მაშასადამე, სადავო ნორმა მთავარ აქცენტს აკეთებს მიწის ნაკვეთის რეკრეაციულ დანიშნულებაზე და ადგენს, რომ რეკრეაციული დანიშნულების მქონე მიწა, თავად ამ ნორმაში გამოყოფილი გამონაკლისების გარდა, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება.

5. რაც შეეხება სადავო ნორმის მოქმედების ფარგლების თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მოქცეულ ტერიტორიაზე გავრცელების შემთხვევებს და ამ სამართლებრივი ურთიერთობის ირგვლივ არსებულ პრაქტიკას, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ გაუმახვილებია ყურადღება ამა თუ იმ ნორმის რეალური ნორმატიული შინაარსის დადგენის კონტექსტში, ავტორიტეტული ორგანოების მხრიდან, მისი პრაქტიკული გამოყენებისა და განმარტების მნიშვნელობაზე. ასეთ ავტორიტეტულ ორგანოებში, უპირველეს ყოვლისა, ცხადია, საერთო სასამართლოები იგულისხმება. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, „საერთო სასამართლოები, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, იღებენ საბოლოო გადაწყვეტილებას კანონის ნორმატიულ შინაარსთან, მის პრაქტიკულ გამოყენებასთან და, შესაბამისად, მის აღსრულებასთან დაკავშირებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთო სასამართლოების მიერ გაკეთებულ განმარტებას აქვს დიდი მნიშვნელობა კანონის რეალური შინაარსის განსაზღვრისას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 4 მარტის №1/2/552 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ლიბერთი ბანკი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-16).

6. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ნორმის გასაჩივრებულ ნორმატიულ შინაარსთან მიმართებით, საერთო სასამართლოების მიდგომა ერთგვაროვანია, რასაც თავად მოსარჩელე მხარეც არ უარყოფს. კერძოდ, როგორც ქვედა ინსტანციის საერთო სასამართლოების, ისე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, კანონმდებლობა, მათ შორის, სადავო ნორმა გამორიცხავს კონკრეტულ სარეკრეაციო ზონაში (ამ შემთხვევაში, თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2)) მდებარე თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2026 წლის 25 მარტის განჩინება №ბს-1364(კ-25) საქმეზე).

7. მაშასადამე, სადავო ნორმაში მოხსენიებულ ტერმინში „რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია“, აშკარად იგულისხმება სარეკრეაციო ზონაში არსებული, ამ შემთხვევაში, თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მოქცეული ტერიტორია და აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით, რაიმე ბუნდოვანებას ადგილი არ აქვს.

8. რაც შეეხება მოსარჩელის აპელირებას, სადავო რეგულირებასთან მიმართებით, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სასამართლოსგან განსხვავებულ პრაქტიკაზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანოსა და საერთო სასამართლოების კომპეტენციათა ურთიერთმიმართების მხედველობაში მიღებით, აღიარების კომისიის განმარტებების განსხვავებულობა ვერ გამოდგება სადავო ნორმის ბუნდოვანების საკითხის დამადასტურებელ არგუმენტად. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მოსარჩელის საქმეშივე განმარტა, რომ სასამართლოსათვის ადმინისტრაციული ორგანოს პრაქტიკა არ არის სავალდებულო (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2026 წლის 25 მარტის განჩინება №ბს-1364(კ-25) საქმეზე). პირიქით, როგორც წესი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება საჩივრდება საერთო სასამართლოში და სასამართლო ამოწმებს მის სისწორესა და კანონიერებას. ამ შემთხვევაში, განსახილველ საკითხთან მიმართებით, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2024 წლის 9 დეკემბრის განჩინებაში პირდაპირ მიუთითა, რომ „[აღიარების] კომისია არ არის უფლებამოსილი დააკმაყოფილოს [პირის] მოთხოვნა, თუ ის შეეხება სარეკრეაციო ზონის სტატუსის მქონე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას“ (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 9 დეკემბრის განჩინება №ბს-104 (კ-24) საქმეზე).

9. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო, სადავო ნორმის არსებული ფორმულირებისა და საერთო სასამართლოების ერთგვაროვანი პრაქტიკის მხედველობაში მიღებით, არ იზიარებს მოსარჩელის არგუმენტს სადავო ნორმის ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით. იმ პირობებში, როდესაც ნორმატიული აქტის რეალური და საბოლოო შინაარსის დადგენაზე პასუხისმგებელი ორგანოს მიდგომა, ამ ნორმის განმარტებასთან მიმართებით ერთგვაროვანი და თანმიმდევრულია, ნორმის ბუნდოვანებაზე აპელირებას გონივრული საფუძველი არ გააჩნია. მსგავს შემთხვევაში, ნორმას ბუნდოვანებას ვერ შესძენს ვერც ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მისი განსხვავებული შინაარსით განმარტება. ეს მოცემულობა შესაძლოა, იწვევდეს თავად ადმინისტრაციული ორგანოს პრაქტიკის დაახლოების საჭიროებას საერთო სასამართლოების პრაქტიკასთან, თუმცა ნორმის რეალურ შინაარსზე და, შესაბამისად, მის ბუნდოვანებაზე იგი რაიმე ფორმით გავლენას ვერ მოახდენს.

10. სადავო ნორმის ბუნდოვანებასთან დაკავშირებული მოსარჩელის არგუმენტის შეფასების შემდეგ, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო, №1966 კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, ყურადღებას გაამახვილებს მოსარჩელე მხარის იმ არგუმენტაციაზე, რომელიც შეეხება საკუთრების კონსტიტუციურ უფლებასთან მიმართებით, სადავო ნორმის იმ ნორმატიული შინაარსის კონსტიტუციურობას, რომელიც მას საერთო სასამართლოების მიერ ჩამოყალიბებული განმარტებით მიენიჭა. აღნიშნული განმარტების მიხედვით, სადავო ნორმის მოქმედების ფარგლებში ექცევა თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) არსებული ტერიტორია. შესაბამისად, თუ განმცხადებლის მიერ თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობს მსგავსი სტატუსის მქონე ტერიტორიაზე, სადავო ნორმის თანახმად, მასზე საკუთრების უფლების აღიარება გამოირიცხება.

11. მოსარჩელის განმარტებით, ქალაქ თბილისის სარეკრეაციო ზონებად დაყოფა განხორციელდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების შემდგომ. მოსარჩელე კი აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს ფლობდა ამ ტერიტორიის სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცევამდე და დასახელებული კანონის საფუძველზე ჰქონდა მასზე საკუთრების უფლების აღიარების ლეგიტიმური მოლოდინი.

12. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მნიშვნელოვანი განმარტებები აქვს გაკეთებული სახელმწიფოს, როგორც მესაკუთრის ცნებასთან დაკავშირებით. კერძოდ, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „კონსტიტუციით აღიარებული და უზრუნველყოფილი საკუთრება გულისხმობს ყველასათვის ერთიანი და თანასწორი საკუთრების უფლების დამკვიდრებას. საქართველო პოსტსაბჭოური ქვეყნებიდან ერთ-ერთი პირველი სახელმწიფოა, რომელმაც უარი თქვა საკუთრების ფორმებზე და, შესაბამისად, პრივილეგიური მესაკუთრის ინსტიტუტზე. ასეთ მესაკუთრეს საბჭოთა სინამდვილეში წარმოადგენდა სახელმწიფო. ... საკუთრების იდეა სახელმწიფოს, როგორც მესაკუთრეს უფლებრივად ათანაბრებს სხვა მესაკუთრეებთან. ამის შესაბამისად ჩამოყალიბდა ქართული სამოქალაქო კანონმდებლობა. საქართველოს ახალი სამოქალაქო კოდექსის 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილში მოცემულია უმნიშვნელოვანესი დებულება, რომ „სახელმწიფო სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობს ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი“. კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში პირთა თანასწორობის დაკანონებულმა პრინციპმა სახელმწიფო გაათანაბრა ამ ურთიერთობის სხვა სუბიექტებთან“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის №1/14/184,228 გადაწყვეტილება საქმეზე „სააქციო საზოგადოებები – „საქგაზი“ და „ანაჯგუფი“ (ყოფილი „თბილგაზოაპარატი“) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, 2).

13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მიზნებისთვის, სახელმწიფო, როგორც მესაკუთრე, უფლებრივად გათანაბრებულია სხვა მესაკუთრეებთან, რაც თავისთავად მიუთითებს, რომ კონსენსუალური ურთიერთობების ჭრილში სახელმწიფო ორდინალური მესაკუთრეა, რომელიც უფლებამოსილია, თავად განსაზღვროს საკუთარი ქონების (განსახილველ შემთხვევაში, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული და თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის) განკარგვის პირობები.

14. მოსარჩელე მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი ნორმა თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების არაღიარების მატერიალური პირობაა. აღნიშნული პირობის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა, თუ იგი წარმოადგენს რეკრეაციული დანიშნულების პარკს, ტყე-პარკს, სკვერს და სხვა ტერიტორიას (გარდა ამ ნორმითვე გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა).

15. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, სახელმწიფო უფლებამოსილია, გარკვეულ პირთა ჯგუფს იმაზე მაღალ ეკონომიკურ სარგებელზე წვდომის შესაძლებლობა მიანიჭოს, ვიდრე ეს საკუთრების კონსტიტუციური უფლებით არის მოთხოვნილი. შესაბამისად, კანონმდებლობის დონეზე შესაძლებელია არსებობდეს სხვადასხვა სახის სამართლებრივი უფლება თუ ინტერესი, რომელსაც ეკონომიკური ბუნება გააჩნია, თუმცა მათი დაწესების ვალდებულება საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან არ გამომდინარეობს (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2021 წლის 11 ივნისის №1/8/1527 განჩინება საქმეზე „თეიმურაზ ლორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

16. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, რიგ შემთხვევებში, საკუთრების კონსტიტუციური უფლების დაცული სფეროს გარეთ, კანონით დადგენილი სარგებლის მიღება შესაძლებელია, იქცეს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცულ ინტერესად, თუკი არსებობს ლეგიტიმური მოლოდინი მის მიღებასთან დაკავშირებით. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი ლეგიტიმური მოლოდინი. მოლოდინი, რომ ლეგიტიმურად და, შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციით, დაცულად ჩაითვალოს, მას უნდა გააჩნდეს კანონიერი საფუძველი და უნდა წარმოადგენდეს კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნას. საქართველოს კონსტიტუცია არ ქმნის სახელმწიფოსგან მატერიალური სარგებლის უპირობოდ მოთხოვნის უფლებას. აქ ნაგულისხმევია შემთხვევა, როდესაც მატერიალური სარგებლის მოთხოვნა ემყარება კონკრეტულ, ნამდვილ სამართლებრივ საფუძველს (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-44).

17. მოცემულ შემთხვევაში, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღებისთანავე, კანონით განსაზღვრული იყო, რომ საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარებოდა რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია. აღნიშნული პირობა, რომელიც ივარაუდება, რომ იმთავითვე ცნობილი იყო მოსარჩელისათვის, per se არ არის ალოგიკური და მისი განსაზღვრა, როგორც წესი, ექცევა სახელმწიფოს, როგორც ორდინალური მესაკუთრის დისკრეციის ფარგლებში, თავისუფლად განსაზღვროს საკუთარი ქონების განკარგვის პირობები. სხვა სიტყვებით, საკუთრების კონსტიტუციური უფლება, თავისთავად, არ ავალდებულებს სახელმწიფოს, საკუთრების უფლების აღიარებას დაუქვემდებაროს მის საკუთრებაში არსებული რეკრეაციული დანიშნულების ტერიტორია. თავის მხრივ, არც კონსტიტუციურ სარჩელშია წარმოდგენილი არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რა კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი ლეგიტიმური მოლოდინი განაპირობებს სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ რეკრეაციული დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობის სადავო ნორმით დადგენილი პირობისადმი დაქვემდებარების არაკონსტიტუციურობას.

18. გარდა ამისა, მოსარჩელე მხარეს არ წარმოუდგენია დამაჯერებელი არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების საქმისწარმოების დაწყების მომენტში, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არ ექცეოდა სარეკრეაციო ზონა 2-ში ან რომ იმ დროისათვის საერთო სასამართლოების პრაქტიკა სადავო ნორმის შინაარსის განმარტებასთან დაკავშირებით იყო განსხვავებული. შესაბამისად, კონსტიტუციური სარჩელიდან არ დასტურდება, რომ საქმისწარმოების დაწყების დროს მოქმედი საკანონმდებლო სივრცის ფარგლებში, მოსარჩელეს გააჩნდა რაიმე კანონიერი საფუძველი ლეგიტიმური მოლოდინისათვის, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე აღიარების წესით მოიპოვებდა საკუთრების უფლებას.

19. მოსარჩელე მხარე აგრეთვე მიუთითებს იმაზე, რომ სარეკრეაციო ზონა 2-ში არსებული ყველა მიწის ნაკვეთი არ არის რეკრეაციული დანიშნულების. ამ ტერიტორიაზე, გამონაკლისის სახით, დაშვებულია ინდივიდუალური სახლებისა და კომერციული ნაგებობების მშენებლობა, შესაბამისად, გაუმართლებელია სადავო ნორმის მოქმედების ფარგლების თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცეულ მიწის ნაკვეთებზე გავრცელება და მათზე საკუთრების უფლების აღიარების ავტომატური გამორიცხვა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ნორმის რეგულირების საგანი არ არის მიწის ნაკვეთზე კაპიტალური განაშენიანების საკითხის მოწესრიგება. მისი შინაარსი შემოიფარგლება იმ პირობის დადგენით, რომლის არსებობის შემთხვევაშიც, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული თვითნებურად დაკავებული მიწა არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას. განსახილველი სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგებასთან მიმართებით სახელმწიფოს ფართო დისკრეციიდან გამომდინარე, სახელმწიფო არ არის ვალდებული მის საკუთრებაში არსებულ და თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების რეგულირება, რომელიც ცალკე, დამოუკიდებელი მოწესრიგების საგანს წარმოადგენს, დაუკავშიროს, ან რაიმე სახით დაუქვემდებაროს ამ ტერიტორიაზე საგამონაკლისო წესით, კერძო ხასიათის მშენებლობის დაშვების შესაძლებლობას. შესაბამისად, სარეკრეაციო ზონა 2-ში, სპეციალური ზონალური შეთანხმების საფუძველზე, კერძო ხასიათის მშენებლობების დაშვება, ვერ წარმოშობს მოსარჩელის მსგავს მდგომარეობაში მყოფი პირების ლეგიტიმურ მოლოდინს, ამ ტერიტორიის ფარგლებში თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის აღიარების თაობაზე.

20. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში წარმოდგენილი არგუმენტაციის საფუძველზე არ იკვეთება საკუთრების კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვა. შედეგად, №1966 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტითა და 31³ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

21. №1966 კონსტიტუციურ სარჩელში, მოსარჩელე მხარე, ასევე ითხოვს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

22. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ნორმა პრაქტიკაში იმგვარად გამოიყენება, რომ ხდება არსებითად თანასწორი პირების უთანასწორო მდგომარეობაში ჩაყენება. კერძოდ, ერთ მხარეს არიან პირები, რომლებსაც მიწის ნაკვეთები აქვთ სარეკრეაციო ზონა 2-ში და კომისია აღიარებს მიწის ნაკვეთზე მათი საკუთრების უფლებას, ვინაიდან ადმინისტრაციული ორგანო მიწის ნაკვეთის სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცევას საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებად არ მიჩნევს, ხოლო მეორე მხარეს დგანან მოსარჩელის მსგავს მდგომარეობაში მყოფი პირები, რომლებსაც სასამართლო არ უღიარებს საკუთრების უფლებას მიწის ნაკვეთზე, მისი სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცევის საფუძვლით.

23. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების მიზანი არ არის პირთა აბსოლუტური თანასწორობის მიღწევა ან/და მათი ხელოვნური გათანაბრება. „თანასწორობის იდეა ემსახურება შესაძლებლობების თანასწორობის უზრუნველყოფას, ანუ ამა თუ იმ სფეროში ადამიანების თვითრეალიზაციისთვის ერთნაირი შესაძლებლობების გარანტირებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 27 დეკემბრის №1/1/493 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: „ახალი მემარჯვენეები“ და „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1). თანასწორობის უფლების ეს ასპექტი „საკუთარ თავში მოიცავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, უზრუნველყოს ადამიანების მიმართ თანაბარი მოპყრობა. ამ უკანასკნელის ფუნქცია კი შედარებადი პირების მიმართ ერთნაირი მოთხოვნების დაწესებაში, თანაბარი შესაძლებლობების შექმნის ვალდებულებაში გამოიხატება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 9 ივნისის №2/4/1351 გადაწყვეტილება საქმეზე „ციალა პერტია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

24. წინამდებარე საქმეში, სადავო ნორმის ბუნდოვან ხასიათზე მსჯელობის ეტაპზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ საერთო სასამართლოების ანუ იმ ორგანოების მიერ, რომლებიც იღებენ საბოლოო გადაწყვეტილებას კანონის ნორმატიულ შინაარსთან, მის პრაქტიკულ გამოყენებასთან და, შესაბამისად, მის აღსრულებასთან დაკავშირებით, არსებობს სადავო ნორმის ერთგვაროვანი და მკაფიო განმარტება, რომლის თანახმად, თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მოქცეული ტერიტორია, ითვლება რეკრეაციული დანიშნულების ტერიტორიად სადავო ნორმის მიზნებისათვის და არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას.

25. მაშასადამე, სადავო ნორმა და მისთვის საერთო სასამართლოების მიერ მინიჭებული ნორმატიული შინაარსი, ყველა იმ პირის მიმართ, რომლის მიწის ნაკვეთიც თბილისის სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მდებარეობს, ადგენს ერთნაირ და თანასწორ სამართლებრივ რეჟიმს − ყველა მათგანს უზღუდავს საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას. ადმინისტრაციული ორგანოს განსხვავებული ხედვა სადავო ნორმის შინაარსთან მიმართებით კი, თავად ამ ნორმის რეალურ შინაარსზე გავლენას ვერ მოახდენს, ვინაიდან, ამ შემთხვევაში, აღიარების კომისია არ არის სადავო ნორმის რეალური ნორმატიული შინაარსის საბოლოო ფორმით დადგენაზე პასუხისმგებელი ორგანო. მეტიც, კომისია ვალდებულია, სადავო ნორმის განმარტება შეუსაბამოს საერთო სასამართლოების მიერ ამ ნორმის ირგვლივ ჩამოყალიბებულ პრაქტიკას, რაზეც ცხადად მიუთითა საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ, როდესაც აღნიშნა, რომ „[აღიარების] კომისია არ არის უფლებამოსილი დააკმაყოფილოს [პირის] მოთხოვნა, თუ ის შეეხება სარეკრეაციო ზონის სტატუსის მქონე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას“ (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 9 დეკემბრის განჩინება №ბს-104 (კ-24) საქმეზე).

26. ამდენად, გასაჩივრებული რეგულაციის ანალიზისა და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არგუმენტაციის გათვალისწინებით, ნათელია, რომ სადავო ნორმიდან, არსებითად თანასწორი პირების მიმართ უთანასწორო მოპყრობა არ მომდინარეობს. შესაბამისად, აღნიშნულ ნორმას შემხებლობა არ აქვს სამართლის წინაშე ყველას თანასწორობის კონსტიტუციურ უფლებასთან.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ №1966 კონსტიტუციური სარჩელი, სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტითა და 31³ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

III
სარეზოლუციო ნაწილი

საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის, 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, 27¹ მუხლის მე-2 პუნქტის, 31-ე მუხლის, 31¹ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების, 31² მუხლის მე-8 ქვეპუნქტის, 31³ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის, 31⁵ მუხლის პირველი, მე-3, მე-4 და მე-7 პუნქტების, 31⁶ მუხლის მე-2 პუნქტის, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტისა და 43-ე მუხლის საფუძველზე,

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო
ა დ გ ე ნ ს:

1. არ იქნეს მიღებული არსებითად განსახილველად №1966 კონსტიტუციური სარჩელი („რევაზ ჩუბინიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

2. განჩინება საბოლოოა და გასაჩივრებას ან გადასინჯვას არ ექვემდებარება.

3. განჩინება გამოქვეყნდეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ვებგვერდზე 15 დღის ვადაში, გაეგზავნოს მხარეებს და „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“.

კოლეგიის შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი

ევა გოცირიძე

გიორგი თევდორაშვილი

გიორგი კვერენჩხილაძე