თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

ა. საქართველოს კანონი „საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი“

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

საქართველოს კონსტიტუციის (შემდგომში – „კონსტიტუცია“)31-ე მუხლი, 60-ე მუხლის მე-4 პუნქტის “ა“ ქვეპუნქტი; „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის (შემდგომში – „ორგანული კანონი“) მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹ მუხლები.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

არ არსებობს წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღების რაიმე დამაბრკოლებელი გარემოება, კერძოდ:

ა) სარჩელი ფორმით და შინაარსით შეესაბამება „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მოთხოვნებს;

ბ) სარჩელი შეტანილია უფლებამოსილი პირის მიერ:

ორგანული კანონის მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით საკონსტიტუციო სასამართლო კონსტიტუციური სარჩელის ან კონსტიტუციური წარდგინების საფუძველზე უფლებამოსილია განიხილოს და გადაწყვიტოს საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავის საკითხებთან მიმართებით მიღებული ნორმატიული აქტების კონსტიტუციურობის საკითხი. ამავე ორგანული კანონის 39-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოში ნორმატიული აქტის ან მისი ცალკეული ნორმების კონსტიტუციურობის თაობაზე კონსტიტუციური სარჩელის შეტანის უფლება აქვთ საქართველოს მოქალაქეებს, სხვა ფიზიკურ პირებს და იურიდიულ პირებს, თუ მათ მიაჩნიათ, რომ დარღვეულია ან შესაძლებელია უშუალოდ დაირღვეს საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებული მათი უფლებანი და თავისუფლებანი.

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი შეეხება საპროცესოსამართლებრივ ფუნდამენტურ ინსტრუმენტს – სარჩელს, და მასთან დაკავშირებით არსებულ იმ შემზღუდველ პრაქტიკას, რომელიც ხელოვნურად და გაუმართლებლად იწვევს პროცესის გაჭიანურებასა და მოსარჩელის მატერიალური უფლებების ხელყოფას, მაშასადამე, არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ ადამიანის ძირითად უფლებას.

მოცემულ შემთხვევაში გურამი დევიძეს (შემდგომში – „მოსარჩელე“) საერთო სასამართლოების სისტემაში არსებული 2 სასამართლო ინსტანციის მიერ სადავო ნორმების არაკონსტიტუციურ შინაარსზე დაყრდნობით გამოტანილი განჩინებების შედეგად დაერღვა კონსტიტუციური უფლება. დარღვევის ზოგადი არსის გასაგებად უპრიანი იქნება მოვლენათა განვითარების ქრონოლოგიური აღწერა.

2025 წლის 5 ოქტომბერს მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს. მასსა და სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში მოვლენილ მოპასუხეს შორის სადავო იყო კონკრეტული მოძრავი ნივთის ბედი. მოსარჩელის მტკიცებით, აღნიშნული მოძრავი ნივთი მოპასუხეს გადაეცა თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ, როცა ამ უკანასკნელის ვერსიით ნივთის გადაცემას საფუძვლად დაედო სანივთო უფლების განმკარგავი, ჩუქების ხელშეკრულება.

ამასთან, ვალდებულებითსამართლებრივ გარიგებასთან დაკავშირებით აზრთასხვადასხვაობის პარალელურად, სადავო გარემოებას, აგრეთვე, წარმოადგენდა 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდი, როდესაც ადგილი ჰქონდა მხარეთა შორის უთანხმოებას (რომელიც შემდგომში, მოსარჩელის მხრიდან აღქმული იქნა დიდ უმადურობის გამოვლინებად).

სწორედ ამ ეპიზოდებზე დაყრდნობით, მოსარჩელემ თავისი სარჩელი დააფუძნა 2 ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნას: ა) ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ; ბ) დიდი უმადურობის საფუძველზე ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და ნივთის დაბრუნების შესახებ.

მოსარჩელემ პირველ მოთხოვნას მიანიჭა განხილვის რიგითობის განსმსაზღვრელი პირველი პრიორიტეტი, ვინაიდან, მისი თავდაპირველი ვერსიით მხარეთა შორის დაიდო თხოვების ხელშეკრულება და, შესაბამისად, თხოვების ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან გამომდინარე, სახეზე იყო მისი დაბრუნების ვალდებულება;

თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხე აპელირებდა არა თხოვების, არამედ ჩუქების ხელშეკრულების დადებაზე, მოსარჩელემ თავის სარჩელში აგრეთვე გაითვალისწინა მეორე მოთხოვნა, რომლის მიხედვითაც მხარეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულება რომც დადებულიყო, 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდის გამო, მოპასუხეს ნივთის შენარჩუნების უფლება მაინც არ ჰქონდა, ვინაიდან მჩუქებლის მიმართ დიდი უმადურობის გამოხატვა ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველია (საქართველოს კანონის „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის“ (შემდგომში – „სსკ“) 529-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები); ცხადია, მოსარჩელემ ამ უკანასკნელ მოთხოვნას მხოლოდ სუბსიდიური პრიორიტეტი მიანიჭა.

(დეტალურად იხ. დანართი 1)

მოსარჩელის მხრიდან სასარჩელო მოთხოვნათა ამგვარ სტრუქტურიზაციას საფუძვლად დაედო პროცესის იმ ხარჯისა და ხანგრძლივობის შემცირება, რაც ამ მოთხოვნათა ცალ-ცალკე გამოყოფისა და წარმოების ჩატარების პირობებში ხელოვნურად იზრდებოდა.

2025 წლის 10 ოქტომბერს, მიუხედავად ამისა, გურჯაანის რაიონული სასამართლოს განჩინებით, სსსკ-ის სადავო დანაწესებზე დაყრდნობით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე (დეტალურად იხ. დანართი 2).

2025 წლის 27 ოქტომბერს, საკუთარი უფლებების დაცვის მიზნით, მოსარჩელემ გამოიყენა სსსკ-ის 187-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გარანტირებული უფლება და დასახელებული განჩინება გაასაჩივრა კერძო საჩივრით, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დასაშვებად ცნობა

(დეტალურად იხ. დანართი 3).

2025 წლის 5 დეკემბერს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით აპელაციამ სრულად გაიზიარა ქვედა ინსტანციის მსჯელობა და მოსარჩელეს უარი უთხრა კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე, შესაბამისად, უცვლელი დარჩა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს განჩინება სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ.

(დეტალურად იხ. დანართი 4).

(მოსარჩელის სამოქალაქო სარჩელზე, კერძო საჩივარზე, რაიონული და სააპელაციო სასამართლოების განჩინებებზე ზემოთმოყვანილი ცნობები არის ზოგადინფორმაციული ხასიათის, და მათი ამ ფორმით გადმოცემა განპირობებულია კონსტიტუციური სარჩელის ამ განყოფილების მიზნებით.
მათი დეტალური აღწერილობა და სამართლებრივი შეფასება იხილეთ ქვემოთ).

ვინაიდან, მოსარჩელის მიერ საკუთარი უფლებების დაცვის ყველა მცდელობა საერთო სასამართლოების სისტემაში უშედეგო აღმოჩნდა, მას აღარ აქვს სხვა ალტერნატივა, გარდა საკონსტიტუციო სასამართლოსთვის მიმართვისა.

ამასთან, სარჩელი საკონსტიტუციო სასამართლოში შემოტანილია უშუალოდ მოსარჩელის მიერ, მაშასადამე, სახეზე არ გვაქვს არც ფორმალური უფლებამოსილების ხარვეზი.

გ) სარჩელში მითითებული საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი;

დ) სარჩელში მითითებული საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ;

ე) სარჩელში მითითებული საკითხი რეგულირდება კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით;

ვ) კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა აღნიშნული ტიპის დავისათვის და შესაბამისად, არც მისი არასაპატიო მიზეზით გაშვების საკითხი დგება დღის წესრიგში;

ზ) დავის საგანს წარმოადგენს საკანონმდებლო აქტის დებულებების ნორმატიული შინაარსი და არ არსებობს იერარქიულად ზემდგომი აქტის გასაჩივრების საჭიროება.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

1. დასახელებულ ნორმათა სადავო ნორმატიული შინაარსი, და განხილვის რიგითობის განსმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნათა და მათი ერთ სარჩელში გაერთიანების არსი.

კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით „ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია“.

მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ჩანაწერი მეტად ლაკონურია, მის ქვეშ მოაზრებულია უფლებათა ფართო სპექტრი – „იგი არ შემოიფარგლება მხოლოდ სასამართლოსადმი მიმართვის, სასამართლოს პროცესის სრულყოფილად და კონსტიტუციის მოთხოვნების შესაბამისი პროცედურებით წარმართვის ან/და ზემდგომ ინსტანციაში გასაჩივრების უფლებით“[1] არამედ, როგორც ეს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2014 წლის 24 დეკემბრის N3/3/601 გადაწყვეტილებაში საქმეზე „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“ აღნიშნა „ის მოიაზრებს ყველა სამართლებრივ მექანიზმს, რომელიც უზრუნველყოფს უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სასამართლო წესით სრულყოფილი და ეფექტური დაცვის შესაძლებლობას“

ამგვარ მექანიზმებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს სასამართლოსათვის მიმართვის ყველაზე უფრო ხშირადგამოყენებად და პოპულარულ ფორმას – სარჩელს.

სარჩელი პირის დარღვეული უფლების აღდგენის მთავარ საპროცესოსამართლებრივ ინსტრუმენტს წარმოადგენს. „იგი, როგორც სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ინსტიტუტი, არის უფლების დაცვის შესახებ პირის შუამდგომლობა სასამართლოსადმი, რათა მან განიხილოს ამ სარჩელში მოპასუხის წინააღმდეგ წაყენებული მოთხოვნა და გამოიტანოს ამის თაობაზე გადაწყვეტილება“[2].

მაშასადამე, სარჩელის, როგორც დარღვეული უფლების აღდგენის უმნიშვნელოვანესი ინსტრუმენტის, გამართულობა და ქმედითობა სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზების აუცილებელ კომპონენტს წარმოადგენს, რომლის უზრუნველყოფის მოვალეობაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სახელმწიფოს აკისრია.

სწორედ ამ მოვალეობის შესრულების მიზნით, სახელმწიფო შეიმუშავებს რიგ საკანონმდებლო დანაწესებს. სსსკ-ის 178-ე მუხლი ჩამოთვლის სარჩელის რეკვიზიტებს. ერთი შეხედვით, რეკვიზიტების დამდგენი ნორმების ფორმულირება იმდენად პრიმიტიული და ზოგადია, რომ მათი მოთხოვნების დაკმაყოფილება იოლ დავალებად მოსჩანს; ზოგიერთი მათგანი არც არის სარჩელის დასაშვებობის მინიმალური სტანდარტის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი ატრიბუტი. მიუხედავად ამისა, ამ ჩანაწერების უკან შესაძლოა, იმალებოდეს იმდენად მნიშვნელოვანი შინაარსი, რომელთა მოთხოვნების დაუკმაყოფილების შემთხვევაშიც დადგეს სერიოზული საპროცესო თუ მატერიალურსამართლებრივი შედეგები.

სადავო შემთხვევა სწორედ ამგვარ კატეგორიათა რიცხვს მიეკუთვნება, რამეთუ ნორმის მთავარმა შემფარდებელმა ორგანომ – სასამართლომ რეკვიზიტების დამდგენი ნორმების ქვეშ მოიაზრა ის ნორმატიული შინაარსი, რომელმაც, საბოლოო ჯამში, მოსარჩელის მიმართ არსებითად საზიანო შედეგებს დაუდო სათავე. კერძოდ, მან მიიჩნია, რომ განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანება ეწინააღმდეგებოდა სსსკ-ის 178-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ე“, „ვ“, „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტებს.

მანამ, სანამ შეფასდება თუ რამდენად შესაბამისობაშია დასახელებულ დებულებათა ამგვარი ნორმატიული შინაარსი საქართველოს კონსტიტუციასთან, დეტალურად უნდა აღიწეროს განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნებისა და მათი ერთ სარჩელში გაერთიანების არსი.

(კონსტიტუციური სარჩელის ამ პარაგრაფში გადმოიცემა ამ ინსტიტუტის შესახებ მხოლოდ დეკსრიფციული ცნობები. მისი ნორმატიული სისწორის, ქართულ საპროცესო წესრიგსა და საქართველოს კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შესახებ დასაბუთება იხილეთ შემდეგ პარაგრაფებში).

პირველი, რაც განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნების შესახებ უნდა დაფიქსირდეს, არის ის, რომ იგი როგორც სამოქალაქოსაპროცესოსამართლებრივი ინსტიტუტი/მექანიზმი ქართულ მართლწესირიგში, შეიძლება ითქვას, რომ არ არსებობს: მას რეალურ პრაქტიკაში გამოყენება საერთოდ არ აქვს, მაშასადამე, ისეთი ტერმინები როგორიცაა განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტი, ალტერნატიული მოთხოვნა და ამ მექანიზმის შემადგენლობაში არსებული სხვა სახელწოდებები, უცხოა ქართული სამოქალაქო საპროცესო სამართლისათვის. მისი ეს „სახელწოდება“, და ზოგადად, კონსტიტუციური სარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის ამგვარი ფორმულირება შემუშავებულია მოსარჩელის მიერ, რაც, თავის მხრივ, მეტწილად ორ მთავარ საფუძველს ემყარება, ესენია:

1. თავად ამ მექანიზმის დასახელების შემადგენელი ელემენტების არსი, და ამ არსიდან გამომდინარე მათთვის მინიჭებული კონკრეტული სახელწოდებები (მაგ. ალტერნატიული მოთხოვნა; განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტი და ა.შ.);

2.დასახელებული მექანიზმის არსებითი მსგავსება გერმანულ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებულ ინსტიტუტთან: ე.წ. „სარჩელის ევენტუალურ გაერთიანებასთან“ (eventuelle Klagehäufung).

მაშასადამე, განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნებისა და მათი ერთ სარჩელში გაერთიანების არსის გადმოსაცემად, აუცილებელია, გაანალიზდეს მისი ცალკეული ელემენტების რაობა, და მოხდეს კონკრეტული პარალელების გავლება მის მონათესავე გერმანულ ინსტიტუტთან.

მოთხოვნათა ალტერნატიულობა უპირველესად მათ კონკურენციას გულისხმობს; კონკურენციას იმ გაგებით, რომ ამ ორი მოთხოვნის ერთდროულად დაკმაყოფილება შეუძლებელია. ისინი მიმართულია სადავო შემთხვევის სხვადასხვა სამართლებრივი პერსპექტივიდან შეფასებისაკენ, რომელთაგანაც ყველა მათგანი, ცალკე აღებული, გონივრული და დასაბუთებულია, თუმცა მათ აქვთ იმგვარი ფაქტობრივი ან/და სამართლებრივი წინამძღვრები, რომლებიც გამორიცხავენ ერთმანეთს.

აუცილებელია, რომ მოთხოვნათა კონკურენცია გაიმიჯნოს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციისაგან. „მოთხოვნა არის ის, რისი მიღწევაც სურს პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, ხოლო მოთხოვნის საფუძველი არის კანონის ნორმა, ანუ ის სამართლებრივი მექანიზმი, რომლის მეშვეობითაც უფლებამოსილ პირს შეუძლია განახორციელოს თავისი მოთხოვნა: მიიღოს კუთვნილი და აღიდგინოს დარღვეული უფლება სასამართლოს მეშვეობით ან მის გარეშე“[3].

აღნიშნული აუცილებლობა განპირობებულია იმ ფაქტორით, რომ მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევაში სასამართლო არ არის შებოჭილი, მაშინ, როდესაც მოთხოვნის წარდგენა მოსარჩელის ექსკლუზიური პრეროგატივაა, და მასში სასამართლოს მიერ ნებისმიერი ფორმით ჩარევა წარმოადგენს შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების დარღვევას. შესაბამისად, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციისას, მოსამართლე გამომდინარე პრინციპიდან Jura novit curia მხარეთა მიერ წარმოდგენლი ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით არჩევს უპირატესად გამოსაყენებელ ნორმას და მის მიხედვით წყვეტს დავას, მაშინ, როდესაც მოთხოვნათა კონკურენციის გადაწყვეტაში მონაწილეობს მხოლოდ მოსარჩელე.

მოთხოვნის საფუძველთა და გამოსაყენებელი სამართლის კონკურენციის მსგავსად, ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნები, თავისი არსით, მიმართულია დავის სხვადასხვა სამართლებრივი პერსპექტივიდან შეფასებისაკენ, თუმცა ზემოთდასახელებულ განსხვავებასთან ერთად, აქ დამატებით სხვაობას ქმნის ის გარემოებაც, რომ ალტერნატიული მოთხოვნები შესაძლოა ეფუძნებოდნენ როგორც ერთი და იმავე, აგრეთვე განსხვავებულ, თუმცა ერთმანეთთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებებს[4]. აღნიშნული გამომდინარეობს იმ მიდგომიდან, რომ ალტერნატიული მოთხოვნები, თავისი შინაარსით, მხარეთა შორის არსებულ ყველა სადავო გარემოების აღმოფხვრისკენაა მიმართული, ამ დროს მოსარჩელე ცდილობს მასსა და მოპასუხეს შორის წამოჭრილი ყველა სადავო გარემოება რაც შეიძლება მალე, ერთი წარმოების ფარგლებში განიხილოს, რა პროცესშიც, შესაძლოა, რელევანტურობით სარგებლობდეს რაიმე დამატებითი, თუმცა დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოება.

ფაქტობრივი წინაპირობების სხვადასხვაობის დასაშვებობის საწინააღმდეგოდ, აუცილებელია, ალტერნატიულ მოთხოვნები მიმართული იყოს ერთი და იგივე, ან მსგავსი სამართლებრივი ან ეკონომიკური მიზნებისაკენ[5] (ამასთან დაკავშირებით არსებობს, აგრეთვე, შეხედულება, რომელიც შედარებით დაბალ სტანდარტს აწესებს, რომლის მიხედვითაც, ალტერნატიულ მოთხოვნათა სამართლებრივი ან ეკონომიკური კავშირიც საკმარისია[6]).

აღნიშნული ელემენტების მოთხოვნებს სრულად პასუხობს წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში მოყვანილი სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში მოსარჩელის მიერ წაყენებული სასარჩელო მოთხოვნები:

სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შეუთანხმებლობის მთავარი საგანი ერთმანეთში წარმოებული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაცია იყო. მოსარჩელე მხარე აცხადებდა, რომ ნივთი მოპასუხეს გადაეცა თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე, შესაბამისად, იგი, წესისამებრ, თხოვების ხელშეკრულების ვადის გასვლის ფაქტიდან გამომდინარე, უკან უნდა დაბრუნებულიყო;

თავის მხრივ, მოპასუხეს საპირისპირო პოზიცია ჰქონდა; კერძოდ, ის თვლიდა, რომ მისთვის ნივთის გადაცემა მოხდა არა თხოვების, არამედ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშასადამე, მისი უკან დაბრუნების ვალდებულებაც არ არსებობდა;

ამასთან, ნივთის გადაცემის კაუზასთან დაკავშირებით აზრთასხვადასხვაობის პარალელურად, მოსარჩელე აპელირებდა 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდზე იმგვარად, რომ მოპასუხის ვერსიის სისწორის (მხარეთა შორის დადებული გარიგების ჩუქების ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის) პირობებშიც, ნივთი დაბრუნებას ექვემდებარებოდა მჩუქებლის მიმართ დიდი უმადურობის გამოვლინების, მაშასადამე, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძვლით (დეტალურად იხ. დანართი 1).

მოსარჩელემ თავისი პოზიცია სასარჩელო მოთხოვნებში ასახა შემდეგნაირად:

- გამოთხოვილ იქნეს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოძრავი ნივთი - ფოტოაპარატი Sony ZV-1M2 (პირველადი მოთხოვნა) (შემდგომში – „სასარჩელო მოთხოვნა „ა““);

- გაუქმდეს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და მოძრავი ნივთი – ფოტოაპარატი Sony ZV-1M2 დაბრუნდეს მოსარჩელის საკუთრებასა და მფლობელობაში. (ალტერნატიული სუბსიდიური მოთხოვნა) (შემდგომში – „სასარჩელო მოთხოვნა „ბ““)

დასახელებული მოთხოვნები გამომდინარეობს ერთმანეთთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან: ისინი ეხმიანება იმ სადავო გარემოებებს, რომლებიც მხარეთა შორის ერთ ნივთზე, ცხოვრების ერთ კონკრეტულ მონაკვეთზე წარმოიშვა. მართალია, რომ ამ ორ მოთხოვნაზე მსჯელობის ფარგლებში განსახილველი ფაქტობრივი გარემოებები არ არის ზედმიწევნით იდენტური, რამეთუ ხელშეკრულების სამართლებრივი კვალიფიკაციისა და ნების გამოვლენის რაობის პარალელურად, სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის ფარგლებში, აგრეთვე, აუცილებელია დიდი უმადურობის იურდიული ფაქტის გამოკვლევა, რასაც პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნაზე მსჯელობის ფარგლებში მნიშვნელობა არ აქვს, თუმცა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ფაქტობრივი გარემოებების იდენტურობა არც არის აუცილებელი კომპონენტი.

განსხვავებით ფაქტობრივი გარემოებებისა, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა მოთხოვნათა სამართლებრივი შედეგების არსებითი მსგავსება. მართალია, ერთ შემთხვევაში მოთხოვნა, თავისი არსით, სანივთოსამართლებრივია (სსკ-ის 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი), ხოლო მეორე შემთხვევაში ვალდებულებითსამართლებრივი (სსკ-ის 529-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი), თუმცა ორივე მათგანი, საბოლოო ჯამში, მოსარჩელის მფლობელობის სფეროდან გასული ნივთის დაბრუნებისკენ და ამ ნივთზე საკუთრების უფლების დადასტურებისკენაა მიმართული, მაშასადამე, მიზნად ისახავს არსებითად მსგავსი სამართლებრივი შედეგის რეალიზებას.

რაც შეეხება ეკონომიკურ მიზნებს, ვინაიდან ორივე მოთხოვნის მატერიალური ობიექტი ერთი და იგივე ნივთია, ამ კუთხით დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ მოთხვონათა ეკონომიკური მიზნები იდენტურია.

სასარჩელო მოთხოვნები ერთმანეთთან ურთიერთგამომრიცხველ კონკურენციაშია. ერთი მათგანი მიზნად ისახავს განათხოვრებული ნივთის უკან დაბრუნებას ვინდიკაციური მოთხოვნის საფუძველზე (სსკ-ის 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი), ხოლო მეორე – ჩუქების გაუქმებასა და გაჩუქებული ნივთის გამოთხოვას (სსკ-ის 529 მუხლი)

ორივე მათგანი ცალკე აღებული, იურიდიული ფაქტების კონკრეტულ ჯაჭვში, დასაბუთებული და გონივრულია, თუმცა, ფაქტობრივი და სამართლებირივ წინაპირობების ურთიერთსაწინააღმდეგო ხასიათიდან გამომდინარე, მათი ერთდროული დაკმაყოფილება ვერ მოხდება, რადგან:
„ა“ მოთხოვნა დაკმაყოფილდება იმ შემთხვევაში, თუკი გარიგების სახესთან დაკავშირებით გამართლდა მოსარჩელის მტკიცება და დადგინდა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება იყო თხოვება;

„ბ“ მოთხოვნა დაკმაყოფილდება იმ შემთხვევაში, თუკი გარიგების სახესთან დაკავშირებით გამართლდა მოპასუხის მტკიცება და დადგინდა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება იყო ჩუქება და არა თხოვება, თუმცა ამავდროულად, მოპასუხის ქმედება 2025 წლის 21 თებევრლის ეპიზოდში შეფასდა როგორც დიდი უმადურობის გამოვლინება.

საბოლოო ჯამში შესაძლოა ითქვას, რომ მოთხოვნებს შორის ალტერნატიული ურთიერთდამოკიდებულება არსებობს მაშინ, როდესაც ისინი ემყარება ერთი და იგივე ან ერთმანეთთან დაკავშირებულ მოვლენებს, მიმართულია მსგავსი ეკონომიკური ან სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ, და კონკურირებენ იმგვარად, რომ მათგან შესაძლებელია მხოლოდ ერთის დაკმაყოფილება.

რაც შეეხება განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელ პრიორიტეტებს, აღნიშნული წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მოსამართლისათვის მიცემულ ერთგვარ ერთგვარ სახელმძღვანელოს/ინსტრუქციას, იმასთან დაკავშირებით, თუ რა თანმიმდევრობით უნდა მოხდეს დავის განხილვა. გერმანული პრაქტიკის თანახმად, იმისდა მიხედვით, თუ რიგითობის რომელი პრიორიტეტი აქვს მინიჭებული მოთხოვნას, ერთმანეთისგან განსხვავდებიან „პირველადი“ და „სუბსიდიური“ (Haupt- und Hilfsantrag)[7] მოთხოვნები[8]. სუბსიდიური მოთხოვნა სასამართლოს განხილვის საგანი ხდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელის პირველადი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა[9] (პირველადი მოთხოვნის არდაკმაყოფილება არ გულისხმობს მასზე გადაწყვეტილების გამოტანას). აღნიშნულ მიდგომას საფუძვლად რამდენიმე გარემოება უდევს, კერძოდ:

პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნა არის სადავო შემთხვევასთან მიმართებით მოსარჩელის მთავარი პოზიცია და ემყარება მისი თვალსაწიერიდან რეალობასთან ყველაზე ახლოს მდგომ და დავის გადაწყვეტის ყველაზე სამართლიან სცენარს. მისი მხრიდან სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის წარდგენა ხშირ შემთხვევაში გამოწვეულია თავად მოპასუხის ქცევით; უფრო კონკრეტულად, მოპასუხე აჟღერებს ისეთ პოზიციას (დავის დაწყებამდე, ან თუნდაც, შესაგებელში), რომელიც ერთი მხრივ, გამორიცხავს მოსარჩელის მტკიცებას, თუმცა მეორე მხრივ, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მსჯელობის გვერდით, აფუძნებს სადავო გარემოებების ახალ წყებასა და შემთხვევის მაკვალიფიცირებელ პარალელურ სამართლებრივ ჯაჭვს. და თუმცა მოსარჩელის პირველდაწყებითი პოზიციით, აღნიშნული პარალელური სცენარი არ არსებობს, სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის წარდგენა სწორედ ამ პარალელურ სამართლებრივ ჯაჭვში მოსარჩელის პოზიციების განმტკიცებისკენაა მიმართული, იმ შემთხვევისათვის, თუ სასამართლო მსჯელობის სწორედ ამ პარალელურ სცენარს გაჰყვება.

მაგალითისთვის ავიღოთ წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში მოყვანილი შემთხვევა:

მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნებს შორის მოახდინა პრიორიტეტიზაცია. მოთხოვნას „ა“ მიანიჭა პირველადი, ხოლო მოთხოვნას „ბ“ – სუბსიდიური პრიორიტეტი.

მოთხოვნა „ა“ ემყარება სცენარს, სადაც მოსარჩელემ ნივთი თავისი მფლობელობის სფეროდან თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე გაუშვა (შესაბამისად, სადავო შემთხვევაც თხოვების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით (სსკ-ის 615-622 მუხლები) უნდა გადაწყდეს), და ვინაიდან, გავიდა ხელშეკრულების მხარეთა შორის შეთანხმებული ვადა, არსებობს მისი დაბრუნების ვალდებულება.

ეს არის მოსარჩელის პირველდაწყებითი პოზიცია;

თუმცა, მოპასუხემ შედავება წარმოადგინა ხელშეკრულების სამართლებრივ კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით და დააფიქსირა პოზიცია, რომ მხარეთა შორის არსებული გარიგება არის არა თხოვება, არამედ ჩუქება (შესაბამისად, სადავო შემთხვევა უნდა შეფასდეს ჩუქების ხელშეკრულების მომწესრიგიებელი ნორმებით (სსკ-ის 524-530 მუხლები)), და ვინაიდან, ჩუქების ხელშეკრულება ნივთზე დასაჩუქრებულის საკუთრების უფლებას წარმოშობს, ნივთის დაბრუნების ვალდებულება აღარ არსებობს.

ერთი მხირვ, ეს შედავება გამორიცხავს მოსარჩელის „ა“ მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, თუმცა მეორე მხრივ, ავითარებს „ბ“ მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სცენარს, იმდენად, რამდენადაც, 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდი მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების პირობებში იძენს რელევანტურობას – დიდი უმადურობის ცნება და მისი გავლენა მხარეთა შორის განხორციელებულ სამართლებრივ ურთიერთობაზე განმტკიცებულია ექსკლუზიურად ჩუქების ხელშეკრულების თავში (სსკ-ის 529-ე მუხლი);

იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე შედავებას წარმოადგენდა არა ხელშეკრულების სამართლებრივ კვალიფიკაციაზე, არამედ რაიმე სხვა ფორმულირებით (მაგ. სადავოდ გახდიდა თავად ნივთის გადაცემის ფაქტს), მოსარჩელის „ბ“ მოთხოვნა რელევანტურობას დაკარგავდა.

ამრიგად, მოსარჩელე დავას იწყებს თავისი პირველადი მოთხოვნით, და იმავე სარჩელში აყალიბებს სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნას, რომელიც უმეტეს შემთხვევაში მიესადაგება მოპასუხისავე წარმოდგენილ სცენარს, მიზნად ისახავს ამ სცენარში საკუთარი პოზიციების განმტკიცებას, და რელევანტურობას იძენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი სასამართლომ მისი პირველდაწყებითი პოზიცია არ გაიზიარა.

სასარჩელო მოთხოვნათა პრიორიტეტიზაცია შესაძლოა განპირობებული იყოს მოსარჩელის სუბიექტური დამოკიდებულებით კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნისადმი. მაგალითად, გერმანულ პრაქტიკაში გავრცელებულია შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელე ალტერნატიულად ითხოვს ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აღებული ვალდებულების მყიდველის მიერ შესრულებას – ნივთის გადმოცემას, ან სუბსიდიურად – გადახდილი ავანსის დაბრუნებას[10]. ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეს, ცხადია, პირველად მოთხოვნასთან მიმართებით უპირატესი ინტერესი გააჩნია, შესაბამისად, მის მიერ განხორციელებული პრიორიტეტიზაცია, მათ შორის, გამომდინარეობს საკუთარი უპირატესი სუბიექტური ინტერესიდან.

თუმცა, მოთხოვნებისათვის პრიორიტეტების მინიჭებისას ის, რაც აუცილებლად გასათვალისწინებელია, არის არა მოსარჩელის სუბიექტური დამოკიდებულება კონკრეტული მოთხოვნისადმი, არამედ ამ მოთხოვნათა ისეთი თანმიმდევრობით განსაზღვრა, რაც წინააღმდეგობაში არ მოვა დავის მიმდინარეობასთან თუ განსაზღვრულობის პრინციპთან.

უფრო კონკრეტულად, როგორც ზემოთ აღინიშნა, პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნა არის მოსარჩელის მთავარი, პირველდაწყებითი პოზიცია, რომელიც მოსარჩელის აზრით ზუსტად ასახავს მოვლენათა განვითარების არსებულ სცენარს, ხოლო სუბისიდიური მოთხოვნა მხოლოდ შემავსებელი ფუნქციის მატარებელია და გამომდინარეობს მოვლენათა პარალელური (პირველადი პოზიციისგან განსხვავებული) რეალობიდან, რომელიც, როგორც წესი, შემოთავაზებულია მოპასუხის მიერ. ამ პირობებში, პრიორიტეტთა აღრევამ, შესაძლოა, მიგვიყვანოს ურთიერთსაწინააღმდეგო მოცემულობამდე.

საკითხის უკეთ საილუსტრაციოდ კვლავ ავიღოთ წინამდებარე სარჩელში მოყვანილი შემთხვევა:

წარმოვიდიგნოთ სიტუაცია, სადაც მოსარჩელე პირველად პრიორიტეტს ანიჭებს „ბ“ მოთხოვნას. ამ შემთხვევაში გამოდის, რომ იგი ჩუქების ხელშეკრულების დადებას მისთვის დავის გადაწყვეტის ყველაზე სამართლიანი და სადავო შემთხვევის ყველაზე ზუსტად აღმწერი სცენარის ნაწილად მოიაზრებს; და თუ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ აღნიშნული პოზიცია ემთხვევა მოპასუხის შედავებას, გამოვა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების დადებას სადავოდ არც ერთი მხარე არ ხდის, შესაბამისად, იგი ავტომატურად ხდება უდავო ფაქტობრივი გარემოება.

ამ პირობებში, „ა“ მოთხოვნის სუბსიდიური ალტერნატივის სახით წარდგენას აზრი ეკარგება, რადგან სუბისიდიური მოთხოვნის განხილვა ხდება მხოლოდ პირველადი მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში, რომლის ფარგლებშიც მხარეებმა ჩუქების ხელშეკრულების დადება სადავოდ არ გახადეს, შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ „ბ“ მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება (მაგ. იმის გამო, რომ 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდი არ იქნა შეფასებული მოპასუხის მიერ დიდი უმადურობის გამოვლინებად) „ა“ მოთხოვნაზე მსჯელობა შეუძლებელი ხდება, რადგან წინა მოთხოვნის განხილვის ფარგლებში ხელშეკრულების ამგვარი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მხარეთა მიერ აღიარებული და სასამართლოს მხრიდან უკვე განხორციელებულია, შესაბამისად, იგი გადასინჯვას აღარ ექვემდებარება.

მაშასადამე, სასარჩელო მოთხოვნებისათვის პრიორიტეტების მინიჭება უნდა განხორციელდეს იმგვარად, რომ მოსამართლის წინაშე წარდგენილ იქნეს მწყობრი და თანმიმდევრული პოზიცია. იგი ზუსტად უნდა ასახავდეს მოსარჩელის დამოკიდებულებას დავისა და სადავო გარემოებებისადმი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, პრიორიტეტიზაცია ვერ შეასრულებს მის მთავარ ფუნქციას – განსაზღვრულობის პრინციპის რეალიზებას.

(განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტების დადგენასა და განსაზღვრულობის პრინციპის რეალიზაციას შორის არსებულ ურთიერთკავშირზე დეტალურად იხ. ქვემოთ)

როგორც ზემოთ აღინიშნა, აღნიშნული ინსტიტუტი გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებობს ე.წ. „სარჩელთა ევენტუალური გაერთიანების“ (Eventualhäufung/eventuelle Klagehäufung) სახით. თავის მხრივ, ეს ინსტიტუტი გვევლინება გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (Zivilprozessordnung - “ZPO”) 260-ე პარაგრაფის შემადგენლობაში, რომლის მიხედვითაც:

„ერთი მოსარჩელის რამდენიმე მოთხოვნა ერთი და იგივე მოპასუხის მიმართ შესაძლებელია გაერთიანედეს ერთ სარჩელში, მაშინაც კი, თუ ისინი სხვადასხვა საფუძვლებს ემყარება, თუკი ეს სასამართლო განჯსადია ყველა მოთხოვნაზე და მათზე დასაშვებია წარმოების ერთი და იგივე სახე“.

ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნათა გაერთიანების შესაძლებლობის დამფუძნებელი გერმანული ნორმის (გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე პარაგრაფი) ანალოგი, განმტკიცებულია სსსკ-ის 182-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, რომლის მიხედვითაც:

„მოსარჩელეს შეუძლია ერთ სარჩელში გააერთიანოს ამ სასამართლოს განსჯადი რამდენიმე მოთხოვნა ერთი და იმავე მოპასუხის მიმართ, იმისგან დამოუკიდებლად, ერთსა და იმავე საფუძვლებს ემყარება ეს მოთხოვნები, თუ – არა“.

მიუხედავად იმისა, რომ დასახელებული მუხლების სიტყვასიტყვით ფორმულირებებს შორის არსებითი სხვაობა არ შეინიშნება, გერმანულ და ქართულ სამართლებრივ რეალობებში ამ მუხლების ნორმატიული შინაარსის ფარგლებში შემუშავებული მიდგომა წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში დასმულ საკითხთან მიმართებით დიამტერალურად განსხვავდება – წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში მოყვანილი ნორმების სადავო ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით, ქართული მართლწესრიგი სრულად გამორიცხავს ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანების შესაძლებლობას.

საერთო სასამართლოების შემადგენლობაში არსებულმა ორმა ინსტანციის სასამართლომ ამგვარი შემზღუდველი პრაქტიკის სამართლებრივ საფუძვლად სსსკ-ის 178-ე მუხლის „ე“, „ვ“, „ზ“, და „თ“ ქვეპუნქტები მიუთითა, მაშასადამე,

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის მიზანია, დასახელებულ ნორმათა ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობით, შესაბამისად, განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანების ინსტიტუტის ქართულ მართლწესრიგში დანერგვით, მოსარჩელის კერძოსამართლებრივი და კონსტიტუციურსამართლებრივი უფლებების აღდგენა/დაცვა.

2. დასახელებულ ნორმათა სადავო ნორმატული შინაარსის ნეგატიური გავლენა მოსარჩელისათვის საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ უფლებაზე (დასახელებული მუხლის დაცული სფერო და დაცულ სფეროში ჩარევა)

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი ფუნქტით გარანტირებული უფლება ინდივიდის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური გარანტიაა. ის ინსტრუმენტული უფლებაა, რომელიც, ერთი მხრივ, წარმოადგენს სხვა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის საშუალებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელისუფლების შტოებს შორის შეკავებისა და გაწონასწორების არქიტექტურის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს[11]. სამართლიანი სასამართლოს უფლება უზრუნველყოფს კონსტიტუციური უფლებების ეფექტურ რეალიზაციას და უფლებებში გაუმართლებელი ჩარევისაგან დაცვას.[12]

საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული სფერო არაერთი უფლებრივი ელემენტისაგან შედგება, რომელთა ერთობლიობამაც უნდა უზრუნველყოს, ერთი მხრივ, ადამიანების რეალური შესაძლებლობა, სრულყოფილად და ადექვატურად დაიცვან, აღიდგინონ საკუთარი უფლებები, ხოლო, მეორე მხრივ, სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლება-თავისუფლებებში ჩარევისას, დაიცვას ადამიანი სახელმწიფოს თვითნებობისაგან.[13]

ამ ელემენტთაგან განსაკუთრებულად გამოსარჩევია საქმის დროული განხილვის უფლება. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით, საქმის გონივრულ და შემჭიდროვებულ ვადებში განხილვა სამართლიანი სასამართლოს უფლებით სარგებლობის მინიმალური სტანდარტის ერთ-ერთ აუცილებელ კომპონენტს წარმოადგენს.[14]

საქმის განხილვის გაუმართლებელი გაჭიანურება ხელყოფს და, ზოგჯერ, არარეალიზებადსაც კი ხდის სამართლიან სასამართლოზე უფლებასა და მისი მეშვეობით სუბიექტური ინტერესების დაცვას[15]. „სასამართლო დაცვა ეფექტიანია, თუ პასუხობს სწრაფი/დროული, სამართლიანი და ეფექტიანი მართლმსაჯულების მოთხოვნებს. სამართლიანი სასამართლოს ძირითადი უფლებიდან გამომდინარე, სასამართლო გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იქნეს გონივრულად მისაღებ ვადებში, გაუმართლებელი დაყოვნების გარეშე, ვინაიდან მართლმსაჯულების გაუმართლებელი დაყოვნება ძირს უთხრის მისდამი საზოგადოების ნდობას“.[16]

სახელმწიფო წამყვან როლს თამაშობს საქმის გაუმართლებელი გაჭიანურების თავიდან აცილების პროცესში. აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად და თანმიმდევრულად აღიარებულია როგორც საერთაშორისო, აგრეთვე ადგილობრივი მართლწესრიგის დონეზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება სახელმწიფოსაგან მოითხოვს არა მხოლოდ ნეგატიური ვალდებულებების შესრულებასა და სასამართლოზე ხელმისავწდომობის დაუშვებელი შეზღუდვებისაგან თავის შეკავებას, არამედ პოზიტიურ მოქმედებასაც, მაგალითად, როგორიცაა სასამართლოს შესატყვისი ორგანიზაციული და ინფრასტრუქტურული უზრუნველყოფა“.[17] არსებითად მსგავსი განმარტება გააკეთა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომაც, რომელმაც სწრაფი და ეფექტიანი სასამართლო დაცვის შესაძლებლობის უზრუნველმყოფი საპროცესოსამართლებრივი ბაზის შექმნა სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზაციის პროცესში სახელმწიფოსათვის დაკისრებულ მნიშვნელოვან ვალდებულებად მიიჩნია.[18]

თავის მხრივ, სათანადო საპროცესოსამართლებრივი ბაზის შექმნის ვალდებულება არ შემოიფარგლება მარტოოდენ სასამართლოს როგორც დავის განმხივლელი ორგანოს სისტემური გამართულობის უზრუნველყოფით, არამედ იგი მოიაზრებს „ყველა სამართლებრივ მექანიზმს, რომელიც უზრუნველყოფს უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სასამართლო წესით სრულყოფილი და ეფექტური დაცვის შესაძლებლობას“.[19]

როგორც ეს წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთების შესავალში იქნა აღნიშნული, ის, რომ სამოქალაქო სარჩელის სათანადო რეგულირება სახელმწიფოსათვის ამ კონკრეტული მუხლით დაკისრებული ერთ-ერთი ვალდებულებაა, ეჭვს არ იწვევს. სახელმწიფო მოვალეა შეიმუშავოს იმგვარი საკანონმდებლო ჩარჩო, რომელიც უზრუნველყოფს ამ ინსტიტუტის გამართულ და ეფექტიან ფუნქციონირებას, რაც, ყველა სხვა კრიტერიუმთან ერთად, გულისხმობს, აგრეთვე, შემჭიდროვებულ ვადებში საქმის განხილვასა და, ზოგადად, პროცესუალური ეკონომიის პრინციპის რეალიზებას. სამოქალაქო სარჩელის მუშაობა დაფუძნებული უნდა იყოს იმგვარ მექანიზმზე, რომელიც უზრუნველყოფს დავის სრულფასოვან, ჯეროვან და სამართლიან განხილვას, და ამავდროულად, ხელოვნურად არ შეაფერხებს და გააჭიანურებს დავის მიმდინარეობას.

მაშასადამე, მოსარჩელის პოზიციით, სამოქალაქო სარჩელთან დაკავშირებული ნებისმიერი რეგულაცია, რომელიც იწვევს პროცესის ჩვეულებრივზე მეტ ხანს გახანგრძლივებას, უნდა დაკვალიფიცირდეს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებული უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევად, ხოლო თუ აღნიშნული გახანგრძლივება ამავდროულად გაუმართლებელია – დასახელებული მუხლით გარანტირებული უფლების დარღვევად.

მოსარჩელის პრეტენზია სწორედ სამოქალაქო სარჩელის მომწესრიგებელ ნორმებზე დაყრდნობით მის წინააღმდეგ დამდგარი საზიანო შედეგიდან გამომდინარეობს.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2025 წლის 10 ოქტომბრისა განჩინებითა (შემდგომ – „რაიონული სასამართლოს განჩინება“) და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით (შემდგომ – „სააპელაციო სასამართლოს განჩინება“) მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე.

სასამართლომ განჩინების დასაბუთება დააყრდნო წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთების 1-ელ ნაწილში მითითებულ პრაქტიკას ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანების დაუშვებლობის შესახებ, რომლის სამართლებრივ საფუძვლადაც მიუთითა სარჩელის რეკვიზიტების დამდგენი ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 178-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ე“ „ვ“ „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები.

(მართალია, მოცემულ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს ორი განჩინება - გურჯაანის რაიონული სასამართლოს და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებები, თუმცა გამომდინარე იქიდან, რომ მათი შინაარსი არსებითად მსგავსია, მათი ცალ-ცალკე გამოყოფის საჭიროება არ არსებობს).

მოსარჩელე იაზრებს მარტივ და უდავო მოცემულობას, რომ სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმა არ ნიშნავს მის მატერიალურსამართლებრივ მოთხოვნებზე უარის თქმას, და რომ მას კვლავ შეუძლია მიმართოს სასამართლოს იგივე სასარჩელო მოთხოვნებით. აქ პრობლემის არსი მდგომარეობს ამ მოთხოვნათა წარდგენის დღეს არსებულ საპროცესოსამართლებრივ მექანიზმში, რომლის ფარგლებშიც მართლწესრიგი მოსარჩელეს იძლებულს ხდის, გაყოს სასარჩელო მოთხოვნები და თანმიმდევრობის დაცვით (პირველი სასარჩელო მოთხოვნით შედგენილი სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში და შემდგომ), იდავოს ორ დამოუკიდებელ წარმოებად.

აღნიშნული მექანიზმი დავის საბოლოოდ გადაწყვეტისათვის საჭირო დროს ავტომატურად და ხელოვნურად ზრდის, რამეთუ პირველ და მეორე სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელების განხილვა მიმდინარეობს არა დროის ერთ მონაკვეთში ერთ წარმოებად, როგორც ეს კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთების 1-ელ პარაგრაფში იქნა აღწერილი, არამედ თანმიმდევრობით ორ წარმოებად, სადაც დრო იხარჯება ჯერ 1-ლი სარჩელის, ხოლო მისი დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში, შემდგომ მე-2 სარჩელის განხილვაზე.

დასახელებულ ნორმათა ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით შემუშავებული მექანიზმი უარყოფით გავლენას ახდენს, აგრეთვე, დავის შეჯიბრებით ნაწილში მოსარჩელის პოზიციებზე, რითაც, საბოლოო ჯამში, მოსარჩელის მატერიალურსამართლებრივი მოთხოვნების წარმატებულობას ექმნება არსებითი საფრთხე.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ „სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის...

ხანგრძლივი დროის შემდეგ დავის განახლება მათ [მხარეებს] ავტომატურად აყენებს საჭიროების წინაშე, ხელახლა მოიძიონ მტკიცებულებები, რომლებიც მათი პოზიციის მართებულობას დაადასტურებდა, რაც, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, შესაძლოა რთული ან შეუძლებელიც იყოს – მტკიცებულებები შესაძლოა ბუნებრივად აღარ არსებობდეს ან არასათანადო იყოს“.[20]

მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული განმარტება ხანდაზმულობის ვადის ინსტიტუტის რაციონალისა და მისი დაცვითი ფუნქციების აღწერისაკენ იყო მიმართული, შეუძლებელია ვერ დავინახოთ მისი პირდაპირი რელევანტურობა წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში დასმულ საკითხთან მიმართებით:

წარმოვიდგინოთ სიტუაცია, როდესაც მოსარჩელემ გაყო სასარჩელო მოთხოვნები და დავა დაიწყო დღეს არსებული წესით:

მან პირველ სარჩელში დააინტეგრირა მხოლოდ სასარჩელო მოთხოვნა „ა“ ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის თაობაზე, რომელიც დაფუძნებულია სცენარზე, სადაც მოსარჩელემ მოპასუხეს ნივთი თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ მოთხოვნის წარმატებულობაზე გავლენას ვერ მოახდენს 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდი, რამეთუ დიდი უმადურობის გამოვლინება შესაბამის სამართლებრივ შედეგს მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების პირობებში წარმოშობს. მაშასადამე, ამ სარჩელის განხილვის განმავლობაში ამ გარემოების შეფასება ვერ მოხდება.

მაგრამ, საპირისპირო სურათია სასარჩელო მოთხოვნა „ბ“-ს შემთხვევაში. აქ დიდი უმადურობის გამოხატულების ფაქტის ხდომილება სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელეს დაუდგა ამ მოთხოვნის წარდგენის საჭიროება, ამ ფაქტის დამტკიცების ტვირთიც მას დაეკისრება.

სწორედ აქ იჩენს თავს საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოთნახსენები განმარტების რელევანტურობა. 2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდი სამოქალაქო სარჩელის 4-6 ფაქტობრივ გარემოებებშია გადმოცემული, რომელთა დასადასტურებლადაც მოსარჩელე, თავისი ახსნა-განმარტების გარდა, ორი მოწმის ჩვენებას იშველიებს (დეტალურად იხ. დანართი 1). და თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს, აღნიშნული ჩვენებები რელევანტური ხდება მხოლოდ მე-2 სარჩელის წარდგენის, მაშასადამე, 1-ლი სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში, ვაწყდებით ზუსტად იგივე პრობლემატიკას, რაზედაც საკონსტიტუციო სასამართლო ზემოთდასახელებულ გადაწყვეტილებაში მსჯელობდა – მოსარჩელეს მოუწევს ახალი ცნობებისა და მტკიცებულებების შეგროვება, რაც არსებითად შეიძლება გართულდეს იმ პირობებში, როცა ფაქტის ხდომილებიდან გასულია, როგორც მინიმუმ, ერთ ინსტანციაში საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო პერიოდი. ეს პრობლემა განსაკუთრებით აქტულურია მოწმეთა ჩვენებების შემთხვევაში, ვინაიდან მათ უწევთ გაიხსნენონ ზეპირსიტყვიერებაში წარმოთქმული მცირე დეტალები და ნიუანსები, რაც ხანგრძლივი დროის გასვლის შემთხვევაში მარტივად დავიწყებას ექვემდებარება.

დასახელებულ ნორმათა ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით შემუშავებული მექანიზმი ნეგატიურ გავლენას, აგრეთვე, სასამართლო გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსაფრთხოებისათვის საფრთხის დაფუძნებითაც ახდენს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „სამართლიანი მართლმსაჯულება, სასამართლოსადმი სანდოობა, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგების შეუქცევადობა სამართლებრივი უსაფრთხოების უმნიშვნელოვანეს გარანტიას წარმოადგენს. სასამართლო ვალდებულია, სიცხადე შეიტანოს და განსაზღვრულობა შესძინოს დავას, გადაწყვეტილებით საბოლოოდ გააქარწყლოს ეჭვი“.[21] საკონსტიტუციო სასამართლომ ამ განმარტებით ერთმნიშვნელოვნად დაადგინა, რომ სასამართლოს უმნიშვნელოვანესი ფუნქცია არის დავის რეალურად და საბოლოოდ მოგვარება, მხარეთა შორის სადავოდ ქცეული გარემოებების იდენტიფიცირება, შეფასება და გადაწყვეტა იმგვარად, რომ დავაში მონაწილე დაპირისპირებულ მხარეებს სასამართლო გადაწყვეტილების მიმართ ეჭვის შეტანის საფუძველი არ ჰქონდეთ.

მოსარჩელის მოსაზრებით, დასახელებულ ნორმათა ნორმატიული შინაარსი სასამართლოს ამ ფუნქციის შესრულების შესაძლებლობას არ აძლევს. მოსარჩელე, რომელსაც არსებითად მსგავსი ეკონომიკური ან სამართლებრივი მიზნის რეალიზებისაკენ მიმართული, ერთმანეთთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაფუძნებული რამდენიმე სასარჩელო მოთხოვნა აქვს, ამ მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანებით სასამართლოს, ფაქტობრივად „ერთ სამართლებრივ კაზუსს“ წარუდგენს, სასამართლო კი, დასახელებულ ნორმათა ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით, ამ სამართლებრივი კაზუსის მწყობრი და თანმიმდევრული შეფასებისა და მხარეთა შორის სადავოდ ქცეული გარემოებების გადაწყვეტის ნაცვლად, ანაწევრებს მას, მის წინაშე მოტანილ სადავო გარემოებათა რიგ წყებას (იმ სადავო გარემოებებს, რომლებიც რელევანტურია სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში) ირიდებს, და მხარეებს ხელოვნურად ტოვებს დავის რეჟიმში.

ამგვარად, სასამართლო ცდილობს დავა დაასრულოს არა მხარეთა შორის არსებული უთანხმოებისათვის სიცხადის შეძენითა და მისი მოგვარებით, არამედ დავის საგნის მიმართ რომელიმე მხარის ინტერესის გაქრობით.

თავის მხრივ, სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპის რეალიზებისათვის ხელის შეშლა, აგრეთვე, აფუძნებს მოსარჩელის ეკონომიკური მდგომარეობისადმი არსებითი მნიშვნელობის საფრთხეებს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „დაუსრულებელი დავის შესაძლებლობა დააფრთხობს პირებს, გაართულებს სამართლებრივი ურთიერთობების დამყარებას – უფლების მუდმივი საეჭვოობის დაშვება მოსპობს თავად უფლების სიცოცხლისუნარიანობას, რადგან ის ვერ იქნება გამოყენებული მომავალი ურთიერთობების დასამყარებლად, უფლებების შესაძენად...

უფლების განუსაზღვრელი დროით სადავოდ ქცევა პირს უქმნის ბუნდოვანების განცდას მომავლთან დაკავშირებით, შესაბამისად, იგი ერიდება ისეთი ქმედებების განხორციელებას, რომელიც გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება მომგებიანი იყოს მისთვის“.[22]

სამოქალაქო სამართლის სუბიექტები სამოქალაქო ბრუნვაში უმეტესწილად თავიანთ საკუთრებაში არსებული ობიექტების მეშვეობით არიან ჩართულნი. ყველაზე ზოგადი და ფართო განმარტებით, კონკრეტული სუბიექტის ეკონომიკური სიძლიერე სწორედ თავის საკუთრებაში არსებული ქონების ლიკვიდურობის ხარისხით განისაზღვრება. კონკრეტულ ნივთზე უფლების სადავოობა, ცხადია, ამცირებს ამ ნივთის ლიკვიდურობასაც, შესაბამისად, რაც უფრო დიდ ხანს არის უფლება სადავო, მით უფრო მცირდება ამ უფლების ქვეშ არსებული მატერიალური ობიექტის ფასეულობაც. ამავდროულად, უფლების სადავოობაც, თავის მხრივ, მისით სრულფასოვნად სარგებლობის გამომრიცხავი ფაქტორია.

ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნების შემთხვევაში აღნიშნული განმარტების რელევანტურობა განსაკუთრებით მაღალია. სამართლებრივი უსაფრთხოების ამ კონკრეტული გამოხატულების უზრუნველყოფა მოსარჩელის მიერ ალტერნატიულ მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანების ერთ-ერთ მთავარ მიზანს წარმოადგენს.

დავის წამოწყებისას ნებისმიერი მოსარჩელის უმთავრესი ინტერესი არის მის მიერ წაყენებული მოთხოვნის დაკმაყოფილება, თუმცა, პარალელურად, მისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია სადავო უფლების სამართლებრივი ბედის მკაფიოდ განსაზღვრა; ანუ, თუკი მან სამართალწარმოების შეჯიბრებითი ბუნებიდან გამომდინარე დავა წააგო, და თავის უმთავრეს მიზანს – სარჩელის დაკმაყოფილებას ვერ მიაღწია, დაზუსტებით მაინც იცოდეს სადავო უფლების სამართლებრივი ბედი და თავისი სამომავლო ურთიერთობები სწორედ მის მიხედვით წარმართოს.

ნებისმიერ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სასამართლო გადაწყვეტილებისაგან აქვს მოლოდინი, რომ იგი ან თავის მოთხოვნას დაიკმაყოფილებს, ან მისთვის უარყოფითი, თუმცა მყარად დადგენილი სამართლებრივი შედეგის პირობებში გააგრძელებს სამოქალაქო ბრუნვაში ოპერირებას.

დღეს არსებული პრაქტიკის, მაშასადამე, მოთხოვნათა დანაწევრების პირობებში, სასამართლო გადაწყვეტილება აღნიშნულ ფუნქციას ვერ ასრულებს, რადგან 1-ელ სარჩელზე მიღებული უარყოფითი გადაწყვეტილებით დავა რეალურად არ გვარდება და მოსარჩელის შეკითხვა სადავო უფლების სამართლებრივ ბედთან დაკავშირებით კვლავ პასუხგაუცემელი რჩება; უფრო მეტიც, სწორედ ამგვარი გადაწყვეტილება ხდება მე-2 სარჩელის წარდგენის წინაპირობა, რომელიც, თავის მხრივ, ისევ იგივე ან დაკავშირებული უფლების სადავოდ გახდისკენაა მიმართული;

მაგალითად, თუკი არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის „ა“ სასარჩელო მოთხოვნით შედგენილი სარჩელი მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, სავსებით შესაძლებელია ახალი სარჩელით მიმართვის შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა „ბ“ დაკმაყოფილდეს და მიღწეულ იქნეს ის ეკონომიკური მიზანი, რაც ვერ მოხერხდა წინა შემთხვევაში.

მაშასადამე, გამოდის, რომ 1-ლი წარმოების ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილება არის არა მხარეთა შორის არსებული დავის საბოლოოდ გადამწყვეტი აქტი, არამედ, მხოლოდ შუალედური რგოლის საპროცესო მოქმედება/მოვლენა, რომელიც მიმართულია სადავო გარემოებების მხოლოდ ნაწილის შეფასებისაკენ.

ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანების დასაშვებობის პირობებში, მოსარჩელეს შესაძლებლობა ეძლევა კონკრეტულ მატერიალურ ობიექტზე, ან მსგავს ეკონომიკურ სიკეთეზე უფლებასთან დაკავშირებული დავა ერთი გადაწყვეტილების ძალით ერთხელ და სამუდამოდ გადაწყვიტოს იმგვარად, რომ სასამართლო გადაწვყეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე ჰქონდეს ზუსტი პასუხი იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად შეუძლია ამ კონკრეტული სიკეთის თავისი ეკონომიკური მიზნებისათვის გამოყენება.

ცალკე ყურადღების გამახვილების ღირსია საპროცესო ხარჯებთან დაკავშირებული საკითხები. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თანახმად „იაფი მართლმსაჯულების მიღწევა უდავოდ ლეგიტიმური მიზანია თავად მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის უფლებით ეფექტურად სარგებლობის უზრუნველყოფისთვის“.[23]

სამოქალაქოსამართლებრივი დავის განხილვა სასამართლოში ყოველთვის არის დაკავშირებული გარკვეულ ფინანსურ დანახარჯებთან, იქნება ეს სახელმწიფო ბაჟი, წარმომადგენლის ჰონორარი, მტკიცებულების მოპოვება-მომზადებისათვის აუცილებელი, თუ სხვა ხარჯები. სახელმწიფო ვალდებულია სასამართლოში საქმის განხილვისათვის საჭირო პროცესი მოაწესრიგოს იმგვარად, რომ რაც შეიძლება ნაკლები დანახარჯით მოხდეს დავის ეფექტური და სამართლიანი გადაწყვეტა.

საკონსტიტუციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სახელმწიფო ბაჟის დაწესების რაციონალზე: „სახელმწიფო ბაჟის დაწესება ამცირებს დაუსაბუთებელი, უმიზნო სარჩელების წარდგენის ალბათობას. სახელმწიფო ბაჟის დაწესება ხელს უწყობს მხარეების მიერ სარჩელის მხოლოდ რეალური საჭიროების პირობებში წარდგენას, მაშინ, როდესაც მხარე მიიჩნევს, რომ მეორე მხარის მიმართ მას რეალური სამართლებრივი მოთხოვნა გააჩნია. ბაჟის დაწესებით სახელმწიფო ახალისებს სამოქალაქო სამართალწარმოების მხარეებს, იდავონ მხოლოდ მაშინ, როდესაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება რეალურად სჭირდებათ. ზოგადად, სამოქალაქო დავებში სასამართლოს გადატვირთვისგან დაცვა დავის გადაწყვეტის ალტერნატიული მექანიზმების შექმნითა თუ სხვა სამართლებრივი გზების გამოყენებით, თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოებაში მიღებულ და ამავე დროს საჭირო ღონისძიებას წარმოადგენს“.[24]

ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლომ უარყო საქართველოს პარლამენტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ სახელმწიფო ბაჟი დამოკიდებულია საქმის სირთულეზე ან/და სასამართლოს მიერ გაწეული მომსახურების მოცულობაზე; თუმცა ის, რომ სახელმიწფო ბაჟის ოდენობა პირდაპირაა დაკავშირებული დავის საგნის ღირებულებასთან, უდავოა. სსსკ-ის 39-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა სასარჩელო წარმოების საქმეებზე (კონკრეტული გამონაკლისების გარდა) შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 3%-ს (სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე – 4 და 5% – სსსკ-ის 39-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტები). კანონმდებელმა ჩათვალა, რომ სახელმწიფო ბაჟის ეს ოდენობა არის ის შუალედი, სადაც ერთი მხრივ, იგი ასრულებს თავის ძირითად ფუნქციას – აღკვეთოს დაუსაბუთებელი სარჩელების წარდგენის ალბათობა, ხოლო მეორე მხრივ, ის არ არის სასამართლო გადაწყვეტილებით მისაღებ ეკონომიკურ სიკეთესთან მიმართებით არათანაზომიერად მაღალი.

იმ პირობებში, როდესაც მართლწესრიგი ალტერნატიული მოთხოვნების მფლობელ მოსარჩელეს ავალდებულებს სასარჩელო მოთხოვნების გაყოფასა და მათზე ორი დამოუკიდებელი წარმოების ჩატარებას, ზემოთდასახელებული ხარჯი ხელოვნურად იზრდება. სულ რომ არაფერი ითქვას წარმომადგენლისათვის გადასახდელ ჰონორარსა და სხვა გარკვეულწილად ფაკულტატიურ ხარჯებზე, მოსარჩელეს უწევს სახელმწიფო ბაჟი 2 ჯერ გადაიხადოს. თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნები, როგორც წესი, მიმართულია მსგავსი ეკონომიკური მიზნის მიღწევისაკენ, გამოდის, რომ სახელმწიფო მოსარჩელეს სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგად მისაღები ეკონომიკური ღირებულების მქონე კონკრეტული სიკეთიდან სახელმწიფო ბაჟს ორჯერ უანგარიშებს, შესაბამისად, ზემოთდასახელებული 3 პროცენტიანი (აპელაციისა და კასაციის შემთხვევაში - 4 და 5 პროცენტიანი) განაკვეთი ორმაგდება და სახელმწიფო ბაჟის ოდენობასა და დავის საგანს შორის თანაზომიერება ირღვევა.

აღნიშნული, წარმოადგენს პირდაპირ და უხეშ ჩარევას მოსარჩელის სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებაში, იმდენად რამდენადაც, სასამართლო მოსარჩელეს ჯერ ავალებს ერთი სამართლებრივი კაზუსის დანაწევრებას, და ამგვარად, თავადვე ახალისებს სასამართლოში დავათა სიმრავლეს, და შემდგომ, სწორედ სასამართლოს გადატვირთულობის აღკვეთის მოტივით, მოსარჩელეს ხელახლა აკისრებს ბაჟის გადახდას.

როგორც დაიდენტიფიცრდა, დასახელებულ ნორმათა ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით შემუშავებული პრაქტიკა მრავალმხრივ ნეგატიურ გავლენას ახდენს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით დაცულ უფლებრივ კომპონენტებზე, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში, ამ მუხლით დაცულ სფეროში ჩარევის რაობასთან დაკავშირებით მოსარჩელის პოზიციის უკეთ გასაგებად უნდა დაკონკრეტდეს ერთი გარემოება:

ის, რომ დასახელებულ ნორმათა სადავო ნორმატიულ შინაარსზე დაყრდნობით ჩამოყალიბებული მექანიზმის პიორბებში დავა მაღალი ალბათობით გაგრძელდება დიდ ხანს და დაჯდება სოლიდური თანხა (იგულისხმება დროისა და ფინანსური რესურსის რიცხვობრივი გამოხატულება), არ წარმოადგენს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით აღიარებულ უფლებაში ჩარევის სახესთან დაკავშირებულ მოსარჩელის მთავარ პოზიციას.

მოსარჩელის პოზიციით, ჩარევის აქტი თავად ამ მაღალი ალბათობის დაფუძნებაა; უფრო კონკრეტულად, ზუსტად იმ მომენტიდან, როდესაც სასამართლო მოსარჩელეს უარს ეუბნება ალტერნატიული მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანებაზე, მოსარჩელე მართლწესრიგის მხრიდან უკვე „განწირულია“ საქმის გაჭიანურებისა და საპროცესო ხარჯების გაზრდისათვის, რადგან თუკი ალტერნატიული მოთხოვნების გაერთიანების პირობებში მას შესაძლებლობა ექნებოდა ნებისმიერი სცენარით განვითარებული დავა სრულიად დაესრულებინა რაღაც გარკვეულ „X“ დროში და ამისათვის გაეღო „Y“ ოდენობის ფინანსური რესურსი, ამ მოთხოვნათა 2 დამოუკიდებელი წარმოების ფარგლებში განხილვის შემთხვევაში, იგივე შედეგის მიღწევა მხოლოდ „2X“ დროში და „2Y“ ხარჯის გაღებით არის შესაძლებელი.

საბოლოო ჯამში, შესაძლოა ითქვას, რომ მოსარჩელის საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ უფლებაში ჩარევა განხროციელდა, რომლის მართლზომიერებისა და დარღვევად კვალიფიკაციის საკითხი განხილული იქნება ქვემოთ.

3. დაცულ სფეროში ჩარევის კონსტიტუციურსამართლებრივი გამართლება

კონსტიტუციით დაცულ ადამიანის ძირითად უფლებაში ჩარევა შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ თანაზომიერების პრინციპის დაცვით. საკონსტიტუციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია, ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე“.[25]

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებული უფლება თავისი მნიშვნელობით მეტად აღმატებულია, და ამავდროულად, არ არის დადეგნილი ამ უფლების შეზღუდვის შიდაკონსტიტუციური ზღვარი, იგი არ შეიძლება კლასიფიცირდეს აბსოლუტურ უფლებად.[26] ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ლეგიტიმური საჯარო ინტერესით, რაც თავის მხრივ თანაზომიერების პრინციპის სრული დაცვით უნდა განხორციელდეს.[27]

გამომდინარე იქიდან, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახელმწიფოს მხრიდან ადამიანის ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევა განხორციელდა დასახელებულ ნორმათა სადავო ნორმატიულ შინაარსზე დაფუძნებული საერთო სასამართლოს აქტებით (განჩინებებით), რომლებიც, თავის მხრივ, ფორმალურად შეიცავს დასაბუთებას ჩარევის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით, მოსარჩელის პოზიციით, მასში ასახული მსჯელობა შეზღუდვის ლეგიტიმურ მიზანთან, თანაზომიერების პრინციპის სხვა ელემენტების რაობასთან, და ზოგადად, ჩარევის რაციონალთან დაკავშირებით განსაკუთრებული აქტუალურობით სარგებლობს.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2025 წლის 10 ოქტომბრისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 5 დეკემბრის განჩინებების,შინაარსი შესაძლოა შეჯამდეს შემდეგნაირად:

რაიონული სასამართლოს განჩნებაში ვკითხულობთ:

„სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სარჩელში მითითებული უნდა იყოს მოსარჩელის მოთხოვნა. იმავე ნორმის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში, ასევე, უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, ასევე მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს...

მოთხოვნა უნდა იყოს ამომწურავი, კონკრეტული და არ უნდა იყოს ალტერნატივის სახით წარმოდგენილი...

სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში მისაღები გადაწყვეტილება უნდა იყოს აღსრულებადი და ემსახურებოდეს დარღვეული უფლების აღდგენას“. (დეტალურად იხ. დანართი 2)

სააპელაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში ზემოთდასახელებული მსჯელობა იდეურ და შინაარსობრივ დონეზე გაიზიარა, და დამატებით განავრცო და კიდევ უფრო დააკონკრეტა შეზღუდვის რაციონალი:

„ამავე კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“, „ვ“, „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს მოსარჩელის მოთხოვნა, კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს და მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს და სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს...

სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია ორი ალტერნატიული მოთხოვნა. გურამ დევიძემ სასარჩელო მოთხოვნა ზუსტად და გარკვევით უნდა ჩამოაყალიბოს, კერძოდ, მან უნდა განსაზღვროს სასარჩელო მოთხოვნა ისე, რომ საქმეზე მიღებულ იქნეს აღსრულებადი გადაწყვეტილება და დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად უნდა წარმოადგინოს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები...

საქართველოს კონსტიტუციითა და ადამიანის უფლებათა კონვენციით უზრუნველყოფილია მართალმსაჯულების განხორციელებისა და სასამართლო ხელმისაწვდომობის გზით დარღვეული უფლებების აღდგენა, სადავო უფლების დადგენა და რეალიზაცია, თუმცა, ამისათვის მოსარჩელემ არა მარტო კონკრეტულად უნდა მიუთითოს რაში მდგომარეობს ამ უფლების ხელყოფა, არამედ ჩამოაყალიბოს სასარჩელო მოთხოვნა მგვარად, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანობის შემთხვევაში იძლეოდეს გადაწყვეტილების აღსრულების, (ნებაყოფლობით თუ იძულებითი მექანიზმების გამოყენებით) მოსარჩელის რეალური იურიდიული ინტერესის დაკმაყოფილების საშუალებას და დარღვეულ/სადავო უფლებებში აღდგენის საუკეთესო შესაძლებლობას, რასაც, განსახილველ შემთხვევაში გურამ დევიძის მიერ წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნებით (გამოთხოვილ იქნეს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოძრავი ნივთი – ფოტოაპარატი, ხოლო ამ მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში გაუქმდეს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და მოძრავი ნივთი – ფოტოაპარატი დაუბრუნდეს მოსარჩელეს საკუთრებასა და მფლობელობაში) ადგილი ვერ ექნება...

სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა უნდა აისახოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში. შესაბამისად, გურამ დევიძე ვალდებულია სასარჩელო მოთხოვნა ჩამოაყალიბოს იმგვარად, რომ შესაძლებელი იყოს შემდგომში მისი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში ასახვა.“ (დეტალურად იხ. დანართი 4)

რაიონული და სააპელაციო სასამართლოების განჩინებების შინაარსის ურთიერთშეჯერებისა და კომბინირებული გააზრების შედეგად, ჩარევის ლეგიტიმური მიზანი და მისი გამამართლებელი პოზიცია შესაძლოა ჩამოყალიბდეს შემდეგნაირად:

ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელი ვერ აკმაყოფილებს განსაზღვრულობის/კონკრეტულობის პრინციპის მოთხოვნებს, რაც საბოლოო ჯამში, გამორიცხავს მასზე მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების შესაძლებლობას. მაშასადამე, მოსარჩელეს ამგვარ მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანების საშუალება არ უნდა მიეცეს.

გადაწყვეტილების აღსრულებადობის უზრუნველყოფის უზენაესი მნიშვნელობა საყოველთაოდ აღიარებულია. სასამართლო გადაწყვეტილების ეფექტიანი აღსრულება სამართლიანი სასამართლოს არსებითი უფლებრივი კომპონენტია და წარმოადგენს პირის უფლებების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიას, რომლის გარეშეც უფლება სამართლიან სასამართლოზე ილუზორული იქნებოდა და აზრს დაკარგავდა.[28]

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის მე-2 პარაგრაფში პროცესუალური ეკონომიისა და სწრაფი მართლმსაჯულების, როგორც 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით დაცული უფლების უფლებრივი კომპონენტის, მნიშვნელობაზე არაერთი მითითება გაკეთდა; თავის მხრივ, აღნიშნული არაერთხელ დასახელებულა სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული ჩარევის გამამართლებელ ლეგიტიმურ მიზნად.[29] მიუხედავად ამისა, სწრაფი მართლმსაჯულებისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების ხარისხიანობის კონკურენციისას, ეს უაკანასკნელი უპირატესი დაცვის უფლებით სარგებლობს.

საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „სწრაფი მართლმსაჯულების უზრუნველყოფა დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლების შეზღუდვის ხარჯზე გაუმართლებელია“.[30] მართალია აღნიშნული განმარტება შეეხება გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის მნიშვნელობას, თუმცა, ცხადია, იგი მით უმეტეს, ვრცელდება სწრაფი მართლმსაჯულებისა და გადაწყვეტილების აღსრულებადობის უზუნველყოფათა შორის კონკურენციაზეც, სადაც უპირატესობით, ცხადია, ეს უკანასკნელი სარგებლობს.

მოსარჩელე ეთანხმება და იზიარებს მყარად დადგენილ პრაქტიკას გადაწყვეტილების აღსრულებადობის ინტერესის მაღალპრიორიტეტულობასთან დაკავშირებით, თუმცა, იგი თვლის, რომ განსახილველ შემთხვევაში აღნიშნული დილემა არ არსებობს; საკითხის იმგვარად დაყენება, თითქოსდა განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანების თანმდევი სიკეთეების საპირისპიროდ სასწორის მეორე პინაზე სასამართლო გადაწყვეტილების აღუსრულებადობის რისკი დევს, არ შეესაბამება სინამდვილეს, და გამომდინარეობს ამ ინსტიტუტის ქართული მართლწესრიგის კონტექსტში გააზრების არარსებობიდან.

ამის საილუსტრაციოდ, უმჯობესია გაანალიზდეს ამ ინსტიტუტის ქვეშ არსებული მექანიზმის მუშაობის ზოგადი პრინციპი, და შეფასდეს როგორც კონკრეტიზაციის, აგრეთვე გადაწყვეტილების აღუსრულებადობის რისკის პრობლემატიკა;

(თუმცა მანამდე, მოსარჩელე საკონსტიტუციო სასამართლოს სთხოვს, მხედველობაში მიიღოს შემდეგი გარემოება: მოსარჩელის მხრიდან იმის მტკიცება, რომ განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელი წინააღმდეგობაში არ მოდის გადაწყვეტილების აღსრულებადობის ინტერესთან, მეტწილად ემსგავსება ე.წ. ნეგატიურ მტკიცებას, იმდენად, რამდენადაც მოსარჩელეს უწევს ამტკიცოს იმ საფრთხის არარსებობა, რომლის არსებობის თაობაზედაც სახელმწიფომ მხოლოდ შაბლონურად, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, მიუთითა. მიუხედავად იმისა, რომ საფრთხის დამაფუძნებელი კონკრეტული გარემოებების დაიდენტიფიცირების გარეშე არსებითად რთულდება მოსარჩელის მიერ მტკიცების ამ ტვირთის დაძლევა, გრძნობს რა ეს უკანასკნელი სამართლებრივ, და მეტწილად ეთიკურ, პასუხისმგებლობას - წარუდგინოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მწყობრი და დასაბუთებული პოზიცია - იგი კონსტიტუციურ სარჩელში შეძლებისდაგვარად აინტეგრირებს რიგ არგუმენტებს სარჩელის კონკრეტიზაციისა და გადაწყვეტილების აღუსრულებადობის პრობლემის არარსებობის თაობაზე)

(მათ შორის, ამ საკითხთან დაკავშირებით იხ. შუამდგომლობა)

სსსკ-ის 178-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ე“, „ვ“, „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების მიხედვით სარჩელში უნდა აღინიშნოს:

(ე) კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს;

(ვ) მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს;

(ზ) მოსარჩელის მოთხოვნა;

(თ) სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს.

მოსარჩელის პოზიციით, მის მიერ წარგდენილ სამოქალაქო სარჩელში ზედმიწევნით არის მითითებული ის ფაქტები, მტკიცებულებები და სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებსაც მისი მოთხოვნები ეყრდნობა.

სასარჩელო მოთხოვნა „ა“:

ფაქტები: თხოვების ხელშეკრულების დადება; თხოვების ხელშეკრულების ვადის გასვლა; თხოვების საგნის დაუბრუნებლობა, მაშასადამე, მოპასუხის მიერ მისი უკანონო ფლობა;

მტკიცებულებები: მოსარჩელის ახსნა-განმარტება;

სამართლებრივი საფუძველი: სსკ-ის 615, 621 (2), 172 (1) მუხლები.

სასარჩელო მოთხოვნა „ბ“:

ფაქტები: ჩუქების ხელშეკრულების დადება; მოპასუხის მიერ დიდი უმადურობის გამოხატვა;

მტკიცებულებები: მოსარჩელის ახსნა-განმარტება; მოწმეთა ჩვენება (2025 წლის 21 თებერვლის ეპიზოდის ნაწილში);

სამართლებრივი საფუძველი: სსკ-ის 524, 529 (1,2) მუხლები.

ამ მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანებისას, მოსამართლის მიერ ფაქტობრივი გარემოებების სტრუქტურიზაცია და მტკიცებულებათა შეგროვება მიმდინარეობს არსებითად იგივენაირად, როგორც ეს მოხდებოდა ამ მოთხოვნათა ცალ-ცალკე წარმოებად გამოყოფის შემთხვევაში.

აღნიშნული პროცესი შესაძლოა, გრაფიკულად გამოისახოს შემდეგნაირად:

(მოცემული გრაფიკი წარმოადგენს ანალოგს ნაშრომიდან ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია „სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა“, თბილისი 2004, გვ. 13-15)

„ა“ ან „ბ“ სასარჩელო მოთხოვნების, უფრო კონკრეტულად, მათი სიტყვასიტყვითი ფორმულირებების, ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობებისა თუ აღსრულებადობის მიმართ პრეტენზია სასამართლოს მხრიდან არ იარსებებდა მათი განცალკევებით, ორი სხვადასხვა წარმოების ფარგლებში, წარდგენის შემთხვევაში – მოთხოვნები უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვასთან, ისევე როგორც, ჩუქების გაუქმებისა და ნივთზე საკუთრება-მფლობელობის აღდგენასთან დაკავშირებით სამოქალაქო სამართალწარმოებაში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირია; სასამართლოს მიერ გამოყენებული შემზღუდველი მიდგომა ამ მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანების შემთხვევაში არსებობს, რადგან მათი ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები ურთიერთშეუთავსებელია; თუმცა აღნიშნული ურთიერთშეუთავსებლობა სხვა არაფერია თუ არა ერთი შეხედვით თვალშისაცემი მცირე უხერხულობა, რომელიც მოთხოვნათა განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტების დადგენის შემთხვევაში უმარტივესად ქარწყლდება.

როგორც ზემოთ აღინიშნა,ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელის შესაბამისობას განსაზღვრულობისა და კონკრეტიზიაციის პრინციპის მოთხოვნებთან, სწორედ მათ შორის დადგენილი პრიორიტეტები უზრუნველყოფს (იხ. გვ. 14). კონსტიტუციური სარჩელის დასაბუთების 1-ელ პარაგრაფში ხაზი გაესვა იმ გარემოებას, რომ ის სამართლებრივი მექანიზმი, რომლის ქართულ მართლწესრიგში დანერგვის აუცილებლობაზეც მოსარჩელე აპელირებს, არსებითად ჰგავს გერმანიის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე პარაგრაფის შემადგენლობაში არსებულ ინსტიტუტს - ე.წ. „სარჩელთა ევენტუალურ გაერთიანებას“ (Eventualhäufung/eventuelle Klagehäufung). აღსანიშნავია, რომ ამავე პარაგრაფის შემადგენლობაში გამოყოფენ ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნათა გაერთიანების მეორე სახესაც – ე.წ. „სარჩელთა ალტერნატიულ გაერთიანებას“ (alternative Klagehäufung), რომელზე დაკვირვებითაც უფრო ნათელი ხდება მოთხოვნათა პრიორიტეტიზაციის მნიშვნელობა და ჩვენს მიერ განსახილველი სამართლებრივი მექანიზმის მიმართ კონკრეტიზაციის პრეტენზიის უსაფუძვლობა.

სარჩელთა ევენტუალური გაერთიანების მსგავსად, ამ ინსტიტუტის ფარგლებშიც მოსარჩელე აყენებს ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნებს, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ იგი არ ადგენს მოთხოვნათა შორის განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელ პრიორიტეტებს და საკითხს, თუ რომელ სასარჩელო მოთხოვნაზე უნდა იქნეს გადაწყვეტილება მიღებული, სასამართლოს დისკრეციას მიაკუთვნებს.[33] ასეთი სარჩელები გერმანულ სამოქალაქო საპროცესო სამართალშიც დაუშვებელია.[34] აღნიშნულ მიდგომას საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ ამგვარი ალტერნატიული სარჩელები მოკლებულია განსაზღვრულობასა და კონკრეტიზაციას.[35]

მართლაც, განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტების სახით მოსამართლისათვის კონკრეტული ინსტრუქციის მიუცემლობის პირობებში, სადავო ფაქტობრივი გარემოებების სტრუქტურიზაცია, და შესაბამისად, მტკიცებულებების გამოკვლევა შეუძლებელი ხდება, ვინაიდან, მოსამართლისათვის გაუგებარია მოსარჩელის პოზიცია სადავო გარემოებებთან მიმართებით. მოსამართლეს აქ თავად უწევს აირჩიოს ორი პარალელური და ურთიერთსაწინააღმდეგო სცენარიდან ერთ-ერთი, რაც, გარდა იმისა, რომ ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევის პროცესში უამრავ პრობლემას წარმოშობს, შეუძლებელია განხორციელდეს მხარეთა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების ხელყოფის გარეშე. დავის ინიცირებისას, შესაფასებელი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ნუსხას ადგენს მოსარჩელე, და არა სასამართლო.

საფრთხე ექმნება, აგრეთვე, სარეზოლუციო ნაწილის ჩამოყალიბებასაც, რადგან ასეთ დროს გაურკვეველია, თუ როდის ითვლება სარჩელი დაკმაყოფილებულად, ნაწილობრივ დაკმაყოფილებულად თუ დაუკმაყოფილებლად; მაშასადამე, ბუნდოვანი ხდება გადაწყვეტილების შემდგომი გასაჩივრების საკითხიც.

ამრიგად, შესაძლოა ითქვას, რომ გერმანულ მართლწესრიგში ალტერნატიულ სასარჩელო მოთხოვნათა გაერთიანების დასაშვები და დაუშვებელი მოდელები ერთმანეთისაგან იმიჯნება სწორედ მოთხოვნათა პრიორიტეტიზაციის არსებობა-არარსებობით.

გერმანული პრაქტიკისგან განსხვავებით, ქართულ სამართლებრივ რეალობაში აღნიშნული საკითხი არ არის გამოკვლეული, შესაბამისად, არ არსებობს ალტერნატიულ მოთხოვნათა გაერთიანების ამ ორ სახეს შორის დიფერენცირებული მიდგომაც. არა-და, მოთხოვნათა პრიორიტეტიზაცია ქართული საპროცესო რეალობისთვისაც არ არის ბოლომდე უცხო, ამის საილუსტრაციოდ კი გამოსადეგია ერთი მარტივი გარემოების გაანალიზება:

ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნების მფლობელ მოსარჩელეს მოთხოვნათა შორის პრიორიტეტიზაციის გაკეთება დღევანდელი მოწესრიგების ფარგლებშიც უწევს – იგი ვალდებულია მოთხოვნები გაყოს, ასახოს ისინი ორ, ან მეტ (გააჩნია ალტერნატიულ მოთხოვნათა რაოდენობას) საპროცესო დოკუმენტში (სარჩელში) და დაიწყოს ცალ-ცალკე წარმოება მათზე. ცხადია, ამ წარმოებებს, იგი ერთმანეთის პარალელურად ვერ წამოიწყებს. შესაბამისად, მას მაინც მოუწევს, არჩევანი გააკეთოს ერთ-ერთზე და სწორედ ამ სარჩელით მიმართოს სასამართლოს. ამ არჩევანის გაკეთება, თავისი შინაარსით, უკვე წარმოადგენს პრიორიტეტის მინიჭებას, რომლის არასწორად შერჩევის შემთხვევაშიც, დადგება მოსარჩელისათვის ნეგატიური სამართლებრივი შედეგები.

მაგალითისთვის ავიღოთ წინამდებარე კონსტიტუციურ სარჩელში არსებული განსახილველი შემთხვევა:

დღევანდელი მოწესრიგების პირობებში, მოსარჩელეს შეუძლია თავისი პირველადი მოთხოვნით (მოთხოვნა „ა“) მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს განათხოვრებული ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა (სსკ-ის 172-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი); და იმ შემთხვევაში, თუ მას სასამართლომ უარი უთხრა ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე იმ მოტივით, რომ მან მოპასუხის შედავება მხარეთა შორის განხორციელებული ურთიერთობის სამართლებრივ კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით, უფრო დამაჯერებლად მიიჩნია, მოსარჩელეს ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე შეუძლია აღძრას სარჩელი თავისი სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნით (მოთხოვნა „ბ“) და მოითხოვოს ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება და გაჩუქებული ნივთის უკან დაბრუნება (სსკ-ის 529 (1,2) მუხლი).

ამასთან, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, პირველი წარმოების ფარგლებში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მეორე წარმოების განმავლობაში ექნებათ პრეიუდიციული ძალა.

მაგრამ, წარმოვიდგინოთ სიტუაცია, სადაც მოსარჩელე ამ ორი ალტერნატიული მოთხოვნიდან პირველ ჯერზე ირჩევს არა „ა“, არამედ „ბ“ მოთხოვნას, და სარჩელს აღძრავს ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით (სსკ-ის 529 (1,2) მუხლი).

ამ შემთხვევაში, გამოდის, რომ მხარეთა შორის შეუთანხმებლობის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ დიდი უმადურობის გამოვლინება, და მხარეთა შორის დადებული გარიგების ჩუქების ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის საკითხი უდავო გარემოების სტატუსს იძენს, რადგან, განსხვავებით წინა შემთხვევისაგან, აქ მოსარჩელე ჩუქების ხელშეკრულების ფაქტის ხდომილებას სადავოდ არ ხდის და თავადვე აყრდნობს თავის სასარჩელო მოთხოვნას.

აქედან გამომდინარე, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მის მიერ „ა“ მოთხოვნით სარჩელის აღძვრას ეკარგება ინტერესი, რამეთუ 1-ლი წარმოების ფარგლებში, რომელზედაც არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, მხარეებმა სადავოდ არ გახადეს ჩუქების ხელშეკრულების დადების ფაქტი, „ა“ მოთხოვნა კი სწორედაც იმ სცენარს ემყარება, სადაც მოსარჩელემ სადავო ნივთი მოპასუხეს არა ჩუქების, არამედ თხოვების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა.

მაშასადამე, იმ პირობებშიც კი, როდესაც მოსარჩელე ვალდებულია ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნები გაყოს, და დაელოდოს 1-ლი წარმოების დასრულებას, მან ეს მოთხოვნები შესაბამისი, სწორი რიგითობით უნდა წარადგინოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მისი ყოველი მომდევნო სუბსიდიური სარჩელი წარუმატებლობისთვის იქნება განწირული.

(დამატებით იხ. გვ. 13-14).

ამრიგად, ალტერნატიულ მოთხოვნათა შორის განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტების დადგენის პირობებში, არც ერთი ფაქტობრივი გარემოება თუ მტკიცებულება არ არის კონკრეტიზაციასა და განსაზღვრულობას მოკლებული; მხოლოდ საჭიროა ამ პრიორიტეტების სწორი თანმიმდევრობით განსაზღვრა და შემდგომ, პროცესი მიმდინარეობს არსებითად იმგვარად, როგორც ეს დღევანდელი მოწესრიგების ფარგლებში მოხდებოდა, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ მთლიანი დავის მოგვარება განხორციელდება ერთი წარმოების ფარგლებში; კერძოდ:

„ა“ მოთხოვნა დაკმაყოფილდება იმ შემთხვევაში, თუკი მოსამართლისათვის უფრო დამაჯერებელი აღმოჩნდა მოსარჩელის მტკიცება და დადგინდა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება იყო თხოვება; ასეთ დროს სასამართლოს შეუძლია „ბ“ მოთხოვნის დაკმაყოფლების წინაპირობებზე აღარც იმსჯელოს; აღნიშნული არსებითად ჰგავს შემთხვევას, როდესაც სასამართლო მოპასუხის ალტერნატიული შესაგებლის შემთხვევაში ჯერ მოთხოვნის ხანდაზმულობას ამოწმებს, და თუკი ეს ვადა გაშვებული არაა, შემდგომ – მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ წინაპირობებს; [36]

„ბ“ მოთხოვნა დაკმაყოფილდება იმ შემთხვევაში, თუკი მოსამართლისათვის უფრო დამაჯერებელი აღმოჩნდა მოპასუხის მტკიცება და დადგინდა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება იყო ჩუქება და არა თხოვება, და ამავდროულად, მოპასუხის ქმედება 2025 წლის 21 თებევრლის ეპიზოდში შეფასდა როგორც დიდი უმადურობის გამოვლინება.

რაც შეეხება გადაწყვეტილების აღსრულებადობის პრობლემატიკას, მოსარჩელის პოზიციით, არ არსებობს ამგვარი მოთხოვნებით შედგენილ სარჩელზე გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულების დამაბრკოლებელი არც ერთი გარემოება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩნებაში მითითებულია, რომ მოსარჩელის მიერ წაყენებული მოთხოვნების პირობებში შეუძლებელია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის სათანადოდ ჩამოყალიბება. მსგავსად ფაქტების სტრუქტურიზაციისა და მტკიცებულებების გამოკვლევისა, ალტერნატიული სასარჩელო მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელის შემთხვევაში, არც სარეოზლუციო ნაწილის ჩამოყალიბების წესში იცვლება რაიმე არსებითი. იგი დაიწერება არსებითად იგივენაირად, როგორც ეს ხდება დღეს არსებული მოწესრიგების ფარგლებში, ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვასა და ჩუქების გაუქმების თაობაზე მისაღებ გადაწყვეტილებებთან მიმართებით.

როგორც ეს მოსარჩელემ თავის კერძო საჩივარში მიუთითა, მას გააზრებული აქვს, რომ შეუძლებელია ორივე მოთხოვნის ერთდროულად დაკმაყოფილება, და არც სურს ამ შედეგის მიღწევა (იხ. დანართი 3, გვ.2). მოსარჩელისათვის მთავარია სასამართლომ გაიზიაროს მისი პირველადი პოზიცია სადავო შემთხვევასთან დაკავშირებით, და თუ ეს ესე არ მოხდა, დაზოგოს საქმის განხილვისათვის აუცილებელი დრო და სხვა რესურსები, და იმავე წარმოების ფარგლებში იდავოს იმ სასარჩელო მოთხოვნით, რომლის წარდგენა დღევანდელი მოწესრიგების ფარგლებშიც შეუძლია, თუმცა მხოლოდ 1-ელ მოთხოვნაზე წარმოების დასრულების შემდგომ.

მაშასადამე, ასეთ სარჩელზე მიღებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში გაიწერება მხოლოდ ერთი სამართლებრივი შედეგის დამდგენი ფორმულირება:

ა) პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ;

ბ) სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ;

გ) ორივე მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შესახებ.

ამასთან, მოსარჩელეს მიზანშეწონილად მიაჩნია დააკონკრეტოს, თუ როდის და რა მასშტაბით ითვლება სარჩელი დაკმაყოფილებულად. გამომდინარე იქიდან, რომ პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნა სადავო სიტუაციასთან მიმართებით მოსარჩელის პირველდაწყებით პოზიციას ეფუძნება, და სუბსიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის წარდგენის მთავარი რაციონალი პროცესუალური ეკონომიის პრინციპის რეალიზებაა, ამგვარი ალტერნატიული მოთხოვნებით შედგენილი სარჩელი სრულად დაკმაყოფილებულად შესაძლოა ჩაითვალოს მხოლოდ პირველადი პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში. ასეთ დროს გამოდის, რომ სასამართლომ მოსარჩელის პირველდაწყებითი პოზიცია, მასში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება სრულად გაიზიარა;

ცხადია, საპირპისპირო სიტუაცია არსებობს სასამართლოს მიერ მხოლოდ სუბისიდიური პრიორიტეტის მქონე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას. აღნიშნული თავისთავად ნიშნავს მოსარჩელის პირველდაწყებითი პოზიციის უარყოფას, რომელიც, როგორც წესი, მოპასუხის პოზიციის გაზიარებით არის განპირობებული. ასეთ პირობებში, მოსარჩელეს უფლება უნდა მიეცეს გაასაჩივროს აღნიშნული გადაწყვეტილება და ზედა ინსტანციაში იდავოს თავისი პირველადი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.[37]

რაც შეეხება შემთხვევას, როდესაც არც ერთი სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, აქ, ბუნებრივია, სარჩელი ჩაითვლება დაუკამყოფილებლად, და მოსარჩელეს უნდა ჰქონდეს უფლება სარჩელი ზუსტად იგივე შინაარსით წაიღოს ზედა ინსტანციაში.[38]

მაშასადამე, მსგავსად კონკრეტიზაცია-განსაზღვრულობის პრინციპის მოთხოვნების შეუსრულებლობისა, განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილი სასარჩელო მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანების ინსტიტუტის მიმართ არსებული პრეტენზიაც, სარეზოლუციო ნაწილის სათანადოდ ჩამოყალიბების შეუძლებლობასთან დაკავშირებით, უსაფუძვლოა.

საბოლოო ჯამში, მოსარჩელის პოზიციით, განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილ სასარჩელო მოთხოვნათა ერთ სარჩელში გაერთიანება წარმოადგენს მოსარჩელის უფლებების რეალიზაციისათვის აუცილებელ, და რაც მთავარია, აბსოლუტურად უსაფრთხო ინსტრუმენტს, რომელიც უზრუნველყოფს დავის შემჭიდროვებულ ვადებში, სწარფ და ეფექტიან გადაწყვეტას; მის მიმართ არსებულ შემზღუდველ მიდგომას კი არ გააჩნია არანაირი რაციონალი;

ლეგიტიმური მიზანი, რომელიც ამგვარ ჩარევას, როგორც მინიმუმ, ახსნადს გახდიდა, არ არსებობს; მაშასადამე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ერთხმად აღიარებული მიდგომის თანახმად, აღნიშნული ჩარევა საფუძველშივე გაუმართლებელი, არაკონსტიტუციურია.[39]

სწორედ აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვს სსსკ-ის 178-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ე“, „ვ“, „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტების იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობას, რომელიც საფუძვლად ედება განხილვის რიგითობის განმსაზღვრელი პრიორიტეტებით აღჭურვილ სასარჩელო მოთხოვნათა გაერთიანების აკრძალვას.

[1] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/2/596 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნათია ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება N1/3/1377, საქმეზე დიმიტრი ღონღაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ;

[2] თენგიზ ლილუაშვილი, გია ლილუაშვილი, ვალერი ხრუსტალი, ზურაბ ძლიერიშვილი „სამოქალაქო საპროცესო სამართალი“ ნაწილი 2, თბილისი 2023 წ.;

[3] სოფიო ჩაჩავა, „მოთხოვნების და მთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში“, სადისერტაციო ნაშრომი სამართლის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვლებლად, თბილისი 2010 წელი, გვ. 13;

[4] MüKoZPO/Becker-Eberhard, 7th ed. 2025, ZPO §260 paras. 10, 11;

[5] MüKoZPO/Becker-Eberhard, 7th ed. 2025, ZPO § 260 paras. 12;

[6] შეად. Musielak/Voit/Foerste, 21. Aufl. 2024, ZPO §260 Rn. 8;

[7] მიუხედავად იმისა, რომ გერმანულიდან პირდაპირი, სიტყვასიტყვითი თარგმანით იქნებოდა - „მთავარი“ და „დამხმარე“ მოთხოვნები, მოსარჩელის აზრით, სიტყვები „პირველადი“ და „სუბსიდიური“ მოთხოვნათა სამართლებრივ და ერთმანეთთან ურთიერთქმედების ბუნებას უფრო ზუსტად აღწერს.

[8] Schoch/Schneider, Verwaltungsrecht Arbeitsstand: 46. Auflage August 2024 Rn. 28;

[9] Musielak/Voit/Foerste, 21. Aufl. 2024, ZPO § 260 Rn. 4-4b;
Schoch/Schneider,Verwaltungsrecht Arbeitsstand: 46. Auflage August 2024 Rn. 28;

[10] Musielak/Voit/Foerste, 21. Aufl. 2024, ZPO § 260 Rn. 4-4b;

[11] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება №1/3/421,422 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II, 1;

[12] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება №1/1/403,427 საქმეზე „კანადის მოქალაქე ჰუსეინ ალი და საქართველოს მოქალაქე ელენე კირაკოსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II, 1;

[13] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 23 მაისის №3/2/574 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი უგულავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-59;

[14] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის N3/5/768,769,790,792 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს პარლამენტთა ჯგუფი (დავით ბაქრაძე, სერგო რატიანი, როლანდ ახალია, ლევან ბეჟაშვილი და სხვები, სულ 38 დეპუტატი) და საქართველოს მოქალაქეები ერასტი ჯაკობია და კარინე შახპარონიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[15] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 19 აპრილის N3/4/164821 გადაწყვეტილება საქმეზე „თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტის მე-2 წინადადებისა და „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის მე-2 წინადადების კონსტიტუციურობის თაობაზე“;

[16] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 დეკემბრის N3/2/577 გადაწყვეტილება საქმეზე „ა(ა)იპ "ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)” და საქართველოს მოქალაქე ვახუშტი მენაბდე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[17] Frydlender v. France (N30979/96; 27.6.2000);

Kitov v. Bulgaria (N37104/97; 3.4.2003);

[18] საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 1 დეკემბრის N2/6/746 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „ჯორჯიან მანგანეზი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 2014 წლის 23 მაისის N3/2/574 გადაწყვეტილება საქმეზე „გიორგი უგულავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[19] საქართველოს საკოსნტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება N3/3/601 საქმეზე „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“;

[20] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის N3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები – თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი, ირმა ჯანაშვილი, ასევე საქართველოს მოქალაქეები - გიორგი წაქაძე და ვახტანგ ლორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[21] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება N1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[22] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის N3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები – თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი, ირმა ჯანაშვილი, ასევე საქართველოს მოქალაქეები – გიორგი წაქაძე და ვახტანგ ლორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ

[23] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 27 აგვისტოს N1/2/434 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[24] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 29 დეკემბრის N2/6/623 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „სადაზღვევო კომპანია უნისონი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ 29 დეკემბერი 2016;

[25] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60;

[26] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 21 აპრილის N3/4/1648 გადაწყვეტილება საქმეზე „თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტის მე-2 წინადადებისა და „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის მე-2 წინადადების კონსტიტუციურობის თაობაზე“;

[27] იქვე;

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება №1/466 საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 15;

[28] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის N1/14/184,228 გადაწყვეტილება საქმეზე „სააქციო საზოგადოებები – „საქგაზი“ და „ანაჯგუფი“ (ყოფილი „თბილგაზოაპარატი“) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-4;

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 14 ნოემბრის N2/5/879 გადაწყვეტილება საქმეზე „ზურაბ სვანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-8-9;

Assanidze v. Georgia (N71503/01; 8.4.2004);

Scordino v. Italy (N1) (N36813/97; 29.3.2006)

[29] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის N2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 17 ივნისის 1/5/1472 გადაწყვეტილება საქმეზე „ნიკოლოზ ლომიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;

[30] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 დეკემბრის N3/2/577 გადაწყვეტილება საქმეზე „ა(ა)იპ "ადამიანის უფლებების სწავლებისა და მონიტორინგის ცენტრი (EMC)” და საქართველოს მოქალაქე ვახუშტი მენაბდე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14;

[31] ვინაიდან, წინამდებარე საქმეზე არ არის შემოტანილი შესაგებელი, მოპასუხის მოხსენების გრაფა დასტრუქტურირდება იმ პოზიციის საფუძველზე, რომელიც მოპასუხემ სადავო შემთხვევასთან მიმართებით მოსარჩელის წინაშე დააფიქსირა;

[32] სიმბოლო „+“ ნიშნავს, რომ მოპასუხე ამ კონკრეტულ გარემოებას სადავოდ არ ხდის;

[33] BeckOK ZPO, Vorwerk/Wolf 55. Aufl. Rn 11-14;

[34] Köhler/Feddersen, UWG 43. Aufl. 2025;

[35] Münchner Kommentar zur Zivilprozessordnung 7. Auflage 2025 Rn 2;

[36] შეად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამქეთა პალატის 2025 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე ას-1047-2025;

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე ას-1144-2025;

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო სამქეთა პალატის 2022 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე ას-660-2022;

[37] შეად. Beckford/Büßer, 15. Aufl. 2022, Form. IK 4. Anmerkungen 1-6;

[38] შეად. MüKoZPO/Becker-Eberhard, 7. Aufl. 2025, ZPO § 260 Rn. 52-54;

[39] შეად. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები − თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15;

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: არა

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: კი